Διπλωματία και Savoir Vivre στα Ελληνοτουρκικά

πηγή: εφημερίδα “Θεσσαλονίκη”

Του Παντελή Σαββίδη

Με την φράση «η διπλωματία Γεραπετρίτη είναι savoir vivre” ο κ Σαμαράς έδωσε με ακρίβεια το στίγμα της εξωτερικής πολιτικής της κυβέρνησης.

Η συζήτηση προκαλείται με αφορμή την επίσκεψη του κ. Μητσοτάκη στην Άγκυρα και την συνάντησή του με τον κ. Ερντογάν, την στιγμή που η Τουρκία κλιμακώνει στην πράξη-και όχι, μόνο, λεκτικά- την αμφισβήτηση κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδας με τον τρόπο που διαχειρίζεται τις NAVTEX  και την έναρξη των παραβιάσεων του εθνικού εναέριου χώρου. Ήδη, στις 4 Φεβρουαρίου είχαμε 9.

Η γνωστή επίκυψη του κ. Γεραπετρίτη σε παλαιότερη επίσκεψη του κ. Ερντογάν στην Αθήνα δεν είναι ένδειξη ευγένειας. Είναι η αυθόρμητη εκδήλωση του συνδρόμου που κατατρύχει το πολιτικό προσωπικό της Αθήνας και την κυβέρνηση Μητσοτάκη στην συγκεκριμένη περίπτωση.

 Όταν μια χώρα επικαλείται συνεχώς το «διπλωματικό savoir-vivre» χωρίς κόκκινες γραμμές, απλώς εκπαιδεύει τον αντίπαλο να την αγνοεί. Και αυτό κάνουν και ο κ. Γεραπετρίτης και ο κ. Μητσοτάκης. Η επίσκεψη στην Άγκυρα υπό τις παρούσες συνθήκες δεν είναι, απλώς, ανώφελη. Είναι επικίνδυνη.

Η ελληνική εξωτερική πολιτική τα τελευταία χρόνια επενδύει συστηματικά στο «καλό κλίμα», στον ήπιο λόγο, στη διαρκή επίκληση του διαλόγου ως αυτοσκοπού.  Όμως η διπλωματία δεν είναι διαγωνισμός καλών τρόπων. Είναι πεδίο ισχύος, όπου η ευγένεια έχει νόημα μόνο όταν συνοδεύεται από μη διαπραγματεύσιμα όρια. Και η κυβέρνηση Μητσοτάκη τα όρια αυτά τα έχει ξεπεράσει. Της το επισήμαναν, άλλωστε, δύο στελέχη της Δεξιάς, οι κκ Καραμανλής και Σαμαράς.

Απέναντι σε αυτή την αθηναϊκή συμπεριφορά,  η Τουρκία κινείται με προκλήσεις στο πεδίο αμφισβητώντας στην πράξη ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα, ενίοτε και κυριαρχία ενώ εμφανίζεται στο τραπέζι του διαλόγου με χαμόγελα, ηρεμία και λογική.

Ο κ. Ερντογάν θα συναντηθεί με τον κ. Μητσοτάκη αφού η Άγκυρα έχει δεσμεύσει με NAVTEX μεγάλες περιοχές του Αιγαίου ανατολικά του 25^ου μεσημβρινού διεκδικώντας δικαιώματα στο μισό Αιγαίο. Η αποδοχή της συνάντησης από την Αθήνα χωρίς καμιά αντίδραση (έκδοση antiNAVTEX και αμφισβήτηση της τουρκικής κίνησης επί του πεδίου) δεν αποτελεί, μόνο, προσβολή του κύρους του Έλληνα πρωθυπουργού. Υπονομεύει τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας.

Στέλνει, επίσης, ένα μήνυμα:  «το ζήτημα είναι διαχειρίσιμο, δεν υπάρχει κρίση». Το μήνυμα ερμηνεύεται στην Άγκυρα ως συνέχιση του τουρκικού σχεδίου. Ό,τι και να γίνει, η Ελλάδα θα κρατά ανοικτές τις επαφές λόγω αδυναμίας. Καμιά επίπτωση στην Τουρκία από την προκλητικότητά της.

Και όταν οι προκλήσεις απαντώνται με «ψυχραιμία», κάθε παραβίαση με «διάλογο», κάθε τετελεσμένο με «διπλωματικά κανάλια», τότε ο αντίπαλος μαθαίνει ότι το κόστος είναι μηδενικό. Η άλλη πλευρά δεν θα αντιδράσει οπότε προχωρά η εφαρμογή του σχεδίου.

Η Ελλάδα φαίνεται συχνά περισσότερο φοβισμένη μήπως κατηγορηθεί για «έλλειψη καλής θέλησης» παρά αποφασισμένη να ορίσει το όριο της ευγένειας. Όμως στη διεθνή πολιτική, το savoir-vivre δεν είναι ουδέτερο. Ή σε προστατεύει, ή σε αποδυναμώνει. Όταν δεν υπάρχουν κόκκινες γραμμές, η χώρα αυτοακυρώνεται.

Και όταν δεν επιδεικνύεται ισχύς, ακόμη και ισχυρές δυνάμεις που θα μπορούσαν να προσβλέψουν σε κάποιον ρόλο της Ελλάδας στην περιοχή απογοητεύονται για την ικανότητα της χώρας να τον διαχειριστεί.

Οι διεθνείς σχέσεις δεν ήταν ποτέ πεδίο ηθικών εξομολογήσεων και αγαπητικών αρχών. Σήμερα, γίνονται ακόμη χειρότερες με το παράδειγμα που έχει εισάγει ο Αμερικανός πρόεδρος. Έτσι, αν οι ΗΠΑ πιέσουν για διαμοιρασμό της ΑΟΖ στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο κατά την πιθανή επίσκεψη του κ. Τράμπ στην Αθήνα το καλοκαίρι, φόβοι που ήδη, εκφράζονται από αναλυτές στην Ουάσιγκτον, ουσιαστικά θα έχει εφαρμοσθεί η αρχή: ο καθένας κρατά ό,τι μπορεί. Το Διεθνές Δίκαιο είναι αναγκαίο αλλά όχι ικανό. Πρέπει να συνοδεύεται από μια ισχυρή αποτρεπτική δύναμη και μια ικανή διπλωματία. Στην Αθήνα η διπλωματία έχει ευνουχισθεί. Ένα πλήθος συμβούλων που γνωρίζει τις διεθνείς σχέσεις από τα πανεπιστημιακά έδρανα, ακολουθεί κάθε υπουργό που αναλαμβάνει την ευθύνη της εξωτερικής πολιτικής. Το πλήθος αυτό δεν διαθέτει πείρα και μπορεί να μην έχει και καμιά σχετική εμπειρία.

Ένα άλλο, επικίνδυνο σημείο, της διαφαινόμενης αλλαγής στις ελληνοτουρκικές σχέσεις είναι η δήλωση Μητσοτάκη ότι η Ελλάδα δεν χρειάζεται μεσολαβητές για να συζητήσει με την Τουρκία και ότι τα θέματα μεταξύ των δύο χωρών μπορούν να αντιμετωπιστούν απευθείας μεταξύ τους το ένα με το άλλο.

Ο κ. Μητσοτάκης με την δήλωση αυτή αναιρεί τις επίμονες προσπάθειες πολλών ελληνικών κυβερνήσεων να καταστήσουν ευρωπαϊκά τα ελληνοτουρκικά ζητήματα. Η Ελλάδα δεν διαθέτει σοβαρά και αξιόπιστα εργαλεία για την αντιμετώπιση των τουρκικών προκλήσεων εκτός Ε.Ε.. Τα αναζήτησε, και βρήκε μερικά από αυτά, στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ήταν ο  Ερντογάν που ζητούσε επίμονα να καταστήσει τα ζητήματα και, πάλι, διμερή. Και ο κ. Μητσοτάκης αποδέχεται και την θέση αυτή της Τουρκίας. Γιατί;

Προφανής συνέπεια αυτής της θέσης είναι ότι η Ελλάδα δεν θα θέτει ζητήματα για οτιδήποτε έχει να κάνει με τις σχέσεις της Τουρκίας με την Ε.Ε. Εξυπηρετεί αυτό τα εθνικά συμφέροντα;

Στις Βρυξέλλες, όσοι μπορούν να σκεφτούν θα διαπιστώσουν πως η Άγκυρα δεν είναι πανάκεια για την οικονομική τους πολιτική και την γεωπολιτική της Ένωσης.

Οι πρόσφατες συμφωνίες που υπογράφηκαν με την Ινδία, η Mercosur και άλλες κινήσεις που η Ένωση έχει τις δυνατότητες να κάνει, όπως το Made in Europe,  περιορίζουν το εκτόπισμα της Τουρκίας στην Ε.Ε. Η Τουρκία έχει απόλυτη ανάγκη την Ένωση. Η Ε.Ε. ενδιαφέρεται για την Τουρκία αλλά μπορεί να αναζητήσει και άλλες εκδοχές για εξισορρόπηση.

Σημασία πρέπει να δοθεί και στην παραδοχή Λαβρώφ ότι η Σοβιετική Ρωσία βοήθησε το 1922 την Τουρκία κατά της Ελλάδας. Συνδέεται η δήλωση αυτή με την προσπάθεια της Άγκυρας για δημιουργία του Μεγάλου Τουράν;