Πόσο κοντά είναι ένας πόλεμος ΗΠΑ-Ιράν;

πηγή: Εφημερίδα”Θεσσαλονίκη”

Του Παντελή Σαββίδη

Η συζήτηση για αμερικανική επίθεση κατά του Ιράν γίνεται ολοένα και πιο ανησυχητική. Οι ενδείξεις κλιμάκωσης είναι σαφείς: μεγάλης κλίμακας ναυτικές και αεροπορικές αναπτύξεις, δημόσιες και ιδιωτικές διαρροές για «εκστρατεία εβδομάδων», και ταυτόχρονα μια διπλωματική γραμμή που κρατιέται ζωντανή μέσω έμμεσων συνομιλιών στη Γενεύη με διαμεσολάβηση του Ομάν. Το κρίσιμο ερώτημα για τα επόμενα 24ωρα δεν είναι αν οι ΗΠΑ μπορούν να χτυπήσουν, αλλά αν ο Ντόναλντ Τραμπ θα επιλέξει να το κάνει – και με ποιο πολιτικό-στρατηγικό σκεπτικό. Τι θα επιδιώξει; Διότι μια εισβολή στο Ιράν πρέπει να θεωρείται σχεδόν αδύνατη.

Η πιο καθαρή ένδειξη ότι η Ουάσιγκτον προετοιμάζει πραγματική επιλογή χρήσης βίας είναι η κλιμάκωση της στρατιωτικής παρουσίας. Το Associated Press περιγράφει μια εικόνα διπλωματίας των κανονιοφόρων: το αεροπλανοφόρο Τζέραλντ Φόρντ  κινείται προς τη Μέση Ανατολή, με συμπληρωματικές δυνατότητες αεράμυνας/αντιπυραυλικής κάλυψης κοντά σε κρίσιμους συμμάχους. Παράλληλα, το Reuters αναφέρει ότι, μετά τις συνομιλίες στη Γενεύη, δόθηκαν οδηγίες να είναι «όλες οι δυνάμεις» σε θέση ετοιμότητας στην περιοχή έως τα μέσα Μαρτίου, ενώ ο Τράμπ διέταξε ανάπτυξη και δεύτερου αεροπλανοφόρου.

Στο επικοινωνιακό επίπεδο, υπάρχει η διαρροή που αλλάζει τα όσα γνωρίζαμε ως τώρα ότι  αν υπάρξει επίθεση, δεν θα πρόκειται απαραίτητα για «χειρουργικά πλήγματα», αλλά για «μεγάλης κλίμακας, πολυεβδομαδιαία εκστρατεία», δηλαδή ένα σχήμα που μοιάζει περισσότερο με πόλεμο παρά με περιορισμένη ενέργεια για τιμωρία.  

Στη Γενεύη όπου διεξάγονται οι εκ του σύνεγγυς συνομιλίες, η διπλωματία λειτουργεί περισσότερο ως μηχανισμός διαχείρισης κρίσης παρά ως δρόμος για συμφωνία. Μετά τις έμμεσες επαφές (με διαμεσολάβηση του Ομάν), η Τεχεράνη αναμενόταν να καταθέσει γραπτή πρόταση, αλλά οι βασικές «κόκκινες γραμμές» παραμένουν: οι ΗΠΑ επιδιώκουν πλήρη εγκατάλειψη του πυρηνικού προγράμματος, ενώ το Ιράν αρνείται να σταματήσει τον εμπλουτισμό και δεν θέλει να ανοίξει συνολικά την ατζέντα (π.χ. πυραυλικό πρόγραμμα).

Αυτό το χάσμα έχει διπλό αποτέλεσμα: πρώτον δίνει στον Τραμπ πολιτικό επιχείρημα ότι «δοκίμασε τη διπλωματία» και δεύτερον ανεβάζει τον κίνδυνο ενός ατυχήματος ή μιας λάθος εκτίμησης καθώς οι δυνάμεις συγκεντρώνονται.

Εδώ μπαίνει και η διάσταση του όσο περισσότερο κλιμακώνεται η στρατιωτική προετοιμασία, τόσο πιο δύσκολη γίνεται η αποκλιμάκωση.

Μια ακόμη ένδειξη ότι οι δύο πλευρές κινούνται με συγκρουσιακή λογική είναι οι δορυφορικές καταγραφές για ενίσχυση και «θωράκιση» ευαίσθητων ιρανικών εγκαταστάσεων. Τα διεθνή πρακτορεία περιγράφουν νέες κατασκευές/επιδιορθώσεις και «ενισχυμένες εισόδους σηράγγων» σε τοποθεσίες που συνδέονται με το πυρηνικό και στρατιωτικό πρόγραμμα του Ιράν.

Το μεγάλο αντικίνητρο είναι η ανησυχία αν η εκστρατεία «ξεφύγει» σε πολυμέτωπη σύγκρουση (ναυτιλία, ενεργειακές ροές, επιθέσεις μέσω proxies, αντίποινα σε βάσεις), ο Τραμπ μπορεί να βρεθεί σε έναν παρατεταμένο πόλεμο που ιστορικά «καταστρέφει» προεδρίες.

Ο Τραμπ είναι ριψοκίνδυνος, αλλά δεν είναι αυτοκαταστροφικός. Είναι διατεθειμένος να ρισκάρει όταν πιστεύει ότι οι πιθανότητες είναι υπέρ του και το όφελος άμεσο. Το Ιράν, όμως, συνιστά μια διαφορετική πραγματικότητα: μια σύγκρουση με τεράστιο αρνητικό ενδεχόμενο, περιορισμένο όφελος, σχεδόν ανύπαρκτη πιθανότητα αποφασιστικής έκβασης και καμία εγγύηση «καθαρής» νίκης.

Το Ιράν έχει αφιερώσει δεκαετίες προετοιμασίας όχι για να νικήσει γρήγορα, αλλά για να διασφαλίσει ότι κάθε σύγκρουση με τους αντιπάλους του θα είναι παρατεταμένη και κοστοβόρα. Θα αντέξουν οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους σε μια τέτοια μακροχρόνια αντιπαράθεση;

Η Τουρκία, τώρα, με βάση τις δημόσιες τοποθετήσεις της, δεν δείχνει διάθεση να συμμετάσχει σε επίθεση. Αντιθέτως, προειδοποιεί ότι μια στρατιωτική λύση δεν θα ρίξει το καθεστώς και ότι η διεύρυνση της ατζέντας (π.χ. πυραυλικά) μπορεί να οδηγήσει «μόνο σε νέο πόλεμο». Ταυτόχρονα, η τουρκική ηγεσία –διά στόματος Φιντάν– έχει αφήσει να εννοηθεί ότι αν το Ιράν περάσει το πυρηνικό κατώφλι, ανοίγει ο δρόμος για περιφερειακή κούρσα πυρηνικών στην οποία η Τουρκία «μπορεί να συρθεί».

Σε δημοσίευμα του Russia Today εκφράζεται η ρωσική ανησυχία απέναντι σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Αν η περιοχή μπει σε εποχή όπου μόνο η πυρηνική αποτροπή μετρά, η Τουρκία δεν θα θέλει να μείνει εκτός — και αυτό μπορεί να πυροδοτήσει ντόμινο.

Στην Αθήνα όλα αυτά ανήκουν στην σφαίρα της φαντασία. Περί άλλα τυρβάζουν.

Ένας πόλεμος ΗΠΑ-Ιράν αυξάνει το ρίσκο αποσταθεροποίησης σε Συρία και Ιράκ, ενισχύει και κάνει πιο δύσκολη τη στρατηγική ισορροπία που επιδιώκει η Άγκυρα ανάμεσα σε Δύση, Ρωσία και περιφερειακές δυνάμεις.

Είναι ευρέως διαδεδομένο στην περιοχή ότι μετά το Ιράν (αν φυσικά επιτύχει η αμερικανική στρατηγική) έρχεται η σειρά της Τουρκίας.

Σε ό,τι αφορά το Ισραήλ, που έχει επιλέξει τον μονόδρομο της καταστροφής  του Ιράν, ωφελείται μόνο αν υπάρξει περιορισμένη επιχείρηση που υποβαθμίζει κρίσιμες ιρανικές δυνατότητες χωρίς να ανοίξει πολλαπλά μέτωπα. Το Ιράν δεν πέφτει εύκολα. Η αμερικανική και ισραηλινή πολιτική αντιμετώπισής του είναι κοντόθωρη. Αν η σύγκρουση πάρει χαρακτηριστικά μακράς εκστρατείας «weeks-long campaign» όπως αναφέρεται στα διεθνή δημοσιεύματα,  με αντίποινα, τότε το Ισραήλ –παρότι μπορεί να κερδίσει σε σκληρή ισχύ– θα πληρώσει σε ασφάλεια, οικονομία και διπλωματικό περιβάλλον. Το γεγονός ότι η Μόσχα προειδοποιεί για «σοβαρές συνέπειες» δείχνει πόσο εύκολα μια σύγκρουση μπορεί να διεθνοποιηθεί πολιτικά.

Εν κατακλείδι, υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις ότι ο Τραμπ έχει διαμορφώσει τις προϋποθέσεις επίθεσης. Η τελική απόφαση θα κριθεί από το αν η Τεχεράνη δώσει πρόταση που μπορεί να παρουσιαστεί ως υποχώρηση στο πυρηνικό πεδίο, και από το αν ο Λευκός Οίκος πιστέψει ότι μια στρατιωτική κίνηση μπορεί να μείνει ελεγχόμενη. Για την Τουρκία η φωτιά ενός μεγάλου πολέμου είναι πιθανότερο να της κοστίσει παρά να τη «βγάλει κερδισμένη».