του Δημήτρη Τσαϊλά, Υποναυάρχου ε.α.
Ο δωδεκαήμερος πόλεμος μεταξύ Ισραήλ και Ιράν μπορεί να έχει ηρεμήσει, προς το παρόν, αλλά όποιος μπερδεύει την τρέχουσα εκεχειρία με την ειρήνη εμπλέκεται σε επικίνδυνες ευσεβείς πόθους. Τα όπλα μπορεί να είναι σιωπηλά, αλλά η πολιτική αντίδραση που ξεσπά στο εσωτερικό του Ισραήλ, και η υπολογισμένη ρητορική από την Τεχεράνη, σηματοδοτούν ότι αυτή η εύθραυστη εκεχειρία είναι περισσότερο ένα τακτικό timeout παρά μια στρατηγική ανακάλυψη.
Η δραματική ανακοίνωση του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για «πλήρη και ολοκληρωτική κατάπαυση του πυρός» ήρθε μετά από μια σειρά πυραυλικών επιθέσεων που άφησαν και τις δύο πλευρές χτυπημένες, αν όχι παραβιασμένες. Τα προληπτικά πλήγματα του Ισραήλ στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν πυροδότησαν μια άνευ προηγουμένου στρατιωτική ανταλλαγή, που κορυφώθηκε με αμερικανικές επιθέσεις σε βασικές ιρανικές εγκαταστάσεις. Ωστόσο, μέσα σε λίγες ώρες από την ανακοίνωση της κατάπαυσης του πυρός, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου βρέθηκε να δέχεται πυρά, όχι από την Τεχεράνη, αλλά από την ίδια του την πολιτική βάση.
Οι σκληροπυρηνικοί στον συνασπισμό του Νετανιάχου έχουν χαρακτηρίσει την εκεχειρία ως λάθος. Το μέλος του κόμματος Λικούντ, Νταν Ιλούζ, απέρριψε κατηγορηματικά οποιαδήποτε συμφωνία με την Ισλαμική Δημοκρατία, ζητώντας αντ’ αυτού μια «συμφωνία παράδοσης». Αυτό το συναίσθημα δεν είναι περιθωριακό. Αντιπροσωπεύει ένα σημαντικό ρεύμα στην ισραηλινή πολιτική που βλέπει την αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν ως το μόνο αποδεκτό τελικό αποτέλεσμα.
Ο Νετανιάχου, πάντα προσαρμοσμένος στους πολιτικούς ανέμους, έχει υιοθετήσει αυτή τη ρητορική. Έχει μιλήσει ανοιχτά για την ανατροπή του ιρανικού καθεστώτος και έχει ισχυριστεί ότι το 80% των Ιρανών αντιτίθεται στην κυβέρνησή τους. Αυτές οι δηλώσεις στοχεύουν περισσότερο στη δικαιολόγηση των πολεμικών στόχων παρά στην προώθηση μιας πορείας προς την ειρήνη. Αλλά ενώ ο πρωθυπουργός μπορεί να βρει πολιτικό κεφάλαιο στην σκληροπυρηνική αλαζονεία, η μαξιμαλιστική του θέση τον φέρνει όλο και περισσότερο σε αντίθεση με τον βασικό σύμμαχο του Ισραήλ: τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Αν και οι αμερικανικές δυνάμεις έπαιξαν κεντρικό ρόλο στην πρόσφατη προεκλογική εκστρατεία, ο Πρόεδρος Τραμπ έχει δείξει μικρή επιθυμία για αλλαγή καθεστώτος. Προτεραιότητά του, όπως φαίνεται, είναι η ανάσχεση και όχι η κατάρρευση. Αυτή η διατλαντική απόκλιση έχει σημασία: χωρίς την υποστήριξη των ΗΠΑ, η ικανότητα του Ισραήλ να διατηρήσει μια μακροπρόθεσμη στρατιωτική εκστρατεία εναντίον του Ιράν είναι στην καλύτερη περίπτωση αμφισβητήσιμη.
Εν τω μεταξύ, οι ηγέτες του Ιράν έχουν παρουσιάσει την εκεχειρία ως ένδειξη ανθεκτικότητας. Αντί να παραδεχτούν την ήττα τους, επιμένουν ότι το πυρηνικό τους πρόγραμμα παραμένει άθικτο και το πυραυλικό τους οπλοστάσιο αμείωτο. Επιβιώνοντας από την αρχική επίθεση, η Τεχεράνη μπορεί να έχει ενισχύσει την εγχώρια αφήγηση αντίστασης, περιορίζοντας περαιτέρω το περιθώριο για συμβιβασμό.
Τι ακριβώς, λοιπόν, έχει πετύχει αυτή η κατάπαυση του πυρός;
Έχει αποτρέψει, προσωρινά, μια ευρύτερη περιφερειακή σύγκρουση. Έχει σώσει περισσότερες ζωές αμάχων, τουλάχιστον προς το παρόν. Αλλά έχει επίσης αποκαλύψει πόσο ασταθής παραμένει η υποκείμενη δυναμική. Δεν έχουν δημοσιευτεί σαφείς όροι. Δεν υπάρχουν μηχανισμοί παρακολούθησης. Και καμία πλευρά δεν φαίνεται να ενδιαφέρεται έστω και στο ελάχιστο για σοβαρή διπλωματία.
Πράγματι, τόσο για το Ισραήλ όσο και για το Ιράν, ο πειρασμός της ολοκληρωτικής νίκης συνεχίζει να επισκιάζει την επιδίωξη της διαρκούς ασφάλειας. Το Ισραήλ επιδιώκει την οριστική εξάλειψη της ιρανικής πυρηνικής απειλής· το Ιράν, το τέλος της ισραηλινής περιφερειακής κυριαρχίας. Αυτοί είναι ασυμβίβαστοι μαξιμαλιστικοί στόχοι. Και η ιστορία έχει δείξει ότι όταν οι εχθροί κλειδώνονται σε ιδεολογικά απόλυτα, το αποτέλεσμα δεν είναι νίκη, είναι αιώνιος πόλεμος.
Αν υπάρχει ένα μάθημα που πρέπει να αντληθεί από τις δύο τελευταίες εβδομάδες, είναι ότι η στρατιωτική ισχύς από μόνη της δεν μπορεί να επιλύσει τις βαθύτερες εντάσεις της περιοχής. Το Ισραήλ έχει εύλογες ανησυχίες σχετικά με τις πυρηνικές φιλοδοξίες του Ιράν. Το Ιράν έχει βαθείς φόβους, πραγματικούς ή υποτιθέμενους, για επιθετικότητα υπό την ηγεσία της Δύσης. Μέχρι να αντιμετωπιστούν αυτές οι ανησυχίες μέσω περισσότερων από πυραύλων, δεν θα υπάρξει ειρήνη, μόνο παύσεις.
Η διεθνής κοινότητα, ιδίως η Ευρώπη και τα Ηνωμένα Έθνη, δικαίως εξέφρασαν την ανακούφισή τους για την κατάπαυση του πυρός. Αλλά η ανακούφιση δεν πρέπει να μετατραπεί σε εφησυχασμό. Πρέπει να οικοδομηθεί ένα βιώσιμο πλαίσιο, με κίνητρα για μετριοπάθεια και κόστος για την κλιμάκωση. Αυτό απαιτεί ηγεσία όχι μόνο από την Ουάσινγκτον και την Ιερουσαλήμ, αλλά και από την ίδια την περιοχή -συμπεριλαμβανομένων παραγόντων όπως η Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ, οι οποίοι έχουν τόσα πολλά να χάσουν από το ανεξέλεγκτο χάος όσο οποιοσδήποτε άλλος.
Τελικά, αυτή η εκεχειρία δεν είναι η γραμμή τερματισμού, είναι μια προειδοποιητική βολή. Η επόμενη σύγκρουση μπορεί να μην περιμένει δώδεκα ημέρες για να πάρει σπειροειδή μορφή. Εάν οι ηγέτες και των δύο πλευρών δεν κοιτάξουν πέρα από το πεδίο της μάχης, τότε η τρέχουσα ηρεμία θα μείνει στην ιστορία όχι ως σημείο καμπής, αλλά ως το μάτι του κυκλώνα.
*Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Σήμερα είναι συνεργάτης και ερευνητής του Institute for National and International Security(INIS), και του Strategy International (SI) και του Research Institute for European and American Studies (RIEAS).
