Του Παντελή Σαββίδη
Με την έκθεση της επιτροπής για το blackout στο FIR Αθηνών, η κυβέρνηση επιχείρησε –για ακόμη μία φορά– να «κλείσει» τυπικά την υποχρέωση ενημέρωσης των Ελλήνων πολιτών για ένα συμβάν που όχι μόνο εξέθεσε διεθνώς τη χώρα, αλλά θα μπορούσε να έχει και θύματα. Η πολιτική διαχείριση ακολουθεί το γνώριμο μοτίβο: «δεν γνωρίζαμε», «έτσι το παραλάβαμε», «θα το διορθώσουμε το 2028». Το γεγονός ότι ο κ. Μητσοτάκης κυβερνά τη χώρα εδώ και έξι χρόνια δεν φαίνεται να βαραίνει κανέναν· η ευθύνη μετατίθεται μονίμως στους προηγούμενους. Ο ακριβής εντοπισμός της αιτίας του προβλήματος –και κυρίως οι συνέπειες που θα μπορούσε να έχει– δεν απασχολούν μια κυβέρνηση που επιδεικνύει θεσμική αναισθησία και αντιμετωπίζει την κοινή γνώμη ως διαχειρίσιμη μάζα.
Η ενημέρωση των πολιτών δεν αποτελεί προτεραιότητα· αυτό που προέχει είναι η επικοινωνιακή εκτόνωση και η ψευδαίσθηση ελέγχου.
Η έκθεση της επιτροπής δεν αποτελεί απλώς ένα ανεπαρκές τεχνικό κείμενο. Αποτελεί ένα πολιτικό κείμενο μεταμφιεσμένο σε τεχνοκρατική ανάλυση. Ένα κείμενο που, αντί να απαντά στο βασικό ερώτημα «τι έφταιξε», επιλέγει να θολώσει τα νερά, να καταφύγει σε ασαφείς όρους και να μεταφέρει την ευθύνη σε μια γενικόλογη περιγραφή δυσλειτουργιών, σαν να πρόκειται για φυσικό φαινόμενο και όχι για αποτυχία ενός κρίσιμου κρατικού συστήματος.
Η κοινή γνώμη αντιμετωπίζεται, για ακόμη μία φορά, ως ανίκανη να κατανοήσει τεχνικές αιτίες, άρα και ως ανάξια σοβαρής ενημέρωσης. Το αποτέλεσμα είναι μια έκθεση που δεν διαφωτίζει, αλλά επιχειρεί να παραπλανήσει.
Όπως μας λένε ειδικοί επιστήμονες, οι συχνότητες στις οποίες εκδηλώθηκε το πρόβλημα ανήκουν στη ζώνη VHF (118–137 MHz), την κατεξοχήν μπάντα αεροναυτικών επικοινωνιών φωνής. Πρόκειται για ένα σύστημα βασισμένο σε τεχνολογίες δεκαετιών: αναλογική διαμόρφωση AM για φωνή και MSK για περιορισμένα δεδομένα. Οι σταθμοί μετάδοσης είναι γεωγραφικά κατανεμημένοι (Υμηττός, Γεράνεια, Πήλιο, Ακαρνανικά κ.λπ.) και διασυνδέονται μέσω επίσης απαρχαιωμένων, μη υποστηριζόμενων μισθωμένων κυκλωμάτων HellasCom του ΟΤΕ.
Σύμφωνα με μαρτυρίες και τεχνικές πληροφορίες, το περιστατικό ξεκίνησε με έναν συνεχόμενο τόνο μεγάλης διάρκειας στη συχνότητα 121.5 MHz — τη διεθνή συχνότητα κινδύνου. Το γεγονός αυτό από μόνο του θα έπρεπε να σημάνει συναγερμό ανώτατου επιπέδου. Αντ’ αυτού, το πρόβλημα επεκτάθηκε σχεδόν σε όλη τη μπάντα, γεγονός που αποκλείει τόσο την τυχαία παρεμβολή όσο και την εξωγενή κακόβουλη επίθεση.
Η επιτροπή, ωστόσο, επέλεξε να βαφτίσει το φαινόμενο «ψηφιακό θόρυβο». Ο όρος αυτός, με την ακριβή τεχνική του σημασία, δεν περιγράφει τίποτε από όσα συνέβησαν. Ο ψηφιακός θόρυβος αφορά την αλλοίωση ψηφιακών σημάτων λόγω ηλεκτρονικών κυκλωμάτων. Δεν εξηγεί πώς προστέθηκε, πού προστέθηκε, σε ποιο ψηφιακό σήμα, ούτε πώς προκάλεσε ακούσια ενεργοποίηση πομπών σε αναλογικές VHF συχνότητες.
Πρόκειται για όρο που χρησιμοποιείται καταχρηστικά — όχι για επιστημονική ακρίβεια, αλλά για τεχνική συσκότιση.
Τα διαθέσιμα στοιχεία συγκλίνουν σε ένα σαφές σενάριο: αστοχία υλικού σε έναν ή περισσότερους πομποδέκτες, σε συνδυασμό με λανθασμένη αντιμετώπιση στην πρώτη φάση του συμβάντος. Η πιθανή ενεργοποίηση βοηθητικών (backup) συστημάτων χωρίς την ταυτόχρονη απομόνωση των κύριων (main) πομπών δημιούργησε φαινόμενο αυτοπαρεμβολής (self-interference).
Αυτό εξηγεί τη μαζική παρεμβολή συχνοτήτων, τη γεωγραφική εξάπλωση του προβλήματος, τη διάρκειά του, και την απουσία παρεμβολών σε γειτονικά FIR.
Αν επρόκειτο για εξωγενή επίθεση, θα απαιτούσε τεράστια ισχύ, πολύπλοκο συγχρονισμό και θα είχε άμεσα ανιχνεύσιμες παρενέργειες εκτός ελληνικού εναέριου χώρου. Τίποτε από αυτά δεν συνέβη μας λένε οι επιστήμονες με τους οποίους μιλήσαμε.
Η επιτροπή, αντί να εξετάσει με σαφήνεια αυτό το σενάριο, προτίμησε μια ασαφή διατύπωση περί «αποσυγχρονισμού διατάξεων και διεπαφών», χωρίς να εξηγεί τι αποσυγχρονίστηκε, πώς και γιατί.
Η έκθεση δεν απαντά στο κρίσιμο ερώτημα της αιτίας. Περιγράφει το «τι έγινε», όχι το «γιατί έγινε». Αυτό δεν είναι απλώς επιστημονική ανεπάρκεια· είναι πολιτική επιλογή. Όταν δεν κατονομάζεις αιτία, δεν κατονομάζεις και ευθύνη.
Το κράτος, μέσω της επιτροπής, εμφανίζεται ως θεατής μιας ατυχούς αλληλουχίας τεχνικών γεγονότων, όχι ως διαχειριστής ενός απαρχαιωμένου και ευάλωτου συστήματος που εδώ και χρόνια λειτουργεί στο όριο.
Η κυβερνητική αφήγηση περιορίζεται στην ανάγκη νέων μηχανημάτων. Αυτό είναι αναγκαίο, αλλά όχι επαρκές. Το κρίσιμο ζήτημα είναι η αρχιτεκτονική του συστήματος.
Ένα σύστημα που καταρρέει επειδή χτυπήθηκε το κέντρο του είναι εκ φύσεως ευάλωτο. Η ανθεκτικότητα δεν εξασφαλίζεται με «καλύτερα κουτιά», αλλά με αποκέντρωση, πλεονασμό και αυτονομία κόμβων. Αυτή ήταν η θεμελιώδης λογική του ARPANET, του πρώτου δικτύου που σχεδιάστηκε από τον αμερικανικό στρατό: να συνεχίζει να λειτουργεί ακόμη κι αν καταστραφεί ένα κεντρικό σημείο.
Το FIR Αθηνών λειτουργεί με λογική δεκαετίας ’80, όχι με λογική ανθεκτικών δικτύων του 21ου αιώνα. Ο τομέας Μακεδονίας του FIR πρέπει να λειτουργήσει αυτόνομα. Για το καλό και την ασφάλεια των ανθρώπων που ταξιδεύουν.
Η ανακοίνωση της Ένωσης Ηλεκτρονικών Μηχανικών κινείται σε θεσμικό και συνδικαλιστικό πλαίσιο, όμως πάσχει πολιτικά. Επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στον ανθρώπινο παράγοντα, στην αυταπάρνηση και στην πίεση του προσωπικού — στοιχεία υπαρκτά και σεβαστά, αλλά δευτερεύοντα ως προς την αιτία.
Η δήλωση ότι «μέχρι στιγμής δεν προκύπτει βλάβη των συστημάτων» έρχεται σε ευθεία αντίφαση με το ίδιο το γεγονός του blackout. Αν δεν υπήρξε βλάβη, τότε τι ακριβώς συνέβη;
Η έμφαση στη στελέχωση και στο άγχος των εργαζομένων, αν και θεμιτή, λειτουργεί αποπροσανατολιστικά: μεταφέρει τη συζήτηση από τη δομική ανεπάρκεια του συστήματος στην ηρωική διαχείριση της κρίσης. Είναι η γνωστή ελληνική παθογένεια: να υμνούμε τους ανθρώπους για να μη συζητάμε για τις ευθύνες της πολιτείας.
Η έκθεση για το blackout στο FIR Αθηνών δεν είναι απλώς ανεπαρκής. Είναι επικίνδυνη, γιατί καλλιεργεί την ψευδαίσθηση ότι το πρόβλημα «καταγράφηκε» και «αντιμετωπίζεται», ενώ στην πραγματικότητα η αιτία παραμένει θολή και η δομική ευαλωτότητα ανέγγιχτη.
Η κυβέρνηση δεν είπε την αλήθεια — όχι γιατί δεν την ξέρει, αλλά γιατί δεν θέλει να την πει. Και αυτό συνιστά ύβρη απέναντι σε μια κοινωνία που έχει πληρώσει ακριβά την κρατική ανευθυνότητα και δεν αντέχει άλλη μία έκθεση χωρίς νόημα.
πηγή: εφημερίδα “Θεσσαλονίκη”
