του Niccolò Comini — Φεβρουάριος 2026
Πηγή εικόνας: Sipa USA μέσω Reuters Connect
Καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες επανεξετάζουν τη στρατιωτική τους στάση στην Ευρώπη και μεταφέρουν στρατηγικό βάρος προς τον Ινδο-Ειρηνικό, οφείλουν να επανεξετάσουν και την αρχιτεκτονική των μεσογειακών τους συνεργασιών. Η Μεσόγειος παραμένει ένα θέατρο επιχειρήσεων που η Ουάσιγκτον δεν έχει την πολυτέλεια να παραμελήσει. Ανάμεσα στον ρωσικό αναθεωρητισμό, την κινεζική τεχνολογική διείσδυση, την αστάθεια στη Βόρεια Αφρική, τους ενεργειακούς διαδρόμους και την ασφάλεια της Ερυθράς Θάλασσας, η περιοχή εξακολουθεί να έχει δομική σημασία για την ικανότητα των ΗΠΑ να προβάλλουν ισχύ.
Αν οι αμερικανικές δεσμεύσεις στην Ευρώπη γίνουν πιο επιλεκτικές, το ερώτημα δεν είναι πλέον αν οι Ηνωμένες Πολιτείες θα διατηρήσουν επιρροή στη Μεσόγειο — αλλά μέσω ποιων εταίρων θα το πράξουν.
Σε αυτή την αναπροσαρμογή, η Ιταλία ξεχωρίζει ολοένα και περισσότερο ως ο πιο αξιόπιστος στρατηγικός «άγκυρας» της Ουάσιγκτον.
Το τουρκικό δίλημμα
Η Τουρκία παραμένει γεωστρατηγικά απαραίτητη. Ο έλεγχος του Βοσπόρου και των Δαρδανελίων βάσει της Συνθήκης του Μοντρέ προσδίδει στην Άγκυρα μοχλό επιρροής ως προς την πρόσβαση στη Μαύρη Θάλασσα. Η συμμετοχή της στο ΝΑΤΟ παρέχει κρίσιμες υποδομές και θέση στο νότιο άκρο της Συμμαχίας. Επιπλέον, η Τουρκία κατά καιρούς έχει διαδραματίσει εποικοδομητικούς ρόλους, μεταξύ άλλων διευκολύνοντας πτυχές της διπλωματίας για τον διάδρομο εξαγωγής ουκρανικών σιτηρών.
Ωστόσο, η στρατηγική σύμπλευση και η γεωστρατηγική αναγκαιότητα δεν είναι συνώνυμες.
Την τελευταία δεκαετία, η Άγκυρα έχει υιοθετήσει ένα δόγμα στρατηγικής αυτονομίας που αποκλίνει ολοένα περισσότερο από τη δυτική συναίνεση. Η Τουρκία εξελίχθηκε σε σημαντικό κόμβο διύλισης ρωσικού αργού πετρελαίου μετά την επιβολή κυρώσεων στη Μόσχα, περιπλέκοντας τις δυτικές προσπάθειες περιορισμού των εσόδων του Κρεμλίνου. Το 2024 συγκαταλέχθηκε στους μεγαλύτερους εισαγωγείς ρωσικού αργού, ενώ οι τουρκικές εξαγωγές διυλισμένων προϊόντων προς χώρες της ομάδας G7+ δημιούργησαν έμμεσα σημαντικές ροές εσόδων προς όφελος της Μόσχας.
Παρότι νέες κυρώσεις το 2025 μείωσαν αυτές τις ροές, το μοτίβο ανέδειξε μια ευρύτερη προθυμία να κινηθεί εντός «γκρίζων ζωνών» συμμόρφωσης.
Η οικονομική διασύνδεση της Τουρκίας με το Ιράν έχει επίσης προκαλέσει ανησυχίες στην Ουάσιγκτον, ιδίως καθώς ιρανικό πετρέλαιο που υπόκειται σε κυρώσεις βρίσκει διόδους μέσω περιφερειακών εμπορικών δικτύων. Τον Οκτώβριο του 2025, το Υπουργείο Εμπορίου των ΗΠΑ επέβαλε κυρώσεις σε αρκετές τουρκικές οντότητες για παραβιάσεις των κανόνων ελέγχου εξαγωγών, υπογραμμίζοντας μια επίμονη έλλειψη ευθυγράμμισης.
Εξίσου σημαντική είναι η επιλογή της Άγκυρας να συνεργαστεί με τη Huawei για την ανάπτυξη υποδομών 5G. Για το ΝΑΤΟ, αυτό εισάγει δυνητικές ευαλωτότητες στη διαλειτουργικότητα των πληροφοριών και εγείρει ερωτήματα για τη μακροπρόθεσμη τεχνολογική ευθυγράμμιση.
Τίποτε από αυτά δεν καθιστά την Τουρκία αδιάφορη ή περιττή. Όμως περιπλέκει τον ρόλο της ως αξιόπιστου πυλώνα της αμερικανικής στρατηγικής στη Μεσόγειο.
Γιατί ο ρόλος της Ιταλίας είναι δομικά διαφορετικός
Σε αντίθεση με την Τουρκία, η ευθυγράμμιση της Ιταλίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι περιστασιακή — είναι δομική.
Γεωγραφικά, η Ιταλία βρίσκεται στο κέντρο της μεσογειακής λεκάνης, λειτουργώντας ως σύνδεσμος ανάμεσα στη Δυτική και την Ανατολική Μεσόγειο, τη Βόρεια Αφρική και τον αδριατικό διάδρομο. Οι αμερικανικές στρατιωτικές υποδομές βάσης στην Ιταλία —μεταξύ των οποίων κρίσιμες αεροπορικές και ναυτικές εγκαταστάσεις— προσφέρουν στην Ουάσιγκτον επιχειρησιακό βάθος σε ολόκληρη την Ευρώπη, την περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και την Αφρική.
Το αμυντικό δόγμα της Ρώμης το 2022 υιοθέτησε επίσημα την έννοια του «Mediterraneo allargato» («ευρύτερη Μεσόγειος»), αναγνωρίζοντας ότι η αστάθεια στο Σαχέλ, στη Βόρεια Αφρική και στην Ερυθρά Θάλασσα επηρεάζει άμεσα την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Η Ιταλία έχει εντείνει τις επενδύσεις της στη θαλάσσια ασφάλεια, στην προστασία υποθαλάσσιων υποδομών και στην ανθεκτικότητα απέναντι σε υβριδικό πόλεμο — συμπεριλαμβανομένων προτάσεων για ενίσχυση πολιτικοστρατιωτικών δυνατοτήτων ώστε να αντιμετωπίζονται απειλές «γκρίζας ζώνης», όπως δολιοφθορές σε υποθαλάσσια καλώδια.
Σε πολιτικό επίπεδο, η κυβέρνηση της πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι έχει ευθυγραμμιστεί σταθερά με τις διατλαντικές προτεραιότητες. Η Ιταλία έχει παράσχει 12 πακέτα βοήθειας προς την Ουκρανία συνολικής αξίας άνω των 3 δισ. ευρώ, έχει στηρίξει τις προσπάθειες αποτροπής του ΝΑΤΟ και έχει υποστηρίξει τα καθεστώτα κυρώσεων κατά της Μόσχας.
Ασφάλεια στη Μεσόγειο και ο δεσμός με τη Μέση Ανατολή
Η στρατηγική στάση της Ιταλίας τέμνεται επίσης άμεσα με τη σταθερότητα της Μέσης Ανατολής.
Η Ρώμη συμμετέχει στην Επιχείρηση Aspides για την ασφάλεια των εμπορικών θαλάσσιων οδών στην Ερυθρά Θάλασσα απέναντι σε επιθέσεις των, προσκείμενων στο Ιράν, Χούθι — αποστολή που προστατεύει παγκόσμιες ροές ενέργειας και τη θαλάσσια εμπορική δραστηριότητα. Η Ιταλία έχει διατηρήσει σταθερή στάση απέναντι στις πυρηνικές φιλοδοξίες του Ιράν και έχει στηρίξει διπλωματικές προσπάθειες που στοχεύουν στην αποτροπή κλιμάκωσης.
Στην Ανατολική Μεσόγειο, η ενεργειακή συνεργασία μεταξύ ευρωπαϊκών και περιφερειακών δρώντων ενισχύει περαιτέρω τη σημασία της Ιταλίας. Καθώς επιταχύνεται η ενεργειακή διαφοροποίηση μακριά από τη Ρωσία, οι μεσογειακοί διάδρομοι φυσικού αερίου που συνδέουν τη Βόρεια Αφρική και την περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου με την Ευρώπη αυξάνουν τον ρόλο της Ιταλίας, τόσο ως κόμβου διέλευσης όσο και ως πολιτικού διαμεσολαβητή.
Δεν πρόκειται απλώς για ευρωπαϊκή ασφάλεια — πρόκειται για το νότιο μέτωπο του διατλαντικού συστήματος.
Η Ιταλία πέρα από τη Μεσόγειο
Η στρατηγική ανατοποθέτηση της Ιταλίας εκτείνεται πέρα από την άμεση γεωγραφία της.
Η Ρώμη αποχώρησε από την κινεζική Πρωτοβουλία «Ζώνη και Δρόμος» (Belt and Road Initiative) το 2023, σηματοδοτώντας μια αποφασιστική στροφή μακριά από τη στρατηγική αμφισημία. Παράλληλα, εμβάθυνε την αμυντική συνεργασία με την Ιαπωνία και το Ηνωμένο Βασίλειο μέσω του Global Combat Air Programme (GCAP) με στόχο την ανάπτυξη μαχητικών αεροσκαφών έκτης γενιάς. Ιταλικές αντιπροσωπείες έχουν επίσης εμπλακεί με την Ταϊβάν σε συνεργασίες που αφορούν τους ημιαγωγούς, ενώ η Ρώμη έχει ενισχύσει συνεργασίες για τις σπάνιες γαίες και την τεχνολογία με δημοκρατίες του Ινδο-Ειρηνικού.
Ταυτόχρονα, το Σχέδιο Mattei της Ιταλίας επιδιώκει να αναδιαμορφώσει την ευρωπαϊκή εμπλοκή στην Αφρική με τρόπους που μειώνουν την εξάρτηση από κινεζικά, κρατικά καθοδηγούμενα μοντέλα επενδύσεων.
Οι κινήσεις αυτές υποδηλώνουν όχι μόνο ευθυγράμμιση με τα αμερικανικά συμφέροντα, αλλά και σύγκλιση κοσμοαντίληψης.
Στρατηγική επιλεκτικότητα σε μια εποχή περιορισμών
Ακόμη και αν η Ουάσιγκτον μειώσει το στρατιωτικό της αποτύπωμα στην Ευρώπη, δεν μπορεί να αποσυρθεί από τη Μεσόγειο. Η ενεργειακή ασφάλεια, η ρωσική ναυτική πρόσβαση, οι μεταναστευτικές ροές από τη Βόρεια Αφρική, οι υποθαλάσσιες υποδομές και ο διάδρομος της Ερυθράς Θάλασσας συγκλίνουν όλα σε αυτή τη λεκάνη.
Σε ένα τέτοιο σενάριο, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα εξαρτώνται ολοένα περισσότερο από διμερείς «άγκυρες» που μπορούν να διατηρήσουν στρατηγική συνέχεια.
- Η Τουρκία θα παραμείνει σημαντική — αλλά απρόβλεπτη.
- Η Γαλλία είναι ισχυρή — αλλά συχνά στρατηγικά αυτόνομη.
- Η Ελλάδα είναι αξιόπιστη — αλλά με γεωγραφικά στενότερη εμβέλεια.
Η Ιταλία συνδυάζει γεωγραφία, ευθυγράμμιση, επιχειρησιακές υποδομές και πολιτική βούληση.
Σε μια εποχή που χαρακτηρίζεται από περιορισμούς πόρων και αναπροσαρμογή συμμαχιών, η Ρώμη δεν είναι απλώς ακόμη ένας εταίρος στη Μεσόγειο. Είναι η πιο δομικά ευθυγραμμισμένη στρατηγική «άγκυρα» που διαθέτει η Ουάσιγκτον.
