Αν και τα μέλη του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη εκφράζουν δημόσια εμπιστοσύνη στη σχέση τους με τις Ηνωμένες Πολιτείες, πολλοί Ευρωπαίοι ηγέτες προβληματίζονται έντονα σχετικά με το πώς θα ενισχύσουν άμεσα τις αμυντικές τους δυνατότητες, επιδιώκοντας έναν επαναπροσδιορισμό —όχι εγκατάλειψη— των διαχρονικών δεσμών με την Ουάσιγκτον.
Σύμφωνα με δημοσίευμα των Financial Times την Πέμπτη, που επικαλείται ανώνυμους αξιωματούχους, οι σημαντικότερες στρατιωτικές δυνάμεις της Ευρώπης ετοιμάζουν σχέδια για να αναλάβουν μεγάλο μέρος της ευθύνης για την άμυνα της ηπείρου, απεξαρτώντας την από τις ΗΠΑ. Το ρεπορτάζ κάνει λόγο για πρόταση προς τον Λευκό Οίκο ώστε η Ευρώπη να αναλάβει τα ηνία εντός της επόμενης δεκαετίας.
Η ήπειρος καλείται πλέον να αντιμετωπίσει την πραγματικότητα των δεσμεύσεων για ανάληψη ευθύνης ως προς την ίδια της την ασφάλεια. Δεκαετίες υποβάθμισης των αμυντικών δαπανών μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου επέτρεψαν την ενίσχυση των κοινωνικών πολιτικών, αλλά άφησαν βαθιά κενά στις στρατιωτικές ικανότητες και μια ανησυχητική εξάρτηση από τις ΗΠΑ — κάτι που προκαλεί ολοένα και μεγαλύτερη δυσφορία στον Λευκό Οίκο.
«Αυτή είναι κρίση», δήλωσε χαρακτηριστικά Αμερικανός στρατιωτικός αξιωματούχος στο Newsweek. Οι αμυντικές δαπάνες στην Ευρώπη αυξήθηκαν κατά σχεδόν 12% σε πραγματικούς όρους το 2024, για δέκατη συνεχόμενη χρονιά, σύμφωνα με το International Institute for Strategic Studies (IISS). Ωστόσο, το ευρωπαϊκό σκέλος εξακολουθεί να αντιστοιχεί σε λιγότερο από το ένα τρίτο των συνολικών δαπανών του ΝΑΤΟ.
«Είστε τρομακτικά ευάλωτοι», πρόσθεσε ο ίδιος αξιωματούχος. «Ο ευρωπαϊκός τρόπος ζωής εξαρτάται αυτή τη στιγμή βασικά από τη Φινλανδία και την Πολωνία».
Ορισμένες χώρες έχουν ήδη επιταχύνει ραγδαία τις κινήσεις τους. Τα κράτη της Βαλτικής και η Πολωνία, που γειτονεύουν με τη Ρωσία, έχουν δεσμευτεί να δαπανούν πάνω από το 3% του ΑΕΠ για την άμυνα. Άλλες χώρες, κυρίως στη Δυτική Ευρώπη όπως η Ιταλία και η Ισπανία, δεν έχουν καν φτάσει το όριο του 2% που προβλέπει το ΝΑΤΟ. Παρ’ όλα αυτά, αρκετά κράτη έχουν αρχίσει να αυξάνουν σημαντικά τους προϋπολογισμούς τους. Η Δανία έχει δηλώσει πως θα ξεπεράσει το 3% του ΑΕΠ στις αμυντικές δαπάνες για το 2025 και 2026 λόγω της «κρισιμότητας της κατάστασης».
«Το μήνυμα προς τον αρχηγό των Ενόπλων Δυνάμεων είναι σαφές: Αγοράστε, αγοράστε, αγοράστε», δήλωσε η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρεντερίκσεν. «Αν δεν μπορούμε να αποκτήσουμε τον καλύτερο εξοπλισμό, ας πάρουμε τον αμέσως καλύτερο. Αυτό που μετράει τώρα είναι η ταχύτητα».
Το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία, η Γερμανία και τα σκανδιναβικά κράτη συμμετέχουν σε συνομιλίες για να παρουσιάσουν στον Λευκό Οίκο μια πρόταση σταδιακής ανάληψης της άμυνας της Ευρώπης, σύμφωνα με το FT.
Ο πρωθυπουργός της Βρετανίας Κιρ Στάρμερ και ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν ηγούνται των προσπαθειών για τη συγκρότηση μιας «συμμαχίας των προθύμων» που θα αναλάβει την παροχή εγγυήσεων ασφαλείας υπό μια πιθανή συμφωνία κατάπαυσης του πυρός στην Ουκρανία. Θα χρειαστούν 5 έως 10 χρόνια αυξημένων αμυντικών δαπανών για να αποκτήσει η Ευρώπη ένα αυτόνομο στρατιωτικό δυναμικό αντίστοιχο με αυτό που παρέχουν σήμερα οι ΗΠΑ — με εξαίρεση τα πυρηνικά όπλα.
«Η αύξηση των δαπανών είναι η μόνη επιλογή: επιμερισμός βαρών και μείωση της εξάρτησης από τις ΗΠΑ», δήλωσε Ευρωπαίος αξιωματούχος. «Έχουμε ξεκινήσει τις συζητήσεις, αλλά το μέγεθος του εγχειρήματος είναι τέτοιο που πολλοί νιώθουν συντριβή».
Διόγκωση Ενόπλων Δυνάμεων
Ο ολλανδικός ραδιοτηλεοπτικός οργανισμός NOS ανέφερε στις 21 Μαρτίου ότι η Ολλανδία σκοπεύει να υπερδιπλασιάσει τον αριθμό του στρατιωτικού προσωπικού της — από 74.000 σε περίπου 200.000, συμπεριλαμβανομένων εφέδρων και πολιτικών υπαλλήλων.
Ο πρωθυπουργός της Πολωνίας, Ντόναλντ Τουσκ, δήλωσε ότι η χώρα σκοπεύει να εκπαιδεύει ετησίως 100.000 εθελοντές από το 2027 και στοχεύει σε ένοπλες δυνάμεις 500.000 ατόμων, αριθμός υπερδιπλάσιος του σημερινού.
Ευρωπαϊκός Στρατός και Ε.Ε.
Η αόριστη ιδέα ενός ευρωπαϊκού στρατού υπήρχε εδώ και χρόνια, αλλά θεωρούνταν ανέφικτη όσο το ΝΑΤΟ παραμένει ισχυρό.
Ωστόσο, ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, σε ομιλία του στο Μόναχο τον Φεβρουάριο, υποστήριξε την ανάγκη για τη δημιουργία καθαρά ευρωπαϊκών ενόπλων δυνάμεων.
«Πιστεύω ακράδαντα ότι έχει έρθει η ώρα να δημιουργηθεί ένας ευρωπαϊκός στρατός», δήλωσε. «Ας είμαστε ειλικρινείς, δεν μπορούμε να αποκλείσουμε πλέον το ενδεχόμενο οι ΗΠΑ να πουν “όχι” στην Ευρώπη».
Η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, παρουσίασε νέο σχέδιο με τίτλο «ReArm Europe», το οποίο προβλέπει επενδύσεις άνω των 870 δισ. δολαρίων στην αμυντική ικανότητα της Ε.Ε.
Αμυντική Γραμμή Βαλτικής
Τα τρία κράτη της Βαλτικής —Λετονία, Λιθουανία, Εσθονία— υπέγραψαν συμφωνία τον Ιανουάριο του 2024 για την ενίσχυση των χερσαίων τους συνόρων με Ρωσία και Λευκορωσία.
Η Λευκορωσία, στενός σύμμαχος της Ρωσίας, χρησιμοποιήθηκε το 2022 ως ορμητήριο για την εισβολή στην Ουκρανία. Παράλληλα, λειτουργεί ως διάδρομος σύνδεσης της Ρωσίας με τον θύλακα του Καλίνινγκραντ.
Η Εσθονία ανακοίνωσε τη δημιουργία «δικτύου οχυρών, σημείων υποστήριξης και γραμμών διανομής» κατά μήκος των συνόρων. Η Λιθουανία τοποθέτησε ναρκοπέδια και εμπόδια τύπου “δόντια δράκου” κατά των αρμάτων. Η Λετονία επενδύει 303 εκατ. ευρώ για την κατασκευή χαρακωμάτων, αποθηκών και οχυρών. Στο νότο, η Πολωνία προχωρά στη δημιουργία του “Ανατολικού Θώρακα” — ενός τεράστιου προγράμματος άμυνας ύψους 2,5 δισ. δολαρίων.
Πολιτική Προετοιμασία & Εκκένωση Πληθυσμού
Δεν πρόκειται μόνο για στρατιωτική προετοιμασία. Σουηδία, Νορβηγία και Φινλανδία έχουν εκδώσει φυλλάδια επιβίωσης για τον πληθυσμό σε περίπτωση κρίσης ή πολέμου. «Πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για το χειρότερο δυνατό σενάριο – ένοπλη επίθεση στη Σουηδία», αναφέρει το σουηδικό φυλλάδιο.
Πυρηνικά Όπλα
Η προστασία μέσω του αμερικανικού πυρηνικού οπλοστασίου επανεξετάζεται. Αν και Ηνωμένο Βασίλειο και Γαλλία διαθέτουν δικές τους πυρηνικές κεφαλές (κάτω από 300 η κάθε χώρα), παραμένουν αμφιβολίες για το αν αρκούν ως αποτρεπτικός παράγοντας χωρίς τη στήριξη των ΗΠΑ.
Ο πρόεδρος Μακρόν πρότεινε την επέκταση της γαλλικής «πυρηνικής ομπρέλας» και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες — πρόταση που η Πολωνία και οι Βαλτικές χώρες υποδέχθηκαν θετικά, αλλά η Ρωσία χαρακτήρισε «εξαιρετικά προκλητική».
Ο επικρατέστερος επόμενος καγκελάριος της Γερμανίας, Φρίντριχ Μερτς, σημείωσε πως «το μοίρασμα της πυρηνικής προστασίας είναι ένα θέμα που πρέπει να συζητήσουμε σε ευρωπαϊκό επίπεδο», χωρίς όμως να χαθεί η κάλυψη από τις ΗΠΑ.
Ο μεγάλος κερδισμένος του πολέμου στην Ουκρανία χωρίς να πολεμήσει είναι οι ΗΠΑ.
1. Εξουθένωση και σημαντικές απώλειες ανθρώπων και όπλων της Ρωσίας
2. Αύξηση στις πωλήσεις πωλήσεις LNG προς την Ευρώπη.
3. Μεγάλη αύξηση στις εξαγωγές όπλων.
4. Εξασθένηση του ΙΡΑΝ και των υποστηρικτών του αφού η Ρωσία δεν μπορεί να το υποστηρίξει.
5. Ανάδειξη της ηγεμονίας των ΗΠΑ αφού αποδείχθηκε ότι η Ευρώπη είναι ανήμπορη αμυντικά.
Άρα αυτό που λέει ο Τράμπ στον Ζελένσκι ότι να ξεπληρώσει όσα δώθηκαν τα έχει κερδίσει σε υπερδιπλάσια ποσά.