Γ. Τσουκαλάς: Στο Σεράϊ

«Ὁ Ἀλλὰχ νὰ χαρίζει ἡμέρες στὸν Σουλτᾶνο!» ἔγραφε περίοπτη πινακίδα στὸ αἱμοστάλακτο Σεράϊ ἢ ἀλλιῶς «Λευκὸ Παλάτι» (Ak-Saray) τοῦ Ταμερλάνου, τοῦ αἱμοσταγοῦς στρατηλάτη τῶν Τουρκο-Μογγόλων κατὰ τὸν 14ο αἰῶνα καὶ ἱδρυτὴ τῆς δυναστείας τῶν Τιμουριδῶν, ποὺ ὑψώνονταν τρομοκρατῶντας τὴν Οἰκουμένη, πλησίον τῆς Σαμαρκάνδης στὸ Οὐζμπεκιστάν.

Ἀσφαλῶς, οἱ Τοῦρκοι ἐνοχλοῦνται σφόδρα, ὅποτε τοὺς συγχέουν μὲ τὰ ἱστορικὰ πρωτοξάδελφά τους, τοὺς μεσαιωνικοὺς Μογγόλους, κυρίως ἐπειδὴ οἱ Ὀθωμανοὶ Τοῦρκοι ἀπορφανίστηκαν στὴν μάχη τῆς Ἄγκυρας (1402) ἀπὸ τὶς φοβερὲς νομαδικὲς στρατιές τοῦ Ταμερλάνου, ποὺ συνέτριψαν τὶς δυνάμεις τοῦ Βαγιαζὴτ Ἅ, τὸν ὁποῖον οἱ Μογγόλοι, ἀφοῦ συνέλαβαν ζωντανό, τὸν φυλάκισαν ὕστερα ταπεινωτικὰ σὲ κλουβί, μέχρι ποὺ δαῦτος αὐτοκτόνησε. Ἐν συνεχείᾳ, οἱ Μογγόλοι τοῦ Ταμερλάνου κατέκτησαν αἰματοχειλίχοντας ὅλη την Μικρασία, φθάνοντας ὡς τὴν Σμύρνη, οἰκοδομῶντας ἐνίοτε κατὰ τόπους φρικώδη μνημεῖα χτισμένα μὲ τὶς ἐντοιχισμένες νεκροκεφαλὲς τῶν ἡττημένων Τούρκων. Ὡς γνωστόν, ἡ ἄφατη ἱστορικὴ νίλα τῶν Ὀθωμανῶν ἀπὸ τοὺς Μογγόλους, ποὺ τοὺς ἀπίσχνασε παντελῶς γιὰ μιὰ ὁλάκερη γενιά, ἔδωσε ἕνα ὕστατο φιλὶ ζωῆς στὴν παρηκμασμένη Βυζαντινὴ Αὐτοκρατορία, ἡ ὁποία χάρη καὶ στὸν αἱμοχαρῆ Ταμερλάνο ἐπιβίωσε γιὰ ἄλλο μισὸν αἰῶνα, ὡς τὸ δύστηνο 1453.

Ἀνεξήγητο γιατί, ὁ σύγχρονος Νεο-Ὀθωμανὸς Σουλτᾶνος τῆς Τουρκίας, ἐπέλεξε νὰ ὀνομάσει τὸ ἀχανὲς σεράϊ ποὺ ἔχτισε σὲ ἕνα μυστηριώδη δασώδη λόφο στὴν Ἄγκυρα, μὲ ἔνοχο ἰδιοκτησιακὸ παρελθὸν καθὼς προέρχεται ἀπὸ τὴν ἐπονείδιστη λεηλασία τῆς ἰδιοκτησίας ἑνὸς νεκροῦ Ἀρμένη ἀπὸ τὸν Κεμὰλ Ἀτατοὺρκ, ἀκριβῶς ὅπως ὁ Ταμερλάνος τὸ δικό του, ὡς «Λευκὸ Παλάτι» (Ak-Saray). Τοιουτοτρόπως, στάθηκαν δύο «Λευκὰ Παλάτια» στὴν ἱστορία τῆς Ἀσίας καὶ τοῦ Κόσμου ὅλου· ἕνα ἀρχικὸ ὑπῆρξε ἐκεῖνο τῶν ἱστορικῶν Τιμουριδῶν στὴν κοιτίδα τῶν Τουρκο-Μογγόλων, καὶ ἕνα δεύτερο, αὐτὸ τὸ σημερινό, τῶν σύγχρονων Τούρκων στὸ ὀροπέδιο τῆς Ἀνατολίας. Ποιός τὸ μέλλον γνωρίζει, καὶ ἴσως αἰῶνες ἀργότερα, νὰ ἀποτελέσουν τὰ μελλοντικὰ ἐρείπια τούτου του νεο-οθωμανικοῦ μεγάρου, ἕνα μνημεῖο ἀνάλογης σημασίας μὲ τὸν ἀρχαιολογικὸ τόπο τοῦ αὐθεντικοῦ «Λευκοῦ Παλατιοῦ» του Ταμερλάνου ποὺ κεῖται στὰ βάθη τῆς Ἀσίας, ἂν καὶ δὲν δύναται ποτὲ νὰ ἐπιβεβαιωθεῖ πὼς ὁ Ἐρντογὰν ἐζήλεψε τὴν δόξα τοῦ Μογγόλου ἡγεμόνα.

Οὐδὲν μονιμότερον τοῦ προσωρινοῦ, καὶ πρὸς ὥρας, κατὰ τὴν συγκυρία, τὰ πράγματα κυλοῦν διεθνῶς, σχετικῶς ἀβανταδόρικα γιὰ τὸν αὐταρχικὸ καὶ ἰσλαμιστὴ ἡγέτη τῆς Τουρκίας. Καὶ πὼς ἀλλιῶς, δοθέντος πὼς σὲ ἑκάστη ἐκ τῶν τριῶν ὑπερδυνάμεων κυβερνοῦν αὐταρχικὲς ἰδεολογίες καὶ ἄνθρωποι ποὺ τὸν ἐκτιμοῦν ὡς πρότυπο ἡγέτη καὶ ἰδεολογικὸ ὁμογάλακτό τους; Κατ’ ἀρχὴν στὶς Ἡνωμένες Πολιτεῖες ὁ Ἐρντογὰν θαυμάζεται ἀπὸ τὸν νεοσυντηρητικὸ Πρόεδρο Τράμπ, ὁ ὁποῖος δημοσίως τοῦ πλέκει τὸ ἐγκώμιο καὶ ἀσμένως τὸν ἐπαινεῖ γιὰ τὶς ἐπιτυχίες του ὡς δεσπότη της Ἀνατολίας. Προσέτι, γιὰ τὴν ἀφόρητη ἀπολυταρχία τῆς Ρωσίας ποὺ φωλιάζει στὸ μυστικοπαθὲς Κρεμλίνο, ἡ ἰσλαμικὴ Τουρκία θεωρεῖται ἕνας καλὸς φίλος ποὺ δυνητικῶς μπορεῖ νὰ ἀμφισβητήσει τὸν Δυτικὸ πολιτισμό, ἐργαλειοποιῶντας τὴν μουσουλμανικὴ θρησκεία. Ἀλλὰ καὶ γιὰ τὸν ἱστορικὸ ἀνατολικὸ πολιτισμὸ τῆς Κίνας, ὅπου ἡ ἑλληνικὴ δημοκρατία θεωρεῖται παραδοσιακῶς ξένη καὶ ἄγνωστη ἔννοια, ἡ Τουρκία εἶναι ἕνας περιφερειακὸς σύμμαχος ποὺ προβάλλει ἕναν δρόμο ἐναλλακτικὸ πρὸς τὴν ἀνταγωνίστρια Δύση.

Ἀλλὰ καὶ ἡ Εὐρωπαϊκὴ Ἕνωση, μιᾶς καὶ δὲν μπόρεσε ποτὲ νὰ ἀφομοιώσει ἀπολύτως τον τουρκισμὸ στὰ σωθικά της, ἐπέλεξε ἐν τέλει μιὰ εἰδικὴ σχέση μὲ τὴν Τουρκία μέσῳ τῆς τελωνειακῆς ἕνωσης. Μάλιστα τώρα ἡ Εὐρώπη βιώνει μιὰ ἀπρόσμενη οἰκονομικοπολιτικὴ καὶ προϊοῦσα στρατιωτικὴ ρήξη μὲ τὸν ὑπερατλαντικὸ προστάτη της, τὶς Η.Π.Α., ἀπειλούμενη πλέον πανταχόθεν. Ὡς γνωστόν, ἡ Τουρκία στὶς διεθνεῖς σχέσεις της ὑπολογίζει κατ’ ἐξοχὴν τὴν ὠμὴ στρατιωτικὴ ἰσχύ, καὶ ἡ σύγχρονη Εὐρώπη στερεῖται τα μάλα ἀπὸ αὐτήν. Συνάμα οἱ Εὐρωπαῖοι βολιδοσκοποῦν τὴν Τουρκία ὡς δυνητικῶς στρατιωτικὴ σύμμαχο, καὶ ἐπιχειροῦν νὰ τὴν ἐφελκύσουν πρὸς τὸ μέρος τους, μέσῳ τῶν ἐπάλληλων οἰκονομικῶν ἀλληλεξαρτήσεων Τουρκίας καὶ Εὐρώπης, ἀλλὰ καὶ μὲ δελεαστικὲς παραγγελίες ἐξοπλισμῶν.

Ἐξ ἄλλου, κατὰ πὼς φαίνεται, σύμπασα ἡ Εὐρώπη, λόγῳ τῆς ἔκτακτης παγκόσμιας συγκυρίας καὶ τῆς ὄξυνσης τῶν διεθνῶν ἀνταγωνισμῶν, ἐπέλεξε κυνικὰ νὰ ποιήσει τὴν νῆσσαν, γιὰ τὰ σοβαρὰ ἐσωτερικὰ προβλήματα τῆς Τουρκίας, τὶς ἀπηνεῖς διώξεις καὶ ἀβασάνιστες φυλακίσεις μυριάδων ἀντιφρονούντων ποὺ ἔφτασαν μέχρι τὸ αἴσχιστο σημεῖο τῆς ἀνείπωτης κάθειρξης τοῦ ἴδιου τοῦ ἡγέτη τῆς τουρκικῆς ἀντιπολίτευσης καὶ τῶν ἐπιφανέστερων στελεχῶν της…
Εἶχε ξημερώσει ἄλλη μιὰ μαύρη ἡμέρα γιὰ τὴν τουρκικὴ δημοκρατία. Αἴφνης εἶχε γίνει ἀνασχηματισμὸς τῆς κυβέρνησης, καὶ στὸ τουρκικὸ κοινοβούλιο ξέσπασαν ἀπερίγραπτες ἀγριότητες καθὼς οἱ Τοῦρκοι βουλευτὲς κοπανιοῦνταν πὺξ λάξ, γιὰ χάρη τῆς δημοκρατίας, ὑπὸ τὸ ἀγέρωχο βλέμμα τοῦ νέου Ὑπουργοῦ Δικαιοσύνης, ἑνὸς εἰσαγγελέα ποὺ φυλάκιζε μέχρι πρό τινος σωρηδὸν τοὺς Τούρκους ἀντιπολιτευόμενους. Στὸ «Λευκὸ Παλάτι» παρόλα αὐτὰ τίποτε δὲν πρόδιδε πὼς ἡ τουρκικὴ πολιτεία βρίσκονταν σὲ ἐσωτερικὸ ἀναβρασμό.

Ἐντὸς τῶν τειχῶν του, κατὰ τὴν ἐπίσκεψη τῶν ἐπιφανῶν Ἑλλήνων, ὅλα ἔμοιαζαν δῆθεν ἁρμονικὰ πλασμένα, ἂν καὶ ἡ Τουρκία εἶχε προηγουμένως δεσμεύσει ἐπ’ ἀόριστον ὅλο τὸ Ἀνατολικὸ Αἰγαῖο, μιὰ ἐχθρικὴ πράξη ποὺ ἀπορρίφθηκε ὡς παράνομη ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα αὐθωρεὶ καὶ παραχρῆμα. Βέβαια, Ἕλληνες καὶ Τοῦρκοι συναντήθηκαν γιατὶ δὲν ἤθελαν ἕναν ἀπρόβλεπτο ξένο ἐπιδιαιτητὴ μεταξὺ Ἑλλάδας καὶ Τουρκίας μεσούσης τῆς παρούσας παγκόσμιας δυσκολίας, κι ἔτσι μέσα στὸ Σεράϊ ἡ ἑλληνοτουρκικὴ φιλία περίσσευε. Ὁ διεθνὴς παράγοντας ἔπρεπε να δεῖ πὼς Ἔλληνες καὶ Τοῦρκοι συνομιλοῦν μεταξὺ τους, καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν χρειάζεται νὰ παρεμβληθεῖ αὐτὸς «ὡς κονίαμα» κατὰ τὴν ἔκφραση τοῦ πρόσφατου συρμοῦ. Ὅπως εἶχε ἤδη διαφανεῖ, τίποτε τὸ μεγάλο ἢ οὐσιαστικὸ δὲν συμφωνήθηκε, καὶ ἐν τέλει «ὤδινεν ὄρος καὶ ἔτεκεν μῦν».

«Κυβερνᾶν ἐστὶ προνοεῖν» σύμφωνα μὲ ἕνα ἑλληνικὸ ρητό. Μέσα σὲ αὐτὸ τὸ ἐξαιρετικὰ ἀσταθὲς διεθνὲς περιβάλλον ποὺ μοιάζει νὰ κυοφορεῖ σοβαρὲς γεωπολιτικὲς μεταβολές, οἱ ἐντάσεις μεταξὺ τῶν μεσαίων καὶ μικρότερων χωρῶν, μποροῦν νὰ τὶς φέρουν στὴν θέση νὰ παίζουν «ἐν οὐ παικτοῖς», μὲ τὶς μεγάλες δυνάμεις νὰ ἀλλάζουν αἰφνιδίως θέσεις γιὰ νὰ προωθήσουν ἀκραίως τὰ συμφέροντά τους. Ἐν κατακλεῖδι, φεύγοντας ἀπὸ τὸ Σεράϊ, τὸ ἑλληνοτουρκικὸ πρόβλημα παραμένει, ἀναμένοντας μιὰ εὐνοϊκότερη διεθνῆ συγκυρία γιὰ τὴν ἐπίλυσή του.