1. Η Τουρκία ως εγγυήτρια δύναμη της «μετα-Ασαντ» Συρίας
Η νέα συμμαχία σηματοδοτεί ότι η Τουρκία εγκαταλείπει τη μακρόχρονη στρατηγική ανατροπής του καθεστώτος στη Δαμασκό. Αντ’ αυτού, αποδέχεται τη νέα πολιτική πραγματικότητα: τον πρώην ηγέτη της Αλ Κάιντα, Αχμάντ αλ Σαράα, ως νέο πρόεδρο της Συρίας. Η Τουρκία επιλέγει να τον ενισχύσει θεσμικά και στρατιωτικά, εφόσον αυτό εξυπηρετεί τα συμφέροντά της, ειδικά την εξουδετέρωση των Κούρδων αυτονομιστών.
Η Άγκυρα φιλοδοξεί να αποκτήσει ρόλο εγγυήτριας δύναμης στη μεταβατική περίοδο της Συρίας, αποκτώντας επιρροή στους μηχανισμούς ασφαλείας και στρατιωτικής ανασυγκρότησης, όπως δείχνει η συμφωνία στρατιωτικής εκπαίδευσης και συμβουλευτικής.
2. Στρατηγική περικύκλωση των SDF και η σιωπηλή τουρκική επιχείρηση
Το μήνυμα είναι σαφές: η Τουρκία δεν θα ανεχθεί καμία de facto κουρδική οντότητα στα νότια σύνορά της. Η Άγκυρα επιλέγει τώρα να δράσει μέσω της ενισχυμένης συριακής κυβέρνησης αντί να επέμβει απευθείας. Οι απειλές του Hakan Fidan στις 13 Αυγούστου προς τις SDF είναι απλώς η κορυφή του παγόβουνου.
Η τουρκική στρατηγική είναι διπλής κατεύθυνσης:
- Έμμεση εμπλοκή: Στήριξη του συριακού στρατού με εξοπλισμό και τεχνογνωσία, ώστε αυτός να διεξάγει τις επιχειρήσεις κατά των SDF, αποφεύγοντας τις διεθνείς επικρίσεις που θα προκαλούσε μια άμεση τουρκική εισβολή.
- Φυλετική αποσταθεροποίηση: Ενθάρρυνση των Σουνιτικών Αραβικών φυλών στην ανατολική Συρία να ξεσηκωθούν εναντίον των κουρδικών δυνάμεων. Δηλώσεις όπως του σεΐχη Φάρατζ αλ Σαλάμα επιβεβαιώνουν τη γενική κινητοποίηση που αναμένεται να αποτελέσει τοπικό «αντικουρδικό αντάρτικο».
3. Το μήνυμα προς το Ισραήλ και οι ρωγμές στο παγκόσμιο μέτωπο κατά της τρομοκρατίας
Η συνεργασία Τουρκίας-Συρίας έχει και έναν διεθνή παραλήπτη: το Ισραήλ. Η Τουρκία κατηγορεί ανοιχτά την Ιερουσαλήμ ότι υποστηρίζει παρασκηνιακά τις SDF, κυρίως μέσω πληροφοριών και τεχνολογιών παρακολούθησης. Με δεδομένο ότι Ισραηλινά μαχητικά είχαν πλήξει την τουρκική αεροπορική βάση στη Συρία τον Απρίλιο, η συμφωνία Άγκυρας-Δαμασκού μπορεί να θεωρηθεί ως μια έμμεση απάντηση.
Η συμμαχία αυτή, που περιλαμβάνει και έναν πρώην ηγέτη της Αλ Κάιντα ως πρόεδρο της Συρίας, αναδεικνύει μια οδυνηρή πραγματικότητα: ο διεθνής πόλεμος κατά της τρομοκρατίας έχει πλέον μετατραπεί σε εργαλείο γεωπολιτικών ανταλλαγμάτων. Κράτη όπως η Τουρκία και η Ρωσία φαίνεται να αποδέχονται τον αλ Σαράα, εφόσον αυτός συμβάλλει στην «ευθυγράμμιση» της Συρίας με τις δικές τους επιδιώξεις.
4. Ρωγμές στο κουρδικό στρατόπεδο – πολιτική απομόνωση και εσωτερική διάβρωση
Οι Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF), παρά την οργανωτική τους αρτιότητα και την πολυεθνική τους σύνθεση, βρίσκονται αντιμέτωπες με εντεινόμενη απομόνωση:
- Αραβικές φυλές: Η αποξένωση των σουνιτικών αραβικών πληθυσμών από την κουρδική διοίκηση, λόγω κατηγοριών για εθνοτική ανισότητα και περιορισμό της πολιτιστικής αυτονομίας, υποσκάπτει την κοινωνική συνοχή στα εδάφη που ελέγχει η SDF.
- Εσωτερική διάσπαση: Παράλληλα, κύκλοι εντός των SDF αντιδρούν στην προοπτική ενσωμάτωσης στο νέο συριακό καθεστώς, ειδικά λόγω της παρουσίας τζιχαντιστών στο επιτελείο του Σαράα. Αυτό απειλεί να προκαλέσει διάσπαση της οργάνωσης μεταξύ ρεαλιστών και σκληροπυρηνικών.
- Συρρίκνωση εξωτερικής στήριξης: Οι ΗΠΑ, αν και παρέχουν ακόμα υλικοτεχνική βοήθεια, έχουν καταστήσει σαφές ότι δεν πρόκειται να παρέμβουν στρατιωτικά εάν η συμφωνία ενσωμάτωσης καταρρεύσει. Οι δηλώσεις που αποκάλυψε το Middle East Eye συνιστούν σαφές μήνυμα εγκατάλειψης.
5. Προοπτική αποχώρησης των ΗΠΑ και γεωπολιτικό κενό
Η στρατηγική επανεξισορρόπηση της Ουάσιγκτον προς την Ασία και τον Ειρηνικό καθιστά την παρουσία της στη βορειοανατολική Συρία ολοένα και πιο επισφαλή. Αν η συμφωνία Δαμασκού-SDF καταρρεύσει, η κυβέρνηση Τράμπ δύσκολα θα διακινδυνεύσει μια σύγκρουση με το νέο συριακό καθεστώς.
Το ενδεχόμενο αυτό ανοίγει ένα στρατηγικό κενό που καλούνται να καλύψουν:
- Η Τουρκία, με περιορισμένες άμεσες επεμβάσεις και ισχυρή επιρροή στους μηχανισμούς του συριακού κράτους.
- Η Ρωσία, ως διαμεσολαβητής και στρατιωτικός εγγυητής.
- Και ενδεχομένως το Ιράν, που παρακολουθεί στενά την εξέλιξη για να διατηρήσει την επιρροή του στη μεθόριο Συρίας-Ιράκ.
6. Επιπτώσεις για την Ελλάδα και το ευρύτερο ελληνικό δόγμα ασφαλείας
Η ενίσχυση της Τουρκίας στη Συρία —ειδικά μέσω της στρατιωτικής εκπαίδευσης, της παρουσίας τεθωρακισμένων και της υποστήριξης επιθετικών επιχειρήσεων κατά Κούρδων και Ισραηλινών συμμάχων— έχει τριπλό αντίκτυπο για την ελληνική στρατηγική:
- Αντιπερισπασμός της Τουρκίας: Η Άγκυρα φαίνεται να αναβαθμίζει τον ρόλο της στο μέτωπο της Μέσης Ανατολής, γεγονός που μπορεί προσωρινά να μειώσει την ένταση στο Αιγαίο. Ωστόσο, σε βάθος χρόνου, μια Τουρκία ενισχυμένη στρατιωτικά και διπλωματικά στη Συρία, θα επιχειρήσει να κεφαλαιοποιήσει αυτή τη δύναμη και στο ελληνοτουρκικό μέτωπο.
- Προσέγγιση με το Ισραήλ: Η εχθρότητα της Τουρκίας προς το Ισραήλ ανοίγει μεγαλύτερα περιθώρια ελληνοϊσραηλινής σύγκλισης σε θέματα αμυντικής συνεργασίας και ενεργειακής ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο.
- Διπλωματική επαγρύπνηση: Η Ελλάδα οφείλει να παρακολουθεί τις εξελίξεις στα ελληνοτουρκικά με νέα οπτική: μια Τουρκία που χτίζει στρατηγικά ερείσματα μέσω της ανασυγκρότησης άλλων κρατών αποτελεί πιο περίπλοκη απειλή απ’ ό,τι μια Τουρκία που απλώς απειλεί άμεσα.
