5 Ιουνίου 2026
Joshua Frank
Φωτογραφία: Ο Colby Groves καταγράφει το ηλιακό έργο Baldy Mesa της Amazon.
Αυτή την εβδομάδα στο Ανθρωπόκαινο
Ο δρόμος είναι σκονισμένος και γεμάτος σκουπίδια. Ο φίλος και συνεργάτης μου, Colby Groves, κρέμεται από το παράθυρο του αυτοκινήτου καθώς οδηγώ, κοιτάζοντας ένα μωσαϊκό από ηλιακά πάνελ που απλώνεται πίσω από έναν φράχτη με συρματόπλεγμα.
«Αυτό πρέπει να είναι», δηλώνει ο Colby, ισορροπώντας μια μεγάλη κάμερα στα γόνατά του, ελπίζοντας να μη φύγει από τη θέση της καθώς περνάμε πάνω από μια σειρά από σαμαράκια και λακκούβες.
Βρισκόμαστε σε αυτή τη γη του καυτού ήλιου και της αφόρητης ζέστης, αναζητώντας μια μεγάλη ηλιακή εγκατάσταση της Amazon στην αγροτική κομητεία San Bernardino της Καλιφόρνιας. Είναι ο τόπος της απειλούμενης ερημικής χελώνας και των δέντρων Joshua· πιο πρόσφατα όμως έχει μετατραπεί σε παιχνίδι στα χέρια άπληστων επιχειρηματιών της Silicon Valley.
Το 2014, η Amazon του Jeff Bezos συνέδεσε το έργο ηλιακής ενέργειας και αποθήκευσης Baldy Mesa με το ηλεκτρικό δίκτυο. Το έργο αυτό βοηθά στην τροφοδότηση των κοντινών data centers της εταιρείας και απέσπασε επαίνους για τη χρήση ανανεώσιμης ενέργειας. Ήταν το πρώτο του είδους του στην Καλιφόρνια. Παρά το γιγαντιαίο μέγεθός του, το έργο συνάντησε ελάχιστες αντιδράσεις, όπως συμβαίνει συχνά με τέτοιου είδους «πράσινα» έργα.
Καθώς βγαίνουμε από το αυτοκίνητο, ακούμε αμέσως το δυνατό βουητό από μια έκταση μπαταριών σχεδόν όσο ένα γήπεδο ποδοσφαίρου, οι οποίες τροφοδοτούνται από ηλιακά πάνελ που μας περικυκλώνουν προς κάθε κατεύθυνση. Ολόκληρη η εγκατάσταση συνδέεται με το δίκτυο μέσω πανύψηλων γραμμών μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Συνολικά, αυτή η τεράστια διάταξη καλύπτει 1.500 στρέμματα οικοτόπου της ερήμου Μοχάβε, σχεδόν διπλάσια έκταση από το Central Park της Νέας Υόρκης.
Η επίδραση του Baldy Mesa σε αυτό το ευαίσθητο οικοσύστημα είναι ωμή και απολύτως απτή. Εκεί όπου κάποτε στέκονταν δέντρα Joshua, τώρα βουίζουν και εκπέμπουν θερμότητα συστοιχίες μπαταριών σαν κύβοι Lego, σε μέγεθος κοντέινερ. Εκεί όπου κάποτε έτρεχαν κογιότ και έσκαβαν τις φωλιές τους οι ερημικές χελώνες, τώρα η γη είναι σκεπασμένη με ηλιακά πάνελ. Η Amazon απέφυγε τη δημόσια αντιπαράθεση μεταφυτεύοντας 153 καταδικασμένα δέντρα Joshua, όμως το γεγονός παραμένει: δεν υπάρχει ούτε ένα δέντρο Joshua εκεί όπου σήμερα απλώνονται αυτά τα φωτοβολταϊκά πάνελ.
Η συγκεκριμένη εγκατάσταση της Amazon Web Services (AWS) είναι μια μονάδα μηχανικής μάθησης που λειτουργεί με τεχνητή νοημοσύνη και έχει τη δυνατότητα να αναλύει 33 δισεκατομμύρια σημεία δεδομένων κάθε χρόνο. Αυτό σημαίνει πάνω από 90 εκατομμύρια σημεία δεδομένων την ημέρα. Υποστηρίζουν ότι έτσι οι μπαταρίες τους θα λειτουργούν πιο αποδοτικά, ενώ εσείς θα γίνεστε καλύτεροι και «σοφότεροι» καταναλωτές των προϊόντων και των υπηρεσιών της Amazon.
Ως εταιρικό διαφημιστικό τέχνασμα, όλο αυτό ακούγεται πράγματι ωραίο. Κι όμως, καθώς στέκομαι στη μέση του ηλιακού πάρκου της Amazon, δεν μπορώ να μη σκέφτομαι πώς θα ήταν αυτή η έρημος προτού αποφασίσουν ότι είναι καταλληλότερη για να τροφοδοτεί προγράμματα τεχνητής νοημοσύνης. Πώς ήταν άραγε εδώ, όταν το έδαφος μπορούσε ακόμη να δεσμεύει άνθρακα; Η οικοδόμηση πάνω σε αυτές τις εκτάσεις κατέστρεψε την ικανότητά τους να απορροφούν τη ρύπανση από τα ορυκτά καύσιμα. Αυτά τα ηλιακά πάνελ τελικά βλάπτουν το κλίμα, δεν το βοηθούν.
Παρότι αυτό το μεγαθήριο λειτουργεί με ανανεώσιμη ενέργεια, τίποτα πάνω του δεν δίνει την αίσθηση ότι είναι φιλικό προς το περιβάλλον. Όπως συμβαίνει με μεγάλο μέρος αυτής της παράνοιας που κινείται από την τεχνητή νοημοσύνη, όλο το τοπίο έχει μια έντονα μετα-αποκαλυπτική αύρα — και γίνεται ακόμη χειρότερο από το γεγονός ότι ο Τζεφ Μπέζος είναι αυτός που αποκομίζει τα κέρδη.
«Ουάου, κοίτα αυτό», λέει ο Colby, δείχνοντας έναν φράχτη που έχει στηθεί για την προστασία της εγκατάστασης των μπαταριών. Η πύλη είναι ορθάνοιχτη.
Κάποιος με μεγαλύτερη διάθεση για σαμποτάζ δεν θα δυσκολευόταν καθόλου να αποκτήσει πρόσβαση. Αλλά δεν είμαστε εδώ για να κάνουμε φασαρίες σε data center. Ο Colby στήνει το τρίποδό του για να τραβήξει πλάνα που θα συνοδεύσουν το Bad Energy, το επερχόμενο βιβλίο μου, το οποίο εξερευνά τη σκοτεινή πλευρά της λεγόμενης πράσινης ενεργειακής μετάβασης.
Ελάχιστοι άνθρωποι θα φτάσουν ποτέ σε αυτό το απομακρυσμένο σημείο της Μοχάβε για να δουν από κοντά τι έχει προκαλέσει η Amazon. Οι αεροφωτογραφίες κρύβουν την πραγματικότητα του πώς είναι τα πράγματα στο έδαφος, μέσα στην ανατροπή που μας επιβάλλεται από την τεχνητή νοημοσύνη χωρίς τη συναίνεσή μας.
Και, παρά τις πολλές επιφυλάξεις μου, ολόκληρο αυτό το τερατούργημα υποτίθεται ότι είναι από τα «καλύτερα». Τα περισσότερα νέα data centers δεν τροφοδοτούνται από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αλλά από ορυκτά καύσιμα.
Αν δεν έχετε περάσει τα τελευταία χρόνια συρόμενοι κάτω από κάποια πέτρα —σας καταλαβαίνω!— τότε ξέρετε ότι τα data centers είναι κακά νέα.
Καταβροχθίζουν νερό: 17,4 δισεκατομμύρια γαλόνια ετησίως στις ΗΠΑ.
Καίνε ηλεκτρική ενέργεια: 176 τεραβατώρες τον χρόνο, δηλαδή περίπου 4% της συνολικής κατανάλωσης ενέργειας στις ΗΠΑ. Σε παγκόσμιο επίπεδο καταναλώνουν 415 τεραβατώρες, περισσότερο από την κατανάλωση όλων πλην δέκα χωρών.
Δημιουργούν θερμικές νησίδες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, θερμαίνουν τη γη γύρω τους κατά 16 βαθμούς Φαρενάιτ.
Καταλαμβάνουν τεράστιες εκτάσεις. Ένα μέσο data center αντιστοιχεί σε έκταση περίπου 450 γηπέδων ποδοσφαίρου.
Δεν παράγουν μακροπρόθεσμα θέσεις εργασίας. Ακόμη και η Wall Street Journal χαρακτηρίζει τα data centers «φιάσκο δημιουργίας θέσεων εργασίας».
Και φυσικά, αποτελούν την καρδιά που χτυπά πίσω από την επανάσταση της τεχνητής νοημοσύνης, η οποία εισχωρεί σε κάθε πτυχή της ζωής μας.
Αλλά πόσο κακά είναι στ’ αλήθεια αυτά τα καταραμένα πράγματα; Στο κάτω κάτω, δεν είναι καινούργια εφεύρεση· υπάρχουν από την αυγή της εποχής των υπολογιστών.
Κι όμως, κάτι ποσοτικά διαφορετικό συμβαίνει σήμερα. Με τον σημερινό ρυθμό, τα data centers παγκοσμίως θα απαιτούν 1 τρισεκατομμύριο δολάρια ετήσιων επενδύσεων σε υποδομές μέχρι το τέλος της δεκαετίας.
Βοηθά να βάλουμε όλα αυτά σε αριθμούς.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες υπάρχουν μεταξύ 1.500 και 1.600 data centers στη φάση του σχεδιασμού ή της κατασκευής, ενώ περισσότερα από 4.000 λειτουργούν ήδη. Μια μελέτη του Pew εκτιμά ότι το 67% αυτών των νέων εγκαταστάσεων κατευθύνεται προς την αγροτική Αμερική, τη στιγμή που το 87% των υφιστάμενων κέντρων σήμερα λειτουργεί σε αστικές ζώνες.
Υπάρχουν 754 data centers προγραμματισμένα στον Νότο, 277 στη Δύση, 419 στη Μεσοδυτική περιοχή και 106 στα Βορειοανατολικά. Αυτή τη στιγμή, σύμφωνα με το Pew, το 38% των Αμερικανών ζει σε απόσταση μικρότερη των 5 μιλίων από ένα data center.
Σε παγκόσμιο επίπεδο υπάρχουν πάνω από 11.000 data centers, και αναμένεται ότι θα κυριαρχήσουν οι οικονομίες κλίμακας. Αυτό σημαίνει ότι στο μέλλον θα έχει μεγαλύτερη σημασία το αποτύπωμα των data centers παρά απλώς ο αριθμός όσων κατασκευάζονται. Η ενέργεια που θα απαιτηθεί για αυτή την ανάπτυξη, όπως προβλέπει το Southern Environmental Law Center, θα επιταχύνει δραματικά το κλιματικό χάος.
Αυτό συμβαίνει επειδή πολλές από αυτές τις νέες εγκαταστάσεις χρησιμοποιούν φυσικό αέριο για την παραγωγή ενέργειας. Το φυσικό αέριο, αν και δεν είναι τόσο βρόμικο όσο ο άνθρακας, απελευθερώνει μεθάνιο, το οποίο βραχυπρόθεσμα είναι ακόμη πιο επιβλαβές από το διοξείδιο του άνθρακα. Οι μονάδες φυσικού αερίου εκπέμπουν επίσης άνθρακα. Πολύ άνθρακα. Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο προέβλεψε ότι μόλις τρία από τα έργα data centers της Microsoft, τα οποία τροφοδοτούνται από μεθάνιο/φυσικό αέριο και υποστηρίζουν εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης, θα διπλασιάσουν το ανθρακικό αποτύπωμα της εταιρείας και θα εκπέμψουν μεγάλες ποσότητες ρύπανσης.
Μια άλλη εργασία ερευνητών του Cornell προβλέπει ότι έως και 44 εκατομμύρια μετρικοί τόνοι CO₂ θα εκλυθούν μέχρι το τέλος της δεκαετίας, εάν οι διαχειριστές συνεχίσουν να βασίζονται στο φυσικό αέριο για την τροφοδοσία των data centers τους. Όπως αναφέρει το Grist, αυτό ισοδυναμεί με την προσθήκη 10 εκατομμυρίων νέων οχημάτων στους δρόμους. Ο ΟΗΕ μόλις δημοσίευσε μελέτη σύμφωνα με την οποία, έως το 2030, τα data centers θα αντιστοιχούν στο 3% της συνολικής παγκόσμιας κατανάλωσης ενέργειας, δηλαδή σε 935 τεραβατώρες ηλεκτρικής ενέργειας, εκπέμποντας 440 εκατομμύρια τόνους διοξειδίου του άνθρακα.
Αυτή την εβδομάδα, η Columbia Riverkeeper —μια εξαιρετική οργάνωση που αξίζει την υποστήριξή σας— δημοσίευσε μια αποκαλυπτική έκθεση για το τι πρόκειται να προκαλέσουν τα σχεδιαζόμενα data centers στη δική της περιοχή, στον Βορειοδυτικό Ειρηνικό. Η μελέτη αποκαλύπτει πώς οι εταιρείες ορυκτών καυσίμων, οι πάροχοι ηλεκτρικής ενέργειας και η Big Tech συνεργάζονται για να αξιοποιήσουν την έκρηξη στην ανάπτυξη των data centers, με στόχο την επέκταση μονάδων ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο και την κατασκευή περισσότερων αγωγών.
«Ύστερα από χρόνια προόδου προς την επίτευξη των κλιματικών στόχων της περιοχής μας, βρισκόμαστε ξαφνικά μπροστά σε μια πιθανή νέα αγορά για τη βιομηχανία ορυκτών καυσίμων», λέει η φίλη μου Audrey Leonard, δικηγόρος της Columbia Riverkeeper. «Κρυμμένη πίσω από ένα πέπλο μυστικότητας, η Big Tech άνοιξε το παράθυρο, και τώρα η βιομηχανία φυσικού αερίου είναι έτοιμη να αρπάξει την ευκαιρία για να χτίσει».
Αυτό είναι μια μικρογραφία όσων συμβαίνουν σε ολόκληρη τη χώρα. Τα data centers, τροφοδοτούμενα από τεράστιες επενδύσεις κεφαλαίου στην τεχνητή νοημοσύνη, θα κάνουν ακόμη δυσκολότερη τη μείωση της συμβολής της χώρας στο κλιματικό χάος.
Έπειτα υπάρχει και το ζήτημα του νερού.
Ένας συμμετοχικός χάρτης που συνέταξε η Erin Brockovich δείχνει ότι πολλά data centers στις Ηνωμένες Πολιτείες λειτουργούν σε περιοχές που αντιμετωπίζουν ακραία ξηρασία. Αυτό δεν είναι καθόλου καλό νέο για περιοχές όπου απαιτείται εξοικονόμηση νερού — κάτι που σύντομα μπορεί να αφορά μεγάλο μέρος της χώρας. Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, τα data centers στις ΗΠΑ, σύμφωνα με μία εκτίμηση, καταναλώνουν άμεσα 17,4 δισεκατομμύρια γαλόνια νερού τον χρόνο. Καθώς κατασκευάζονται ολοένα περισσότερα τέτοια κέντρα, η ποσότητα αυτή αναμένεται να αυξηθεί σε 38 έως 73 δισεκατομμύρια γαλόνια ετησίως.
Πρόκειται για τεράστια ποσότητα νερού — μεγαλύτερη από αυτή που χρησιμοποιούν οι πόλεις του Σιάτλ ή του Σαν Φρανσίσκο μέσα σε έναν ολόκληρο χρόνο.
+++
Στα καλά νέα της εβδομάδας, θα σας αφήσω με μερικές μικρές αλλά σημαντικές ειδήσεις.
Καθώς ο Jared Kushner, το δεξί χέρι του Τραμπ στη Μέση Ανατολή, προχωρά με ένα πολυτελές τουριστικό θέρετρο αξίας 1,6 δισεκατομμυρίων δολαρίων στην Αλβανία, χιλιάδες άνθρωποι βγήκαν στους δρόμους για να διαμαρτυρηθούν, υποστηρίζοντας ότι η ανάπτυξη αυτή θα καταστρέψει ζωτικής σημασίας υγροτοπικούς οικοτόπους. Η πίεση φαίνεται να αποδίδει, καθώς έχει ξεκινήσει έρευνα για διαφθορά.
Άγριοι ελέφαντες επέστρεψαν στην ανατολική Ζάμπια για πρώτη φορά ύστερα από 50 χρόνια, και οι τοπικές κοινότητες μαθαίνουν να συνυπάρχουν μαζί τους. Επίσης, ένας απειλούμενος κόνδορας πέταξε στο Όρεγκον για πρώτη φορά ύστερα από περισσότερα από 120 χρόνια.
Αυτά για σήμερα — τα λέμε την επόμενη εβδομάδα.
Ο Joshua Frank είναι συν-διευθυντής σύνταξης του CounterPunch και συν-παρουσιαστής του CounterPunch Radio. Είναι συγγραφέας του βιβλίου Atomic Days: The Untold Story of the Most Toxic Place in America και του υπό έκδοση Bad Energy: The AI Hucksters, Rogue Lithium Extractors, and Wind Industrialists Who are Selling Off Our Future, και τα δύο από τις εκδόσεις Haymarket Books.
Μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί του στο [email protected]. Μπορείτε επίσης να τον «τρολάρετε» στο Bluesky, στο @joshuafrank.bsky.social.
