Η Δύση οφείλει να αναρωτηθεί: Πόσο από την ανθεκτικότητα του Ιράν στηρίζεται σε έναν σύμμαχο του ΝΑΤΟ που έχει τελειοποιήσει τη στρατηγική της διττότητας;
του Shay Gal
Δημοσιεύθηκε: 03-03-2026,
Φωτογραφία: ο ανώτατος ηγέτης Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ (δεξιά) συνομιλεί με τον Πρόεδρο της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν κατά τη συνάντησή τους στην Τεχεράνη, 7 Απριλίου 2015 | Φωτογραφία: AP
Η Τουρκία δεν είναι ουδέτερη σε αυτόν τον πόλεμο. Ενισχύει το Ιράν. Ο ρόλος της Άγκυρας είναι συστημικός: πολιτική κάλυψη, επιλεκτικές προειδοποιήσεις, εμπορικοί δίαυλοι και εγγύτητα σε συμμαχικές δομές που η Δύση εξακολουθεί να αντιμετωπίζει ως ακίνδυνες.
Καθώς οι επιθέσεις εντείνονται, ο Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν καταδικάζει την εκστρατεία, ευθυγραμμίζεται δημοσίως με την Τεχεράνη, απορρίπτει την πίεση προς το καθεστώς και διατηρεί ανοικτούς τους διαύλους που το στηρίζουν. Η Τουρκία προετοιμάζεται για ενδεχόμενες επιπτώσεις αποσταθεροποίησης, ενώ ταυτόχρονα διαφυλάσσει το στρατηγικό βάθος του Ιράν. Πρόκειται για στήριξη εν καιρώ πολέμου.
Η στάση αυτή δεν αποτελεί θεατρική επίδειξη. Αντανακλά έναν βαθύτερο υπολογισμό: η Άγκυρα δεν χρειάζεται το Ιράν να νικήσει· χρειάζεται το ιρανικό καθεστώς να αντέξει. Μια κατακερματισμένη Τεχεράνη θα προκαλούσε διάχυση της αστάθειας, αυξημένες προσφυγικές ροές, ενεργειακές αναταράξεις, κραδασμούς στις αγορές και ένα κενό ισχύος που θα μπορούσαν να εκμεταλλευθούν κουρδικοί ένοπλοι δρώντες σε πολλαπλά σύνορα. Η αποτίμηση είναι διαχρονικά σαφής: στο συγκεκριμένο ζήτημα, η τουρκική πολιτική καθοδηγείται λιγότερο από συναισθηματισμούς και περισσότερο από τη λογική της διατήρησης της καθεστωτικής συνέχειας. Το Ιράν είναι ανταγωνιστής. Είναι όμως και ένα καθεστώς που η Άγκυρα επιδιώκει να διατηρηθεί.
Η δυτική παραδοχή αποδεικνύεται εσφαλμένη. Η Τουρκία δεν είναι εμφανής σύμμαχος του Ιράν. Είναι κάτι δυνητικά πιο επικίνδυνο. Δρώντας εντός του δυτικού συστήματος ασφαλείας, η Άγκυρα λειτουργεί ως στρατηγικός διευκολυντής της Τεχεράνης. Αυτή είναι η λειτουργική πραγματικότητα.
Το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα καταγράφηκε τον Ιανουάριο του 2026. Το Reuters μετέδωσε ότι η Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών της Τουρκίας (MIT) προειδοποίησε τους Φρουρούς της Επανάστασης του Ιράν για Κούρδους μαχητές που επιχειρούσαν να περάσουν από το Ιράκ σε ιρανικό έδαφος. Δεν πρόκειται για διπλωματική χειρονομία. Πρόκειται για διαβίβαση ευαίσθητων, χρονικά κρίσιμων πληροφοριών από κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ σε καθεστώς που βρίσκεται σε αντιπαράθεση με το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο φάκελος του PKK λειτουργεί ως πρόσχημα. Ο δίαυλος παραμένει ενεργός. Η Τουρκία απέδειξε ότι είναι διατεθειμένη να τροφοδοτεί τον επιχειρησιακό κύκλο του Ιράν με αξιοποιήσιμες προειδοποιήσεις, όταν το κρίνει αναγκαίο.
Ούτε πρόκειται για μεμονωμένο περιστατικό. Το 2017, Τούρκοι και Ιρανοί αξιωματούχοι συζήτησαν την επέκταση στρατιωτικής και πληροφοριακής συνεργασίας, κυρίως στο πλαίσιο του κουρδικού ζητήματος. Ο Ερντογάν αναφέρθηκε σε ενδεχόμενη κοινή δράση κατά κουρδικών ένοπλων ομάδων. Το μοτίβο έχει διαμορφωθεί: κοινοί δίαυλοι, λειτουργική εμπιστοσύνη, τακτική επαφή και προηγούμενο συνεργασίας ασφαλείας μεταξύ τουρκικών θεσμών και ιρανικών κέντρων ισχύος.
Η πλήρης ταύτιση δεν είναι αναγκαία. Η επιλεκτική σύγκλιση αρκεί. Η άμεση μεταφορά τεχνογνωσίας δεν είναι το κρίσιμο στοιχείο. Η δομική πραγματικότητα είναι η εξής: η Τουρκία λειτουργεί εντός του δυτικού πλαισίου συλλογής πληροφοριών, χαρτογράφησης απειλών και επιχειρησιακού ρυθμού, διατηρώντας παράλληλα επιλεκτική συνεργασία πληροφοριών με την Τεχεράνη, όταν τα συμφέροντά της το απαιτούν. Στον χώρο των πληροφοριών, η εγγύτητα ισοδυναμεί με ισχύ.
Ο αεροπορικός τομέας καθιστά την έκθεση αδιαμφισβήτητη. Ο στόλος AWACS του ΝΑΤΟ αποτελεί τον πυρήνα του συστήματος πληροφοριών, επιτήρησης και αναγνώρισης (ISR) της Συμμαχίας, μεταδίδοντας σχεδόν σε πραγματικό χρόνο επιχειρησιακές πληροφορίες σε αεροπορικές, ναυτικές και χερσαίες δυνάμεις. Η Τουρκία φιλοξενεί προωθημένη επιχειρησιακή βάση στο Ικόνιο (Konya). Οι πτήσεις επιτήρησης του ΝΑΤΟ που απογειώνονται από τουρκικό έδαφος έχουν μετατοπίσει το επίκεντρό τους από τη Ρωσία προς το Ιράν, με αυξημένο επιχειρησιακό ρυθμό πάνω από ιρανικό έδαφος. Η έκθεση εντοπίζεται στην εγγύτητα και στην πρόσβαση. Πλατφόρμα του ΝΑΤΟ έχει προειδοποιήσει ιρανικά όργανα ασφαλείας και έχει διατηρήσει πολλαπλούς διαύλους προς το ιρανικό σύστημα. Πρόκειται για αποτέλεσμα συνειδητού σχεδιασμού.
Ο τουρκικός διάδρομος προς την Τεχεράνη εκτείνεται πέραν της ανταλλαγής πληροφοριών. Περιλαμβάνει χρηματοοικονομικές ροές, εξαρτήματα, εφοδιαστική υποστήριξη και υποδομές με δυνατότητα άρνησης εμπλοκής. Το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ έχει επιβάλει κυρώσεις σε φυσικά πρόσωπα, εταιρείες και εμπορικούς κόμβους με έδρα την Τουρκία, που συνδέονται με την παράκαμψη κυρώσεων υπέρ του Ιράν και με προγράμματα που σχετίζονται με τους Φρουρούς της Επανάστασης, την ιρανική ανάπτυξη μη επανδρωμένων αεροσκαφών, τον πυραυλικό τους μηχανισμό και δίκτυα αμυντικών προμηθειών. Δεν πρόκειται για διαρροή, αλλά για δομημένη υποδομή. Το αμερικανικό Υπουργείο Οικονομικών περιέγραψε ανταλλακτήριο με έδρα την Τουρκία που διακίνησε άνω του ενός δισεκατομμυρίου δολαρίων και ευρώ για λογαριασμό των Φρουρών και του ιρανικού Υπουργείου Άμυνας. Μεταγενέστερες κυρώσεις εντόπισαν δίκτυα συνδεδεμένα με την Τουρκία που υποστήριζαν μυστικές αεροπορικές δραστηριότητες, εξαρτήματα drones, προμήθειες πυραυλικών συστημάτων και χρηματοδοτικές διαδρομές προς όφελος της Δύναμης Quds και της Χεζμπολάχ. Νεότερα μέτρα ανέδειξαν δρώντες με έδρα το Ιράν και την Τουρκία που προμηθεύονταν από την Κίνα συστατικά καυσίμων πυραύλων. Το Reuters μετέδωσε επίσης κυρώσεις κατά εταιρείας με έδρα την Τουρκία, η οποία κατηγορείται ότι συνέδραμε στη λαθραία μεταφορά προηγμένης αμερικανικής τεχνολογίας προς το Ιράν μέσω κυκλώματος προμηθειών.
Το επίπεδο των πληρεξουσίων (proxy layer) αντικατοπτρίζει την ίδια δομή. Η ηγεσία της Χαμάς δραστηριοποιείται από την Τουρκία υπό πολιτική κάλυψη, σε συντονισμό με τη Ντόχα, ενώ η Τεχεράνη χρηματοδοτεί και εξοπλίζει τον άξονα. Δεν υπάρχει αλληλοεπικάλυψη, αλλά σαφής καταμερισμός ρόλων: καταφύγιο στην Άγκυρα και στη Ντόχα· όπλα και δόγμα κλιμάκωσης στην Τεχεράνη.
Το ίδιο μοντέλο επεκτείνεται και στους Χούθι. Η Τεχεράνη παρέχει χορηγία και πυραυλική αρχιτεκτονική. Η Τουρκία λειτουργεί ως διάδρομος προμηθειών και χρηματοδότησης. Δύο διευθύνσεις· μία εφοδιαστική αλυσίδα.
Η Hizballah ολοκληρώνει τον άξονα. Καθώς ο χερσαίος διάδρομος του Ιράν περιορίστηκε, η Τουρκία κατέστη επιτρεπτικός κόμβος για χρηματοδότηση, διαμετακόμιση και πολιτική διασύνδεση. Η Κύπρος δεν είναι πλέον περιφερειακή λεπτομέρεια. Την εβδομάδα αυτή, μη επανδρωμένο αεροσκάφος μονής κατεύθυνσης, που αποδίδεται στη Χεζμπολάχ, έπληξε τη βάση RAF Akrotiri, εγκατάσταση πλησίον εδάφους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο πόλεμος έχει πλέον διασχίσει τη Μεσόγειο.
Το μοτίβο αυτό δεν είναι νέο. Η ισραηλινή ανησυχία για την πορεία της Τουρκίας προϋπήρχε του τρέχοντος πολέμου. Το 2010, ο τότε υπουργός Άμυνας Ehud Barak προειδοποίησε ότι οι τουρκικές υπηρεσίες πληροφοριών, υπό τον Hakan Fidan, ενδέχεται να διαβιβάσουν ευαίσθητο ισραηλινό υλικό στο Ιράν. Το 2013, η The Washington Post ανέφερε ότι η Τουρκία εξέθεσε ισραηλινό ανθρώπινο δίκτυο εντός του Ιράν· το δημοσίευμα αμφισβητήθηκε. Η δυσπιστία που ανέδειξε, όμως, όχι.
Η Άγκυρα δεν είναι ούτε υποτελής ούτε πληρεξούσιος. Ενεργεί κατ’ επιλογήν. Κατά περιόδους έχει κινηθεί και κατά ιρανικών δραστηριοτήτων στο έδαφός της. Ισραηλινοί αξιωματούχοι αναγνώρισαν ότι το 2022 η Τουρκία συνέβαλε στην αποτροπή φερόμενου ιρανικού σχεδίου στην Κωνσταντινούπολη. Τον Ιανουάριο του 2026, τουρκικές αρχές συνέλαβαν υπόπτους που κατηγορούνταν ότι εργάζονταν για λογαριασμό του Ιράν και παρακολουθούσαν την αεροπορική βάση του ΝΑΤΟ στο Ιντσιρλίκ. Τα γεγονότα αυτά δεν αναιρούν το μοτίβο· το προσδιορίζουν. Η Τουρκία λειτουργεί ως βαλβίδα, ανοίγοντας ή περιορίζοντας διαύλους σύμφωνα με τις προτεραιότητές της, αφήνοντας στο Ιράν λειτουργικό περιθώριο.
Η ίδια επιλεκτικότητα χαρακτηρίζει και τη διαχείριση της ισραηλινής δραστηριότητας πληροφοριών. Οι τουρκικές αρχές συνέλαβαν και απήγγειλαν κατηγορίες σε υπόπτους που φέρονται να συνεργάζονταν με τη Mossad κατά παλαιστινιακών στόχων εντός Τουρκίας. Οι νομικές λεπτομέρειες είναι δευτερεύουσες. Το στρατηγικό μήνυμα ήταν σαφές: η Άγκυρα περιορίζει την ισραηλινή μυστική εμβέλεια, ενώ ταυτόχρονα παραμένει προσηλωμένη στην αποτροπή κατάρρευσης του ιρανικού καθεστώτος. Αυτή η ασυμμετρία καθορίζει το επιχειρησιακό περιβάλλον.
Η έκθεση αυτή υφίσταται επειδή η Δύση συγχέει τη συμμαχική ιδιότητα με τη στρατηγική ευθυγράμμιση. Θεωρήθηκε ότι η συμμετοχή στο ΝΑΤΟ διασφάλιζε σύγκλιση απειλών. Δεν τη διασφαλίζει. Για την Άγκυρα, το Ιράν είναι ανταγωνιστής, γείτονας, εμπορικός εταίρος, ενεργειακός συνομιλητής, συνομιλητής στο κουρδικό ζήτημα και, ταυτόχρονα, ένα καθεστώς του οποίου η κατάρρευση θα έπληττε τουρκικά συμφέροντα. Όταν γίνει κατανοητή αυτή η ιεράρχηση, η φαινομενική αντίφαση εξαφανίζεται. Η Τουρκία παραμένει εντός του ΝΑΤΟ, ενώ επαναπροσδιορίζει την ευθυγράμμιση και διατηρεί για το Ιράν περιθώριο ελιγμών.
Η πολιτική οφείλει να αντιμετωπίσει τη δομική πραγματικότητα. Απαιτείται αυστηρότερη διαβάθμιση και απομόνωση πληροφοριών, εντατικότερος έλεγχος δικτύων προμηθειών, ναυτιλίας, χρηματοδότησης και αεροπορικών μεταφορών με έδρα την Τουρκία, επιθετική επιβολή ελέγχων τελικού χρήστη και αναγνώριση ότι η πρόσβαση συνιστά στρατηγικό νόμισμα. Η στάση της Τουρκίας είναι συστημική. Διατηρεί τις συνθήκες υπό τις οποίες η Τεχεράνη μπορεί να ακούει, να κινείται, να προμηθεύεται, να δρομολογεί, να προετοιμάζεται και να αντέχει.
Η Δύση οφείλει να πάψει να διερωτάται εάν η Τουρκία βρίσκεται «με το Ιράν». Αυτό είναι το λανθασμένο ερώτημα.
Το ορθό είναι το εξής: πόσο από την ανθεκτικότητα του Ιράν στηρίζεται σε έναν σύμμαχο του ΝΑΤΟ που έχει τελειοποιήσει τη στρατηγική της διττότητας.
Ο Shay Gal ειδικεύεται στη διεθνή πολιτική, στη διαχείριση κρίσεων και στη στρατηγική επικοινωνία, συνεργαζόμενος με κυβερνήσεις και υπεύθυνους χάραξης πολιτικής διεθνώς σε ζητήματα ισχύος, ρίσκου και λήψης αποφάσεων υψηλού επιπέδου.
