Ο Τραμπ και ο βιώσιμος δρόμος προς την ειρήνη στην Ουκρανία
«Δεν τον ψήφισα και έχω ασκήσει κριτική στις περισσότερες από τις κινήσεις του. Όμως όσον αφορά τον πόλεμο… Πιστεύω ότι βρίσκεται στον σωστό δρόμο»
3 Μαρτίου 2025
Επιτέλους, υπάρχει μια προοπτική για να τερματιστεί ο πόλεμος στην Ουκρανία. Ο πρόεδρος Τραμπ και η ομάδα του για την εξωτερική πολιτική δημιούργησαν τις συνθήκες για μια διαπραγματευτική διέξοδο, αντικαθιστώντας ένα θεμελιωδώς λανθασμένο και επικίνδυνο πλαίσιο πολιτικών που είχαν υιοθετήσει οι προκάτοχοί του — συμπεριλαμβανομένου, ειρωνικά, του ίδιου του Τραμπ στην πρώτη του θητεία.
Αυτό ισχύει ακόμα και μετά τον δημόσιο καβγά στο Οβάλ Γραφείο στις 28 Φεβρουαρίου. Αυτό που εξόργισε τον Τραμπ ήταν τα σχόλια του Ζελένσκι για τη συμφωνία στα ορυκτά και οι επανειλημμένες διαμαρτυρίες του για τις διαπραγματεύσεις με τον Πούτιν, κάτι που ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι σκοπεύει να κάνει. Ο Τραμπ είχε προφανώς προσδοκία για μια γρήγορη τελετή υπογραφής ώστε να πείσει υποστηρικτές της Ουκρανίας από το ίδιο του το κόμμα — όπως ο γερουσιαστής Λίντσεϊ Γκράχαμ, που είχε προσκληθεί ως μάρτυρας — ότι η ειρηνευτική διαπραγμάτευση θα ήταν προς όφελος των ΗΠΑ. Όταν ο Ζελένσκι μετέτρεψε τη συνάντηση σε αντιπαράθεση και ξύπνησε μνήμες του Τραμπ από τις ψευδείς κατηγορίες του “Russiagate” που σημάδεψαν την πρώτη του θητεία, ο Τραμπ αντέδρασε αναμενόμενα.
Στην πραγματικότητα, όποιος ενδιαφέρεται για την ειρήνη και όχι για τον κίνδυνο ενός πυρηνικού πολέμου θα έπρεπε να συγχαρεί τον Τραμπ. Αν τελειώσει ο πόλεμος και αποκατασταθούν οι οικονομικές σχέσεις συνεργασίας της Ρωσίας με την Ευρώπη και τις ΗΠΑ, όλοι θα επωφεληθούν. Αν συνεχιστεί ο πόλεμος και η προσπάθεια απομόνωσης της Ρωσίας, όλοι θα υποφέρουν και η συνεργασία για παγκόσμια προβλήματα όπως η περιβαλλοντική υποβάθμιση, η μαζική μετανάστευση και το διεθνές οικονομικό έγκλημα θα καταστεί αδύνατη.
Το λέω αυτό όχι ως υποστηρικτής του Τραμπ — δεν τον ψήφισα και έχω επικρίνει τις περισσότερες κινήσεις του. Όμως όσον αφορά τον πόλεμο στην Ουκρανία και τις σχέσεις με τη Ρωσία, πιστεύω ότι ακολουθεί τον σωστό δρόμο.
Οι απόψεις μου βασίζονται σε δεκαετίες διπλωματικής εμπειρίας στη διαπραγμάτευση του τέλους του Ψυχρού Πολέμου και σε βαθιά γνώση τόσο της Ουκρανίας όσο και της Ρωσίας, των γλωσσών και της ιστορίας τους. Είμαι υπερήφανος που η γενιά μας κατάφερε μια ενωμένη και ελεύθερη Ευρώπη με ειρηνική διαπραγμάτευση. Έχω σοκαριστεί που μια διαδοχή Αμερικανών προέδρων και Ευρωπαίων ηγετών εγκατέλειψε τη διπλωματία που έφερε το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, αποκήρυξε τις συμφωνίες περιορισμού των πυρηνικών όπλων και προκάλεσε έναν νέο ψυχρό πόλεμο που πλέον έχει γίνει θερμός.
Η αποκατάσταση της διπλωματίας από τον Τραμπ, παρόμοια με εκείνη που ακολούθησαν οι Ρίγκαν και Τζορτζ Μπους ο πρεσβύτερος, είναι καλοδεχούμενη. Η επανέναρξη απευθείας επικοινωνίας μεταξύ των προέδρων ΗΠΑ και Ρωσίας είναι απαραίτητη προϋπόθεση για οποιονδήποτε συμβιβασμό.
Η ατζέντα που ανακοινώθηκε από τον Υπουργό Εξωτερικών Ρούμπιο και τον Ρώσο ΥΠΕΞ Λαβρόφ μετά τη συνάντησή τους στο Ριάντ είναι λογική:
-
Επέκταση της διπλωματικής παρουσίας ΗΠΑ–Ρωσίας, που έχει υπονομευτεί από αλλεπάλληλες απελάσεις.
-
Συνεργασία σε κοινά γεωπολιτικά και εμπορικά συμφέροντα.
-
Τερματισμός του πολέμου στην Ουκρανία.
Λίγες ημέρες πριν την ανακοίνωση της συμφωνίας στο Ριάντ, ο αντιπρόεδρος Βανς και ο υπουργός Άμυνας Χέγκσεθ προκάλεσαν αντιδράσεις σε Ευρωπαίους συμμάχους και Αμερικανούς πολιτικούς με δηλώσεις τους στο συνέδριο Wehrkunde στο Μόναχο.
Στην πραγματικότητα, οι δηλώσεις αυτές ήταν είτε διαπιστώσεις γεγονότων (π.χ., η Ουκρανία δεν είναι μέλος του ΝΑΤΟ), είτε απαραίτητες αλλαγές πολιτικής που όχι μόνο είναι αναγκαίες για να τερματιστεί ο πόλεμος, αλλά θα τον είχαν αποτρέψει αν είχαν υιοθετηθεί νωρίτερα:
-
Η Ουκρανία δεν θα ενταχθεί στο ΝΑΤΟ.
-
Η άμεση αμερικανική ανάμειξη στις μάχες θα σταματήσει.
-
Οι ΗΠΑ δεν θα υπερασπιστούν ευρωπαϊκές δυνάμεις του ΝΑΤΟ που έχουν αναπτυχθεί στην Ουκρανία.
Αν αυτές ήταν οι πολιτικές προηγούμενων κυβερνήσεων των ΗΠΑ, ο πόλεμος δεν θα είχε ξεκινήσει. Δεν είναι πράξεις πρόωρης παράδοσης ή κατευνασμού όπως κατηγορούν κάποιοι — είναι ριζικές θεραπείες των αιτίων του πολέμου.
Ο Ζελένσκι, ο Μακρόν, ο Βρετανός πρωθυπουργός Στάρμερ και άλλοι έχουν εκφράσει αντιρρήσεις στο σχέδιο του Τραμπ να διαπραγματευτεί πρώτα με τη Ρωσία. Στην πραγματικότητα, οι διμερείς συνομιλίες ΗΠΑ–Ρωσίας έχουν λογική. Ο πρώην Υπουργός Άμυνας Λόιντ Όστιν είχε παραδεχτεί ότι ο στόχος της στήριξης της Ουκρανίας ήταν η αποδυνάμωση της Ρωσίας. Αυτή η πολιτική πρέπει να τερματιστεί για να υπάρξει ειρήνη στην Ευρώπη — και αυτό πρέπει να διαπραγματευτούν ΗΠΑ και Ρωσία.
Αυτός ήταν και ο τρόπος με τον οποίο η κυβέρνηση του πρώτου Μπους διαπραγματεύτηκε την ενοποίηση της Γερμανίας. Το 1990 οι ΗΠΑ μίλησαν πρώτα με τον Γκορμπατσόφ πριν ενημερώσουν τα άλλα τέσσερα εμπλεκόμενα μέρη (Βρετανία, Γαλλία, Ανατολική και Δυτική Γερμανία). Όλοι ενημερώνονταν και τελικά συμφώνησαν στο αποτέλεσμα.
Ως μέλος εκείνων των διαπραγματεύσεων, μπορώ να επιβεβαιώσω ότι είχαν δοθεί στον Γκορμπατσόφ προφορικές διαβεβαιώσεις από τον Αμερικανό ΥΠΕΞ Τζέιμς Μπέικερ ότι το ΝΑΤΟ δεν θα επεκταθεί προς Ανατολάς αν η ΕΣΣΔ επέτρεπε στην Ανατολική Γερμανία να ενωθεί με τη Δυτική. Νεότερα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα δείχνουν πως και ο Τζον Μέιτζορ (Βρετανία) και ο Χανς-Ντρίχτερ Γκένσερ (Δυτική Γερμανία) έδωσαν παρόμοιες διαβεβαιώσεις. Ήταν μάλιστα ιδέα του Γκένσερ.
Αυτές είναι οι υποσχέσεις στις οποίες αναφέρεται συνεχώς ο Πούτιν ως «παραβιασμένες». Δεν ήταν συνθήκες, αλλά ήταν υποσχέσεις — και παραβιάστηκαν. Ο Πούτιν δεν ψεύδεται όταν το λέει αυτό.
Λέγεται συχνά ότι η Ρωσία δεν έχει να φοβάται τίποτα από το ΝΑΤΟ επειδή είναι «αμυντική» συμμαχία. Αυτό μπορεί να ίσχυε αρχικά, αλλά μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ και την απελευθέρωση της Ανατολικής Ευρώπης, η Ρωσία δεν ήταν απειλή. Από τα τέλη της δεκαετίας του ’90, το ΝΑΤΟ άρχισε να δρα επιθετικά.
Προτάσεις για ένα σύστημα ασφαλείας στην Ευρώπη που να καλύπτει όλους αγνοήθηκαν από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους. Κανείς δεν σκέφτηκε πώς θα αντιδρούσε αν είχε εχθρική στρατιωτική παρουσία στα σύνορά του.
Η ιστορία των ΗΠΑ δείχνει ότι η παρουσία ξένων βάσεων κοντά στα σύνορά τους — πόσο μάλλον στο δυτικό ημισφαίριο — θεωρείται αιτία πολέμου. Η κρίση της Κούβας το 1962 είναι παράδειγμα: Αν ο Χρουστσόφ δεν απέσυρε τους πυραύλους, ο Κένεντι θα χτυπούσε, με κίνδυνο πυρηνικού πολέμου. Τελικά έγινε συμφωνία: αποσύρετε τους πυραύλους από την Κούβα και θα αποσύρουμε τους δικούς μας από την Τουρκία. Δούλεψε.
Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία έγινε επειδή ο Πούτιν πίστευε — με λόγο — ότι οι ΗΠΑ προσπαθούσαν να εντάξουν την Ουκρανία σε μια εχθρική στρατιωτική συμμαχία. Άρα, θεωρούσε ότι προκλήθηκε.
Το 2003, οι ΗΠΑ εισέβαλαν στο Ιράκ χωρίς να απειλούνται. Τώρα, γιατί διεξάγουν σχεδόν απροκάλυπτο πόλεμο κατά της Ρωσίας για εγκλήματα που και οι ίδιες έχουν διαπράξει με λιγότερες προκλήσεις; Η υποκρισία περισσεύει.
Αυτό δεν σημαίνει ότι δικαιολογώ την εισβολή της Ρωσίας — κάθε άλλο. Είναι καταστροφή για όλους και οι συνέπειές της θα κρατήσουν γενιές. Αλλά πρέπει να σταματήσει η αιματοχυσία για να μπορέσει η Ευρώπη να ασχοληθεί με τις πραγματικές προκλήσεις της.
Δεν γνωρίζουμε τι έχει στο μυαλό του ο Τραμπ, ούτε πώς θα απαντήσει ο Πούτιν. Οι διαπραγματεύσεις θα είναι δύσκολες και χρονοβόρες. Όμως, τουλάχιστον, ένας Αμερικανός πρόεδρος δείχνει έναν βιώσιμο δρόμο προς την ειρήνη και ο Ρώσος πρόεδρος φαίνεται να ανταποκρίνεται. Αυτό είναι ένα καλοδεχούμενο πρώτο βήμα — και αξίζει τη στήριξη όλων μας.
*Ο Jack F. Matlock, Jr. είναι διπλωμάτης καριέρας που υπηρέτησε ως πρεσβευτής των ΗΠΑ στη Σοβιετική Ένωση από το 1987-1991. Πριν από αυτό ήταν Ανώτερος Διευθυντής Ευρωπαϊκών και Σοβιετικών Υποθέσεων στο προσωπικό του Εθνικού Συμβουλίου Ασφαλείας του Προέδρου Ρίγκαν και ήταν Πρέσβης των ΗΠΑ στην Τσεχοσλοβακία από το 1981-1983.
