Γράφει ο Σάββας Πεταλάς
Έφυγε από τη ζωή, τη Δευτέρα 16 Φεβρουαρίου 2026, σε ηλικία 99 ετών, η σπουδαία βυζαντινολόγος και ιστορικός Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ.
Αναμφίβολα υπήρξε μεγάλη μορφή της ελληνικής διανόησης. Και ανεξάρτητα από τις επιμέρους διαφωνίες, το ουσιώδες είναι ότι ανέδειξε μια ιστορική αλήθεια που σήμερα μοιάζει σχεδόν απαγορευμένη: πως έχουμε χάσει την επίγνωση της Ρωμιοσύνης.
Της κληρονομιάς της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας — αυτού που ονομάστηκε υποτιμητικά «Βυζάντιο» — η οποία συνέδεσε οργανικά τον αρχαίο ελληνικό κόσμο με τη νεότερη ελληνική ιστορία. Η Ρωμιοσύνη δεν ήταν “παρένθεση” ούτε “παρακμή”. Ήταν ο τρόπος με τον οποίο η ρωμαϊκή πολιτειακή ιδέα μετασχηματίστηκε, η ελληνική γλώσσα έγινε κοινή γλώσσα μιας αυτοκρατορίας, και το ελληνικό πνεύμα διασώθηκε, καλλιεργήθηκε, μεταδόθηκε.
Κι όμως, εδώ ακριβώς χτίστηκε μια συστηματική λήθη. Από τη βαβαροκρατία και την κοτσαμπασίδικη πολιτική τάξη, μέχρι τη νεότερη κρατική ιδεολογία που προώθησε μια μονοδιάστατη προγονολατρεία: αρχαιότητα “καθαρή”, Βυζάντιο “σκοτεινό”. Ένα σχήμα βολικό: εξιδανίκευση της Δύσης, δαιμονοποίηση της Ανατολής, και εξοβελισμός της αυτοκρατορικής μας μνήμης.
Έτσι απωλέσαμε κάτι πολύ μεγαλύτερο από έναν ιστορικό όρο: απωλέσαμε την οικουμενικότητα του Ελληνισμού. Γιατί ο Ελληνισμός δεν ήταν ποτέ έθνος-κράτος όπως η μικρή και έντιμος Ελλάς. Δεν ήταν μόνο ούτε πόλεις-κράτη , ούτε ο χρυσός αιώνας του Περικλή , ούτε η Αυτοκρατορία του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Εξελίχθηκε με ιστορική συνέχεια. Υπήρξε διοικητική και πολυπολιτισμική κοινότητα αυτοκρατορικού τύπου ως Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, όπου οι τοπικές κοινότητες με μεγάλο βαθμό αυτονομίας υπάγονταν στην Κωνσταντινούπολη ως Βασιλεύουσα.
Ένα πολυπολιτισμικό μωσαϊκό ορθόδοξων λαών με ρωμαϊκή συνείδηση, ελληνική ως κοινή γλώσσα, και αυτοπροσδιορισμό ως Ρωμιοί — κληρονόμοι του ελληνικού πνεύματος και της ρωμαϊκής αυτοκρατορικής παράδοσης.
Και γι’ αυτό το όραμα του Ρήγα δεν μπορούσε να επιτραπεί. Η ανασύσταση της Ρωμιοσύνης ως συνομοσπονδίας στα ύστερα αυτοκρατορικά όρια δεν συνέφερε τις μεγάλες δυνάμεις. Όπως δεν συνέφερε και η αρχική, λιγότερο εθνικιστική σύλληψη της Μεγάλης Ιδέας, πριν διαστρεβλωθεί από το στέμμα και τους προστάτες του.
Η ρίζα του σημερινού αδιεξόδου είναι ακριβώς αυτός ο εσωτερικός διχασμός: είμαστε φορείς μιας οικουμενικής παράδοσης, την οποία όμως το ίδιο το ελληνόφωνο κοτσαμπασίδικο κράτος υπό βρετανική κηδεμονία αντιμετώπισε ως απειλή.
Κυρίως μέσα από επιλογές και κατευθύνσεις που εξυπηρετούσαν τη βρετανική στρατηγική, η οποία δεν θα ανεχόταν εύκολα, στην Ανατολική Μεσόγειο, ένα κράτος με ναυτική παράδοση, ιστορική αυτοσυνείδηση και δυνατότητα να ανακαλεί μια αυτοκρατορική συνέχεια. Και όταν ο θρόνος και μεγάλο μέρος της πολιτικής ελίτ λειτουργούσαν ως δίαυλοι εξάρτησης, μια τέτοια προοπτική έπρεπε να αποκλειστεί προτού καν αρθρωθεί ως ιστορικό αίτημα.
Έτσι, ως «ασφαλέστερη» λύση προκρίθηκε η συρρίκνωση: ένας παραποιημένος Ελληνισμός περιορισμένος, πιο διαχειρίσιμος, και μια συνεχής διαπραγμάτευση με τον τουρκικό επεκτατισμό — άλλοτε ως απειλή, άλλοτε ως εργαλείο ισορροπιών, πάντοτε όμως ως παράγοντας που διατηρεί την περιοχή σε ελεγχόμενη αστάθεια.
Η φράση της Αρβελέρ δε ότι: «είμαστε ο μοναδικός λαός των Βαλκανίων που δεν απελευθέρωσε την «κοιτίδα του έθνους» δηλαδή την Κωνσταντινούπολη αναδεικνύει το σύγχρονο δομικό πρόβλημα του Νεοελληνικού κρατικού μορφώματος.
Ενός Αθηνοκεντρικού συστήματος που για να διατηρηθεί ως παρασιτικό μοντέλο διοίκησης, κατατρώει και αντιμάχεται τον Ελληνικό λαό εντός συνόρων στην Επαρχία και εκτός συνόρων ως ομογένεια.
Σ’ αυτή τη μεθόδευση λήθης επιστρατεύθηκαν ετερόκλητοι μηχανισμοί. Από τη μία, η προγονολατρική, επιφανειακά «πατριωτική» ρητορική που έκοβε τη συνέχεια και μετέτρεπε την ιστορία σε βιτρίνα. Από την άλλη, ο εθνομηδενιστικός κυνισμός της αριστεράς που γελοιοποιούσε κάθε αναφορά στη διαχρονία ως «αναχρονισμό». Διαφορετικές όψεις, συχνά, του ίδιου αποτελέσματος: αποκοπή από τη Ρωμιοσύνη.
Σήμερα, ο στιγματισμός και η αποδόμηση της Ρωμιοσύνης εμφανίζονται συχνά με νέο ένδυμα: ως μεταμοντέρνα πολυκομματική «woke» «ορθότητα» που αντέχει κάθε πολυπολιτισμό, εκτός από εκείνον που ιστορικά συγκρότησε τη δική μας οικουμενικότητα. Ένα υβρίδιο επιλεκτικών ταυτοτήτων και άκριτου διεθνισμού, που συχνά καταλήγει να υπηρετεί την ίδια λογική λήθης με πιο σύγχρονη φρασεολογία.
Η Αρβελέρ όμως γι’ αυτό ήταν ενοχλητική: διότι θύμιζε ότι η Ρωμιοσύνη δεν είναι όχημα εθνικισμού. Είναι αγγελιοφόρος οικουμενικότητας ως ιστορικής αποστολής του Ελληνισμού— και η λήθη της είναι ο μηχανισμός της συρρίκνωσής μας.
Ο Σάββας Πεταλάς είναι πτυχιούχος περιβαλλοντολόγος και εργάζεται ως ελεύθερος επαγγελματίας-μελετητής. Έχει συνεργαστεί στο παρελθόν ως ειδικός επιστημονικός σύμβουλος με φορείς τοπικής αυτοδιοίκησης, ενώ έχει διατελέσει διοικητής και πρόεδρος των Προνοιακών Ιδρυμάτων της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου.
Μπορεί η Ρωμιοσύνη να μην είναι όχημα εθνικισμού ,αλλά σίγουρα δεν συμβιβάζεται με τον διεθνισμό , που επικράτησε στους λεγόμενους πνευματικούς ανθρώπους της πολλών αποχρώσεων Αριστεράς, που βδελύσσονταν και τις δύο Αυτοκρατορίες του Ελληνισμού και ”σνόμπαραν” την αείμνηστη πια Ελένη Γλύκατζη με ρίζες από τις αλησμόνητες και χαμένες δυστυχώς Πατρίδες του όλου ελληνισμού;;;.
ΜΗ ΚΑΝΟΥΜΕ ΠΩΣ ΔΕΝ ΒΛΕΠΟΥΜΕ ΚΑΙ ΔΕΝ ΑΚΟΥΜΕ 50 ΤΟΣΑ ΧΡΟΝΙΑ.
“Από τη μία, η προγονολατρική, επιφανειακά «πατριωτική» ρητορική” (της εθνικοφροσύνης της δεξιάς και της ακροδεξιάς) “που έκοβε τη συνέχεια και μετέτρεπε την ιστορία σε βιτρίνα. Από την άλλη, ο εθνομηδενιστικός κυνισμός της αριστεράς που γελοιοποιούσε κάθε αναφορά στη διαχρονία ως «αναχρονισμό». Διαφορετικές όψεις, συχνά, του ίδιου αποτελέσματος: αποκοπή από τη Ρωμιοσύνη.”
ΟΧΙ μόνον ο ιντερνασιοναλισμός (internationalism και όχι διεθνισμός κατά την γνώμη μου) της (όλης) αριστεράς αλλά ΚΑΙ ο νασιοναλισμός (nationalism και όχι εθνικισμός ή εθνικοφροσύνη) της (όλης) δεξιάς (που ακούγονταν τα προηγούμενα των τελευταίων πενήντα χρόνων) συνιστούν αποκοπή από την Ρωμιοσύνη.
‘ΟΠΩΣ βέβαια και η “μεταμοντέρνα πολυκομματική «woke» «ορθότητα» που αντέχει κάθε πολυπολιτισμό” (multiculturalism κατ΄εμέ, γιατί ο κοραϊτικός όρος πολιτισμός ουδεμία σχέση έχει με τον όρο πνευματική καλλιέργεια/παιδεία που σημαίνει το cultura), “εκτός από εκείνον που ιστορικά συγκρότησε τη δική μας οικουμενικότητα”
Πόσο πιο καθαρά να το γράψει ο συγγραφέας;
Σας υπολήπτομαι και μόνον από το ψευδώνυμό σας ,αλλά για να μη ”μπερδευόμαστε” με πατριώτες ρωμιούς , ας αναλογισθούμε ποιοι λοιδόρησαν και την Εθνεγερσία του 1821 , την Μικρασιατική εκστρατεία -που δυστυχώς μας μίκρυνε τη ρωμιοσύνη-αλλά κυρίως ποιοι μέχρι το 1946 αντιστάθηκαν -όπως οι περισσότεροι Έλληνες- ( εξαιρέσεις για πολλά πάντα υπήρχαν, υπάρχουν και θα υπάρχουν σε όλους τους ανθρώπους και σε όλους λαούς), αλλά μετά το 1946-49 γιατί πολέμησαν την Ελλάδα και τους Έλληνες για μια ιδέα διεθνιστική με μονοκομματική Πολιτεία , άγνωστη και αφύσικη για την Ελλάδα μας που καθιέρωσε την λογική ,την φιλοσοφία και την πολυκομματική Δημοκρατία;;;.
Να μην είναι διακριτή αυτή η διαφορά όταν μάλιστα και τώρα ακόμη την επικαλούνται και αισθάνονται υπερήφανοι για την προσπάθεια κομμουνιστικοποίησης της Πατρίδος μας ;;;.
ΠΩΣ ΑΓΑΠΑΣ ΤΟΥΣ ΓΟΝΕΙΣ ΣΟΥ ΟΤΑΝ ΑΠΟΠΕΙΡΑΣΑΙ ΝΑ ΤΟΥΣ ΒΛΑΨΕΙΣ ή ΤΗΝ ΠΑΤΡΙΔΑ ΣΟΥ ΟΤΑΝ ΑΠΟ ΤΟ 1946 ” υπεξαιρείς ” ό,τι στηρίζει το καλούμενο αστικό κράτος της Ελλάδος με τόσο ένδοξο παρελθόν;;;.
Επαναλαμβάνω .Να κάνουμε ότι δεν τα βλέπουμε και δεν τα ακούμε και για πόσο ακόμη ;;;.
Υ.Γ Επιτέλους οι Φαρισαίοι πατριώτες ας γίνουν Τελώνες .
Και οι τρεις ιδεολογίες και ο λιμπεραλισμός και ο κομμουνισμός και ο φασισμός είναι εισηγμένες εξ Εσπερίας.
Και τα κυβερνητικά τους συστήματα όπως ο κοινοβουλευτισμός (με τον πολυκομματισμό) και τα συστήματα διαχείρισης της παραγωγικής διαδικασίας όπως ο καπιταλισμός ή ο κρατικός έλεγχος της παραγωγικής και της καθολικής ανθρωπίνου δραστηριότητας (Democratic centralism-ο όρος δεν αποδίδεται στα ελληνικά διότι η απόδοσή του συνιστά παράνοια), είναι εισηγμένα.
Ουδεμία σχέση έχουν με την Ρωμιοσύνη και τα κυβερνητικά, ιδεολογικά, παραγωγικά συστήματα, που αυτή έχει διαμορφώσει στην πορεία της υπερτρισχιλιετούς ιστορικής της πορείας και φυσικά της ανάλογης ιστορικής της εμπειρίας.
Μάλιστα δε και τα τρία αυτά ιδεολογήματα και ο λιμπεραλισμός και ο κομμουνισμός και ο φασισμός έβλαψαν σε μεγάλο βαθμό την Ρωμιοσύνη.
Τέλος εκτός από αυτούς που λοιδόρησαν την “Εθνεγερσία”, την Μικρασιατική εκστρατεία, την αντίσταση και τον πόλεμο 46-49, υπήρξαν και υπάρχουν αυτοί που τις καπηλεύτηκαν και έχτισαν καριέρες και περιουσίες.
Και οι μεν και οι δε συνιστούν όψεις του αυτού νομίσματος του ΓΡΑΙΚΟΦΡΑΓΚΙΣΜΟΥ (Γραικογαλλισμού ή κοραϊτισμού).
Άντε να τα φέρουμε ίσια και όμοια στις ιδεολογίες για να μη κακοκαρδήσουμε κανέναν ,αλλά τι ήθελαν τον τρίτο γύρο της ανταρσίας τους οι ρωμιοί κομμουνιστές , γιατί δολοφονούσαν οι ρωμιοί αριστεροί της 17 Νοέμβρη και γιατί υπέγραψαν και κύρωσαν οι ρωμιοί αριστεροί την Συμφωνία των Πρεσπών , με την οποίαν χάρισαν και τις ανύπαρκτες ιστορικά Μακεδονική εθνότητα και Μακεδονική γλώσσα στους Αλβανσλάβους των Σκοπίων ,της τέως Δαρδανίας.
Να πιστεύεις σε ό,τι θέλεις ,να ψηφίζεις ό,τι θέλεις ,αλλά ουδέποτε και για οποιονδήποτε λόγο να σκοτώνεις Έλληνες και να καταστρέφεις την μάνα όλων μας Ελλάδα.
Αυτά δεν είναι λογικά κριτήρια για να ξεχωρίζουμε την ήρα από το στάρι;;;.
“Νεοελληνικού κρατικού μορφώματος”
Μόρφωμα είναι ένα τεχνητό κράτος, που δημιουργείται για να εξυπηρετήσει κάποιους σκοπούς (π.χ. Βέλγιο, Αλβανία κ.ά.). Είναι τέτοιο το νεοελληνικό κράτος, που προέκυψε από την Επανάσταση τού ’21, επεξετάθη σταδιακά και μέχρι το 1914 με πολέμους κι έλαβε την σημερινή του μορφή με την απόκτηση των Δωδεκανήσων το 1947;
«είμαστε ο μοναδικός λαός των Βαλκανίων που δεν απελευθέρωσε την «κοιτίδα του έθνους» δηλαδή την Κωνσταντινούπολη»
Την είχα ακούσει να λέει αυτήν την αρλούμπα και διερωτήθηκα αν πρέπει να τής ζητήσομε συγγνώμη (οι … αποτυχημένοι Αγωνιστές τού ’21), που καραφέραμε αρχικά να απελυθερώσομε ένα κομμάτι Ελλάδα, όντας το πρώτο κομμάτι τής Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που κατάφερε κάτι τέτοιο, ή να την ρωτήσομε οι δικοί της Μικρασιάτες πρόγονοι, που φορύσαν φέσι, τι έκαμαν γι αυτό; Η Κωνσταινούπολις δεν ήταν ελληνική πρωτεύουσα, αλλά πρωτεύουσα τής πολυεθνικής Ρώμης, αρχικά, και Ανατολικού τμήματος αυτής μετά τον χωρισμό. Μάλιστα, όταν την άκουσα να τα λέει αυτά, πρόσθεσε ότι “αφού δεν τα καταφέραμε, βρήκαμε ένα λασποχώρι, την Αθήνα, και την κάναμε πρωτεύουσά μας”(!) Αμφιλεγομένη προσωπικότητα και η μακαρίτισα, από πολλούς θεωρείται εξαιρετικά υπερτιμημένη. Δεν είναι ώρα ν’ ανοίξομε τέτοια συζήτηση, αλλά κάποια πράγματα δεν μπορούν να περάσουν απαρατήρητα και ασχολίαστα.-
_______________________________________________________
Οι τρεις μεγάλοι καημοί της Ρωμιοσύνης