του Δημήτρη Τσαϊλά, Υποναυάρχου ε.α.
Οι πρόσφατες ειδησεογραφικές αναφορές περί «ανάπτυξης συστημάτων Patriot από την Τουρκία» αναδεικνύουν για ακόμη μία φορά μια σύγχυση που συχνά παρατηρείται στον δημόσιο διάλογο για τα ζητήματα άμυνας, όπως τη διάκριση μεταξύ φιλοξενίας συμμαχικών συστημάτων και κατοχής μιας στρατιωτικής ικανότητας υπό εθνικό έλεγχο.
Η παρουσία συστημάτων Patriot σε τουρκικό έδαφος δεν συνιστά τουρκική επιχειρησιακή δυνατότητα με εθνική κυριότητα. Πρόκειται για ανάπτυξη συμμαχικών μέσων στο πλαίσιο της ολοκληρωμένης αρχιτεκτονικής αεράμυνας και αντιπυραυλικής άμυνας του ΝΑΤΟ. Η διαφορά είναι ουσιώδης: άλλο είναι να φιλοξενεί μια χώρα συμμαχικές δυνατότητες και άλλο να διαθέτει η ίδια την κυριότητα, τη διοίκηση και την επιχειρησιακή αξιοποίησή τους.
Η πρακτική της προωθημένης ανάπτυξης συστημάτων αεράμυνας από κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ δεν αποτελεί νέο φαινόμενο. Ιδίως στη νότια πτέρυγα της Συμμαχίας, η γεωπολιτική αστάθεια της Μέσης Ανατολής έχει επανειλημμένα οδηγήσει σε αντίστοιχες πρωτοβουλίες. Τα συστήματα αυτά ενισχύουν την αποτρεπτική ομπρέλα της Συμμαχίας και παρέχουν επιχειρησιακή κάλυψη έναντι πυραυλικών απειλών. Ωστόσο, η επιχειρησιακή διοίκηση και η τεχνολογική υποστήριξη παραμένουν στο κράτος που διαθέτει τα μέσα.
Για την Ελλάδα, η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Οι Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις επιχειρούν τα συστήματα Patriot ως μέρος ενός εθνικά ολοκληρωμένου πλέγματος αεράμυνας, το οποίο διασυνδέεται με άλλα μέσα επιτήρησης, έγκαιρης προειδοποίησης και αντιαεροπορικής προστασίας. Τα συστήματα αυτά αποτελούν κυρίαρχα μέσα της χώρας, ενταγμένα στη δομή διοίκησης και ελέγχου της εθνικής άμυνας.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η απόφαση για εγκατάσταση συστοιχίας Patriot στην Κάρπαθο. Η γεωγραφική θέση του νησιού, μεταξύ Κρήτης και Δωδεκανήσων, προσδίδει ιδιαίτερη στρατηγική σημασία στον έλεγχο του νοτιοανατολικού Αιγαίου και της ευρύτερης περιοχής της Ανατολικής Μεσογείου. Η παρουσία ενός συστήματος αντιαεροπορικής και αντιπυραυλικής άμυνας μεγάλης εμβέλειας στην Κάρπαθο ενισχύει την πολυεπίπεδη προστασία της ελληνικής επικράτειας και συμβάλλει στην αποτροπή έναντι απειλών που εκτείνονται πέραν του άμεσου γεωγραφικού χώρου.
Η αξιόπιστη αποτροπή δεν είναι αποτέλεσμα μόνο τεχνολογικών μέσων. Εδράζεται σε τρεις αλληλένδετους πυλώνες: επιχειρησιακή ικανότητα, πολιτική βούληση και σαφήνεια στη διοίκηση των στρατιωτικών δυνατοτήτων. Ένα κράτος που διαθέτει και επιχειρεί τα δικά του συστήματα αεράμυνας έχει τη δυνατότητα να αποφασίζει αυτόνομα για τον τρόπο και τον χρόνο χρήσης τους, τόσο για την προστασία της εθνικής επικράτειας όσο και για τη συμβολή του στη συλλογική ασφάλεια.
Η ελληνική απόφαση το 2021 να αναπτύξει συστοιχία Patriot στη Σαουδική Αραβία κατέδειξε ακριβώς αυτή τη δυνατότητα. Η Ελλάδα μπόρεσε να συνεισφέρει ενεργά στην περιφερειακή σταθερότητα, ακριβώς επειδή διέθετε τόσο την επιχειρησιακή ικανότητα όσο και την κυρίαρχη αρμοδιότητα να χρησιμοποιήσει τα μέσα αυτά εκτός συνόρων.
Σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης γεωπολιτικής ρευστότητας, με την εξάπλωση πυραυλικών συστημάτων και την ανάδυση νέων μορφών απειλών, η σαφήνεια στον δημόσιο διάλογο για τις στρατιωτικές δυνατότητες είναι απαραίτητη. Η ορθή διάκριση μεταξύ εθνικών μέσων και συμμαχικών αναπτύξεων συμβάλλει στην κατανόηση της πραγματικής ισορροπίας ισχύος.
Οι συμμαχίες ενισχύουν την ασφάλεια των κρατών-μελών τους. Δεν υποκαθιστούν όμως την εθνική ευθύνη για την άμυνα. Για χώρες που βρίσκονται σε στρατηγικά ευαίσθητες περιοχές, όπως η Ελλάδα, η ικανότητα προστασίας του εθνικού εναέριου χώρου με μέσα υπό κυρίαρχο έλεγχο παραμένει θεμελιώδης προϋπόθεση αποτροπής και σταθερότητας.
Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Σήμερα είναι συνεργάτης και ερευνητής του Institute for National and International Security(INIS), του Strategy International (SI) και του Research Institute for European and American Studies (RIEAS).
