του Ανδρέα Σταλίδη
Παίρνουμε το ελικόπτερο και βλέπουμε τα γεγονότα από μακριά. Τι παρατηρούμε.
Το Ιρανικό καθεστώς βασίστηκε επί δεκαετίες συστηματικά σε ένα δίκτυο έμμεσης επιρροής μέσω μη κρατικών δρώντων (proxies), όπως η Χεζμπολάχ στον Λίβανο, η Χαμάς στη Γάζα και οι Χούθι στην Υεμένη, προκειμένου να ασκεί στρατηγική πίεση στους αντιπάλους του χωρίς άμεση εμπλοκή και να μεταφέρει την ένταση εκτός των εθνικών του συνόρων.
Οι πρόσφατες εξελίξεις στο Ιράν μπορούν να ερμηνευθούν ως το τελευταίο στάδιο μιας ευρύτερης διαδικασίας αποδόμησης του περιφερειακού μοντέλου ισχύος του Ιράν.
Από το 2023 παρατηρείται σταδιακή αλλά σωρευτική φθορά των εν λόγω πυλώνων:
1. η Χεζμπολάχ εισέρχεται από τα τέλη του 2023 σε παρατεταμένη κατάσταση στρατιωτικής και πολιτικής φθοράς χωρίς να επιτυγχάνει αποφασιστική αποτρεπτική κλιμάκωση
2. η Χαμάς υφίσταται από το φθινόπωρο του 2023 σοβαρή αποδιάρθρωση των στρατιωτικών και διοικητικών της δομών·
Στη Χαμάς και τη Χεζμπολάχ, ο ισραηλινός παράγοντας ήταν άμεσος και στρατιωτικά καθοριστικός.
3. οι Χούθι, κυρίως κατά το 2024, μετατρέπονται από εργαλείο έμμεσης πίεσης σε παράγοντα διεθνοποίησης της σύγκρουσης, προκαλώντας άμεση διεθνή στρατιωτική αντίδραση.
Στους Χούθι, το Ισραήλ δεν ήταν ο κύριος αντίπαλος, αλλά λειτουργεί ως συμβολικός στόχος (Ερυθρά Θάλασσα, “πόλεμος για τη Γάζα”)
Η αποδυνάμωση αυτών των εξωτερικών πυλώνων ισχύος συνέπεσε με την όξυνση των εσωτερικών κοινωνικοοικονομικών και πολιτικών πιέσεων στο Ιράν, οδηγώντας σε μετατόπιση της κρίσης από την περιφέρεια προς τον εσωτερικό πυρήνα του καθεστώτος.
Υπό αυτή την έννοια, οι εσωτερικές αναταράξεις δεν συνιστούν μεμονωμένο φαινόμενο, αλλά έκφραση μιας βαθύτερης δομικής φθοράς ενός μοντέλου εξουσίας που βασίστηκε στην εξωτερική προβολή ισχύος ως μηχανισμό εσωτερικής σταθεροποίησης.
Ο κόσμος αλλάζει. Η παγκόσμια ισορροπία δυνάμεων αλλάζει. Ας δούμε πώς αυτή η αλλαγή μπορεί να επηρεάσει τον γείτονά μας, την Τουρκία.
Την αποδυνάμωση της επιρροής του Ιράν στην περιοχή της Συρίας η Τουρκία την έχει εκμεταλλευτεί ήδη. Ανοιχτό όμως μένει το ενδεχόμενο μία πιθανή αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν να αυξήσει σε δραματικό βαθμό τις μεταναστευτικές ροές προς τις γύρω χώρες, άρα και προς την Τουρκία. Αυτό το σημείο θα πρέπει να το προσέξουμε ιδιαιτέρως στην Ελλάδα, χωρίς να χρειάζεται να επεκταθώ.
H Τουρκία διαθέτει ένα μεγάλο στρατηγικό πλεονέκτημα, το οποίο εκμεταλλεύεται ιστορικά και διαχρονικά όσο σχεδόν κανένα άλλο κράτος: την ικανότητά της να ελίσσεται διαρκώς μεταξύ Δύσης και Ανατολής. Αυτή είναι η πηγή της γεωπολιτικής της αξίας.
Εάν το Ιράν περάσει σε πιο φιλοδυτικό καθεστώς, αυτό το πλεονέκτημα μειώνεται ακόμη κι αν διατηρήσει η Άγκυρα την επιλογή της πολυδιάστατης πολιτικής, διότι ένα πιο «ανοιχτό» Ιράν αλλάζει την αξία της Τουρκίας ως αναντικατάστατου ενδιάμεσου σε αρκετά πεδία.
Η Τουρκία κεφαλαιοποιεί μία στρατηγική αυτονομία στην ισορροπία δυνάμεων διότι η Δύση την χρειάζεται για κρίσιμα διεθνή πεδία (ασφάλεια, μετανάστευση, ενέργεια, διαμεσολάβηση), ενώ ταυτόχρονα έχει αρκετές εναλλακτικές (Ρωσία, Κίνα, περιφερειακά ανοίγματα), οπότε μεγιστοποιεί ανταλλάγματα χωρίς πλήρη ευθυγράμμιση.
Όταν όμως αναδυθεί το Ιράν ως μία φιλοδυτική δύναμη, μειώνεται η ανάγκη της Δύσης να “ανεχθεί” τουρκικές αποκλίσεις προκειμένου να κρατά ανοιχτά κανάλια προς/γύρω από το Ιράν. Αν η Τεχεράνη έχει απευθείας (έστω σταδιακή) επανασύνδεση, η Τουρκία δεν είναι ο μοναδικός λειτουργικός διάδρομος/μεσολαβητής. Χάνει την αποκλειστικότητα και, μαζί της, μειώνεται η γεωπολιτική αξία της Τουρκίας ως κράτος-κλειδί, ιδίως σε περιβάλλον μειωμένης πόλωσης. Με λιγότερη πόλωση, η Δύση τείνει να ζητά πιο καθαρή στοίχιση και ανέχεται λιγότερο τις εξαιρέσεις στην ευθυγράμμιση μαζί της.
Παράλληλα, ένα πιο φιλοδυτικό Ιράν θα περιόριζε και τα περιθώρια της Ρωσίας να αξιοποιεί την Τουρκία ως κρίσιμο ενδιάμεσο για την παράκαμψη της δυτικής πίεσης, μειώνοντας έτσι τη δυνατότητα της Άγκυρας να αντλεί ισχύ από τον ρόλο της ως γέφυρα μεταξύ ενός απομονωμένου ευρασιατικού μπλοκ και της Δύσης.
Πηγή άρθρου – https://www.antibaro.gr/article/40083
