του Γιώργου Μαραντέλου,
Μέλους γραμματείας ΝΟΕΣ, Α Θεσσαλονίκης ΠΑΣΟΚ.
Μια νέα, διαφορετική δεξιά, ακροδεξιά αναδύεται στην Ευρώπη, εργαλειοποιώντας το μεταναστευτικό και την μικρο-οικονομία. Στοιχεία της και στην Ελλάδα.
Είναι κοινά αποδεκτό, πως η Ευρώπη βαδίζει προς δομική μετατόπιση του πολιτικού της κέντρου προς τα δεξιά. Βρισκόμαστε σε κρίσιμη καμπή, με πολλά συμπτώματα κρίσης της δημοκρατίας, όπως, η απαξία της πολιτικής, το αυξανόμενο ποσοστό της αποχής στις εκλογές, τα φαινόμενα βίας, η άνοδος των άκρων -περισσότερο προς την Ακροδεξιά και λιγότερο προς τη Ακροαριστερά.
Με δυο λόγια (αλλά με ουσία): η Ευρώπη κινείται προς μια δομική δεξιά μετατόπιση, αλλά όχι με τον τρόπο που φοβόμαστε συνήθως και σίγουρα όχι ομοιόμορφα. Δεν είναι «δεξιά στροφή συνειδήσεων», είναι δεξιά αναδιάταξη ισχύος.
Ας το ξεδιπλώσουμε καθαρά.
Τι σημαίνει «δομική» και όχι συγκυριακή μετατόπιση.
Δομική σημαίνει πως αλλάζει ό,τι θεωρείται έως τώρα, πολιτικά φυσιολογικό, “ορθό”, κοινωνικά αποδεκτό.
Μετακινούνται δηλαδή, τα όρια του «λογικού» δημόσιου λόγου
και πολιτικές που πριν 10 χρόνια ήταν ακραίες, σήμερα συζητιούνται σοβαρά.
Και αυτό όντως συμβαίνει, κυρίως σε τρία πεδία:
-μετανάστευση / άσυλο
-ασφάλεια / τάξη
-ρόλος του κράτους πρόνοιας (για ποιους όμως;)
Το παράδοξο; Η Ευρώπη δεν γίνεται πιο «νεοφιλελεύθερη»
Εδώ είναι το σημείο που συχνά το χάνουμε.
Η μετατόπιση δεν είναι προς τη δεξιά της αγοράς.
Είναι προς τη δεξιά της ταυτότητας και της κυριαρχίας.
με περισσότερα σύνορα,
με περισσότερο έλεγχο,
με περισσότερη αστυνομία,
με πιο «εθνικό» κράτος πρόνοιας.
Που επενδύει επικοινωνιακά η δεξιά, ακροδεξιά;
Στην οικονομία της καθημερινότητας.
Στην μεγάλη, ανεξέλεγκτη μεταναστευτική ροή.
Ακόμη και τα ιστορικά Ευρωπαϊκά κεντροδεξιά κόμματα, υιοθετούν ρητορική που πριν ήταν αποκλειστικότητες των: Vox ( εθνικιστικό κόμμα της Ισπανίας) / AfD (εθνικιστικό και αντιμεταναστευτικό κόμμα στη Γερμανία) / RN( ακροδεξιό κόμμα της Γαλλίας).
Τώρα!! Γιατί η σοσιαλδημοκρατία-η κεντροαριστερά δυσκολεύονται δομικά:
Η σοσιαλδημοκρατία-αριστερά, έχει τρία δομικά προβλήματα:
(Απότοκο του αφηγήματος του “τρίτου δρόμου”, των Ζοσπέν, Ντ΄Αλέμα, Μπλέρ κ.λ.π.)
1. Υπερασπίζεται ένα κράτος πρόνοιας που πιέζεται.
(Δημογραφικά, δημοσιονομικά, κοινωνικά.
Και συχνά χωρίς να απαντά στο “με πόσους και με ποιους όρους”).
2. Φαίνεται διαχειριστική, όχι προστατευτική.
Η δεξιά υπόσχεται «έλεγχο».
Η σοσιαλδημοκρατία-αριστερά υπόσχεται «καλή διαχείριση».
Όμως σε εποχές φόβου, ο έλεγχος πουλάει περισσότερο, άρα σπρώχνει τις κοινωνίες δεξιά, ακροδεξιά.
3. Φοβάται ουσιαστικά τη σύγκρουση στο πεδίο της ταυτότητας
Και έτσι:
αποφεύγει τη συζήτηση
ή μιλά τεχνοκρατικά,
αφήνοντας την ακροδεξιά να ορίζει τους όρους.
Άρα πού πάμε;
Η Ευρώπη:
δεν γίνεται φασιστική,
δεν εγκαταλείπει τη δημοκρατία,
αλλά σκληραίνει πολιτικά.
Το κέντρο μετατοπίζεται δεξιά:
όχι επειδή οι κοινωνίες έγιναν πιο «κακές»,
αλλά επειδή νιώθουν πιο ανασφαλείς.
Και η ανασφάλεια πάντα ευνοεί τη δεξιά, ακροδεξιά.
Πως το προσεγγίζουμε;
1. Πρώτα η βασική μετατόπιση λόγου (το θεμέλιο).
Η σοσιαλδημοκρατία-κεντροαριστερά πρέπει να αλλάξει όχι θέσεις μόνο, αλλά ιεράρχηση και γλώσσα.
«Η μετανάστευση είναι ευκαιρία».
«Η οικονομία πάει καλύτερα στα μακροοικονομικά».
«Η δουλειά του κράτους είναι να ελέγχει και να παρέχει προστασία για όλους».
Αν ως πολιτικός χώρος, δεν ξεκινάς από την έννοια του ελέγχου, χάνεις πριν μιλήσεις.
2. Τι να λέει για τη μετανάστευση (χωρίς να υιοθετεί ακροδεξιά πλαίσια).
Α. Να επανακτήσει τη λέξη «έλεγχος».
Όχι ως καταστολή, αλλά ως κρατική ικανότητα παροχής ασφάλειας.
Σαφή διάκριση:
άσυλο ≠ οικονομική μετανάστευση,
γρήγορες διαδικασίες:
όποιος δικαιούται → ενσωμάτωση,
όποιος δεν δικαιούται → επιστροφή (με κανόνες, όχι χάος).
Αυτό αφαιρεί το βασικό όπλο της ακροδεξιάς: «κανείς δεν ελέγχει τίποτα».
Β. Να μιλήσει για χωρητικότητα (capacity), όχι μόνο δικαιώματα
Οι κοινωνίες δεν είναι άπειρες σε:
σχολεία,
υγεία,
στέγαση,
δήμους.
Η σοσιαλδημοκρατία -κεντροαριστερά πρέπει να πει καθαρά:
«Δεν μπορούμε να υποσχεθούμε τα πάντα σε όλους χωρίς σχέδιο».
Αυτό δεν είναι ξενοφοβία· είναι κοινωνικός ρεαλισμός.
Γ. Υποχρεώσεις μαζί με δικαιώματα.
Εδώ υπάρχει τεράστιο κενό λόγου.
γλώσσα,
εργασία,
σεβασμός νόμων,
συμμετοχή.
Όχι τιμωρητικά — συμβόλαιο ένταξης.
Οι κοινωνίες αποδέχονται πιο εύκολα τη μετανάστευση όταν βλέπουν κανόνες.
3. Τι να λέει για την οικονομία (εκεί που πραγματικά κερδίζονται εκλογές).
Α. Να επαναπροσδιορίσει την «ασφάλεια»
Όχι μόνο σύνορα — ζωή.
σταθερή δουλειά,
αξιοπρεπείς μισθούς,
στέγη για όλους,
παροχή υγείας για όλους,
προβλέψιμο ενοίκιο,
δημόσιες υπηρεσίες που δουλεύουν.
Η φράση-κλειδί είναι:
«Ο κίνδυνος δεν είναι μόνο ο άλλος — είναι να μην μπορείς να ζήσεις αξιοπρεπώς».
Β. Να μιλήσει για σύγκρουση, όχι απλώς διαχείριση.
Η σοσιαλδημοκρατία-κεντροαριστερά φοβάται να πει ποιος φταίει.
Χρειάζεται καθαρό πολιτικό μέτωπο:
μονοπώλια,
κερδοσκοπία στη στέγαση,
χαμηλοί μισθοί, με υψηλή παραγωγικότητα.
Χωρίς αυτό, η οργή ξεσπάει αλλού.
Γ. Να συνδέσει τη μετανάστευση με την εργασία — όχι με την ηθική.
Παράδειγμα πλαισίου:
«Χρειαζόμαστε μετανάστευση όπου υπάρχει εργασία και σχέδιο — όχι χάος που ρίχνει μισθούς και διαλύει γειτονιές».
Αυτό:
προστατεύει τους ντόπιους εργαζόμενους,
αποφεύγει τον κοινωνικό ανταγωνισμό,
αφαιρεί έδαφος από τη δεξιά.
4. Το μεγάλο λάθος που πρέπει να αποφύγει.
Να μιμηθεί την ακροδεξιά.
Να αρνηθεί το πρόβλημα.
Πρέπει να κάνει το τρίτο πράγμα:
να αλλάξει το ερώτημα.
Όχι:
«είστε υπέρ ή κατά της μετανάστευσης;»
Αλλά:
«ποιος ελέγχει, ποιος πληρώνει και ποιος προστατεύεται;»
5. Αν το κάνουμε πολιτικά απλό.
Μια σοσιαλδημοκρατία-κεντροαριστερά, που θέλει να κερδίσει θα έλεγε:
Κανόνες, όχι χάος.
Δουλειές, όχι ανταγωνισμός φτώχειας.
Ένταξη με υποχρεώσεις. Κράτος που λειτουργεί.
Ασφάλεια χωρίς φόβο.
Αυτό, δεν σημαίνει πως χαρίζει την ψυχή της — τουναντίον, την κάνει πάλι πλειοψηφική.
Χωρίς επιθετική εθνική δημογραφική πολιτική, σε Ελλάδα και Ευρώπη, είναι αδύνατον να πεισθούν οι κοινωνίες.
Αυτό όμως, δυστυχώς λανθασμένα, θεωρείται πιο “ακριβό”.
Αλλά είναι ασύγκριτα φθηνότερο από τη διάλυση της κοινωνικής συνοχής.
Και εδώ είναι το πολιτικά δύσκολο κομμάτι.
Μια τέτοια πολιτική απαιτεί να πεις ταυτόχρονα δύο αλήθειες:
Δεν μπορούμε να υποδεχτούμε όλους.
Όσους υποδεχόμαστε, πρέπει να τους εντάσσουμε πλήρως.
Η Ευρώπη μέχρι τώρα, δυστυχώς, δεν λέει:
ούτε το πρώτο καθαρά,
ούτε το δεύτερο σοβαρά.
Και πληρώνει και τα δύο χωρίς καμία ουσιαστικά, κοινωνική ανταποδοτικότητα.
Αν θέλουμε να πάμε ένα βήμα παραπέρα, μπορούμε:
Να συζητήσουμε πώς θα μπορούσε να προκύψει και να εφαρμοστεί πολιτικά μια τέτοια δύσκολη, αλλά έντιμη στρατηγική
και φυσικά να δούμε αν το ευρωπαϊκό πολιτικό σύστημα είναι ικανό να σκεφτεί πέρα από 5ετίες.
Ας τα πάρουμε βήμα-βήμα, γιατί συνδέονται στενά: η πολιτική βιωσιμότητα και η θεσμική ικανότητα της Ευρώπης να σκέφτεται πέρα από 5ετίες είναι δύο πλευρές του ίδιου νομίσματος.
Μιλάμε, πολιτικά για μια έντιμη στρατηγική που λέει:
«Δεν μπορούμε να υποδεχτούμε όλους, αλλά όσοι έρχονται, εντάσσονται πλήρως».
«Επενδύουμε στο μέλλον: δημογραφικό, παιδεία, αγορά εργασίας».
Για να γίνει αποδεκτή από τους πολίτες, χρειάζεται τρία στοιχεία ταυτόχρονα:
Α. Καθαρό μήνυμα ελέγχου και ασφάλειας.
Δεν αρκεί να λες «είμαστε δίκαιοι».
Πρέπει να πείσεις πως: «Υπάρχει σχέδιο, κανόνες, έλεγχος».
Ο πολίτης θέλει να νιώθει ότι το κράτος δεν χάνει τον έλεγχο.
Β. Ορατό όφελος για τους γηγενείς.
Δουλειές που δεν απειλούν μισθούς.
Σχολεία και υποδομές που δεν καταρρέουν.
Πρόγραμμα ένταξης που παράγει φορολογικά έσοδα και κοινωνική συνοχή.
Η αφήγηση πρέπει να δείχνει ότι η ένταξη δεν είναι κόστος αλλά επένδυση.
Γ. Συμμετοχή και διαφάνεια.
Ο πολίτης πρέπει να καταλάβει ποιος έρχεται, γιατί, πού και με ποιον όρο.
Με συνεχή ενημέρωση, με στατιστικά, με ιστορίες επιτυχημένων ενσωματώσεων.
Αυτό αποτρέπει την ακροδεξιά να πει: «κανείς δεν ξέρει τι γίνεται». Καταρρίπτει δηλαδή το βασικό της αφήγημα.
Μπορεί το ευρωπαϊκό πολιτικό σύστημα να σκεφτεί πέρα από 5ετίες;
Εδώ αρχίζουν τα δύσκολα.
Α. Δομή εκλογικών κύκλων.
Στις περισσότερες χώρες είναι 4–5 χρόνια.
Οι πολιτικοί πληρώνουν άμεσα για αποφάσεις που «κοστίζουν σήμερα και αποδίδουν αύριο».
Β. Διακομματικές συμφωνίες.
Μια πολιτική δημογραφίας + ένταξης απαιτεί σταθερότητα.
Χωρίς συμφωνία, η οποία να είναι πάνω από κόμματα, κάθε κυβέρνηση μπορεί να την ακυρώνει.
Γ. Ευρωπαϊκό επίπεδο.
Η ΕΕ μπορεί να παρέχει πλαίσιο και χρηματοδότηση.
Αλλά οι εθνικές κυβερνήσεις αποφασίζουν για ασφάλεια, υγεία, εργασία, σχολεία.
Συμπέρασμα: χωρίς συντονισμό Ευρώπης + εθνικών κυβερνήσεων + κοινωνίας πολιτών, η στρατηγική μένει στα χαρτιά.
Τι χρειάζεται για να δουλέψει πραγματικά;
Πολιτικές ενίσχυσης του δημογραφικού στις χώρες μέλη.
Αφήγηση που συνδέει ένταξη και όφελος.
Οικονομικό και θεσμικό σχέδιο 20–30 ετών.
Μηχανισμούς συνεχιζόμενης αξιολόγησης και προσαρμογής.
Σταθερή χρηματοδότηση και έντιμη διακομματική συμφωνία.
Με άλλα λόγια:
Στην πολιτική τίποτε δεν είναι αναπόφευκτο. Τα πράγματα μπορούν να αλλάξουν πολύ γρήγορα. Δεν γνωρίζουμε ούτε τι θα συμβεί σε διεθνές επίπεδο αλλά ούτε στην Ευρώπη.
Η Ευρώπη όμως, όπως και η Ελλάδα, μπορούν και πρέπει να κάνουν τη μετάβαση σε βιώσιμη πολιτική μακράς πνοής, αλλά χρειάζεται να υπερβούν τη βραχυπρόθεσμη «λογική 5ετίας» που σήμερα καθορίζει τις αποφάσεις.
Πρωτόφαντη και μοναδική μέχρι τώρα στο Διαδίκτυο η ανάλυση -την αρχειοθέτησα- του Θεσσαλονικιού (Καλαμαριώτη) κυρίου αρθρογράφου, η οποία θα μπορούσε να αποτελέσει ΜΠΟΥΣΟΥΛΑ και ”πάλης ξεκίνημα νέοι αγώνες” για το ταλαίπωρο ΠΑΣΟΚ, που από το 2007 διχάζεται γεωμετρικώς από τους Αρχηγούς του και μετά τον θάνατο της Γεννηματά ”αλλού πατά και αλλού βρίσκεται” .
Υπογραμμίζω τα σπουδαιότερα του άρθρου .
”Να μη μιμηθεί-η Σοσιαλδημοκρατία- την ακροδεξιά ,αλλά να μην αρνηθεί το πρόβλημα ΚΑΙ αντί να είναι υπέρ της μετανάστευσης ,να εξετάσει και να απαντήσει ποιος ελέγχει , ποιος πληρώνει και ποιος προστατεύεται ΚΑΙ το κυριότερο να αποδεχθεί ότι δεν μπορούμε να υποδεχθούμε όλους αι όσους υποδεχόμαστε πρέπει να τους εντάσσουμε ΠΛΗΡΩΣ.(ένας λόγος ,αλλά πως ,γράφω εγώ).
Κάτι τι ανάλογο πιστεύει και προσπαθεί να εφαρμόσει η σημερινή κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας.
Υ.Γ Για σοσιαλδημοκρατία ομιλεί και γράφει η κυρία Διαμαντοπούλου του ΠΑΣΟΚ και όσοι ”Πασόκοι” εντάχθηκαν στη Νέα Δημοκρατία ήταν σοσιαλδημοκράτες ΚΑΙ -εκτιμώ- πως μετά τις εκλογές του 2027 -αν δεν αλλάξει το ΠΑΣΟΚ του κ. Ανδρουλάκη (κατά τις ”επιταγές” του άρθρου)- ,δεν θα υπάρχει .
Να μην ακούσουν τον κ. Ε. Βενιζέλο , που σκέπτεται και κινείται μονοθεματικά.
Σταύρος Αθαν. Ναλμπάντης