Του Thomas L. Friedman – The New York Times, 16 Ιουνίου 2025
Πίσω από τα χτυπήματα και τα αντίποινα στον τρέχοντα πόλεμο Ισραήλ–Ιράν βρίσκονται δύο αντικρουόμενες στρατηγικές δοξασίες: η μία καθοδηγεί το Ιράν και η άλλη το Ισραήλ — και οι δύο βαθιά εσφαλμένες. Ο πρόεδρος Τραμπ έχει την ευκαιρία να διορθώσει και τις δύο και να δημιουργήσει τη μεγαλύτερη ευκαιρία σταθεροποίησης της Μέσης Ανατολής εδώ και δεκαετίες — αν είναι πράγματι πρόθυμος και ικανός.
Η εσφαλμένη στρατηγική του Ιράν —που ακολουθεί και η Χεζμπολάχ με εξίσου καταστροφικά αποτελέσματα— είναι αυτή που αποκαλώ «η στρατηγική του πιο τρελού». Η Τεχεράνη και οι πληρεξούσιές της δυνάμεις προσπαθούν να τρομοκρατήσουν τους αντιπάλους τους δείχνοντας πως είναι διατεθειμένες να κάνουν το αδιανόητο – και ακόμη παραπέρα.
Εκτελέσεις όπως η δολοφονία του Ραφίκ Χαρίρι, η ανατίναξη της αμερικανικής πρεσβείας στη Βηρυτό ή η βοήθεια στον Άσαντ να σφαγιάσει χιλιάδες Σύριους για να διατηρηθεί στην εξουσία, φέρουν τις υπογραφές του Ιράν και της Χεζμπολάχ. Το μήνυμα είναι: «Κανείς δεν είναι πιο ακραίος από εμάς. Αν τα βάλετε μαζί μας, θα χάσετε. Εμείς πάμε μέχρι τέλους — κι εσείς οι μετριοπαθείς εξαφανιστείτε.»
Αυτή η στρατηγική όντως βοήθησε τη Χεζμπολάχ να εκδιώξει το Ισραήλ από τον Νότιο Λίβανο. Όμως απέτυχε παταγωδώς στο να διώξει τους Ισραηλινούς από τη γη τους. Το Ιράν, η Χεζμπολάχ και η Χαμάς πιστεύουν λανθασμένα ότι το Ισραήλ είναι μια αποικιοκρατική οντότητα χωρίς βαθιές ρίζες, σαν τους Βέλγους στο Κονγκό. Ότι, δηλαδή, οι Εβραίοι θα φύγουν όπως έφυγαν οι αποικιοκράτες. Όμως, οι Ισραηλινοί δεν έχουν… Βέλγιο. Είναι τόσο ιθαγενείς στη γη τους όσο και οι Παλαιστίνιοι — ανεξαρτήτως των θεωριών που διδάσκονται σε ελιτίστικα πανεπιστήμια.
Και αυτοί οι Ισραηλινοί, όταν φτάσει η στιγμή, θα παίξουν το «παιχνίδι του τρελού» ακόμη πιο σκληρά. Θα ακολουθήσουν τους νόμους της περιοχής — όχι του Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου. Ονομάζω αυτούς τους κανόνες «κανόνες της Χάμα», από τη σφαγή που διέπραξε ο Χαφέζ αλ Άσαντ το 1982, καταστρέφοντας την πόλη Χάμα για να εξαλείψει τους Αδελφούς Μουσουλμάνους.
Ο Χασάν Νασράλα και ο Αγιατολάχ Χαμενεΐ πίστευαν πως το Ισραήλ δεν θα τολμούσε ποτέ να τους στοχοποιήσει προσωπικά. Ο Νασράλα πλήρωσε με τη ζωή του αυτή την ψευδαίσθηση το περασμένο έτος — και ο Χαμενεΐ πιθανώς θα είχε την ίδια τύχη αν δεν επενέβαινε, σύμφωνα με πληροφορίες, ο Τραμπ για να σταματήσει το Ισραήλ.
Το πρόβλημα του Ισραήλ: Η «μία και καλή» στρατηγική
Από την άλλη πλευρά, το Ισραήλ πάσχει από μια δική του ψευδαίσθηση: τη «μία και καλή» προσέγγιση. Μετά από κάθε τρομοκρατική επίθεση, οι Ισραηλινοί ηγέτες δηλώνουν ότι θα τελειώσουν «μια και καλή» με την απειλή. Όμως υπάρχουν μόνο δύο τρόποι να το πετύχουν αυτό:
- Να καταλάβουν μόνιμα τη Δυτική Όχθη, τη Γάζα και… όλο το Ιράν — όπως έκαναν οι ΗΠΑ με τη Γερμανία και την Ιαπωνία μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Αυτό δεν είναι ρεαλιστικό.
- Να εξαλείψουν όλους τους Παλαιστινίους — κάτι που είναι αδιανόητο.
Ακόμη και μετά από 58 χρόνια κατοχής της Δυτικής Όχθης, το Ισραήλ δεν κατάφερε να εξαλείψει τη Χαμάς — ούτε τη λαϊκή παλαιστινιακή ταυτότητα. Γιατί οι Παλαιστίνιοι είναι εξίσου ιθαγενείς με τους Ισραηλινούς.
Τι μπορεί να κάνει ο Τραμπ;
Ο Ντόναλντ Τραμπ δηλώνει πως ελπίζει ακόμη σε μια «συμφωνία». Αν θέλει πραγματικά να διαπραγματευτεί σοβαρά, πρέπει να πράξει δύο πράγματα ταυτόχρονα:
- Απέναντι στο Ιράν:
Να εξοπλίσει την Ισραηλινή Πολεμική Αεροπορία με βομβαρδιστικά B-2, βόμβες διάτρησης 30.000 λιβρών και Αμερικανούς εκπαιδευτές, ώστε το Ισραήλ να έχει τη δυνατότητα να καταστρέψει όλες τις υπόγειες πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν. Και να δώσει τελεσίγραφο: είτε το Ιράν επιτρέπει την πλήρη είσοδο και αποσυναρμολόγηση από τον ΔΟΑΕ, είτε αντιμετωπίζει καταστροφή. Μόνο υπό πραγματική απειλή θα συμμορφωθεί το Ιράν. - Απέναντι στους Παλαιστινίους:
Να αναγνωρίσει ρητά το δικαίωμά τους στην αυτοδιάθεση — υπό τον όρο ότι θα αναδείξουν νέα ηγεσία, αξιόπιστη, χωρίς διαφθορά, ικανή να υπηρετήσει τους πολίτες και να συνυπάρξει με το Ισραήλ. Ο Τραμπ πρέπει επίσης να ξεκαθαρίσει ότι δεν θα ανεχτεί τη ραγδαία επέκταση των ισραηλινών εποικισμών (όπως οι 22 νέοι που εγκρίθηκαν πρόσφατα), γιατί κάτι τέτοιο οδηγεί σε αιώνιο πόλεμο.
Επιπλέον, θα μπορούσε να ανακοινώσει ότι θα επανεκκινήσει ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις για λύση δύο κρατών, με το δικό του προηγούμενο σχέδιο ως βάση εκκίνησης – όχι ως τελικό στόχο.
Διπλωματία με πυγμή: Μπορεί να το κάνει ο Τραμπ;
Το να μπορείς να «ξεπεράσεις τους τρελούς» είναι ίσως αναγκαίο για να επιβιώσεις στη Μέση Ανατολή, αλλά δεν είναι αρκετό. Η στρατηγική αυτή οδηγεί μόνο σε επανάληψη των ίδιων συγκρούσεων. Μια ειρηνόφιλη χώρα πρέπει να συνδυάζει τη δύναμη με τη διπλωματία — και αυτός είναι ο μόνος τρόπος για να απομονώσουν ΗΠΑ και Ισραήλ το Ιράν.
Αν ο Τραμπ θέλει πραγματικά να επιτύχει ειρήνη, πρέπει να μη γίνει ούτε αιχμάλωτος του Νετανιάχου ούτε πιόνι του Ιράν. Οι ΗΠΑ δεν έχουν συμφέρον να εξασφαλίσουν το Ισραήλ για μεσσιανική επέκταση ούτε να επιτρέψουν στο Ιράν να γίνει πυρηνική μεσσιανική δύναμη.
Οι ΗΠΑ πρέπει να απαιτήσουν:
- από το Ιράν, να σταματήσει την αποικιοκρατική του διείσδυση σε αραβικά κράτη και τις απειλές εξόντωσης του Ισραήλ·
- από το Ισραήλ, να χαράξει σαφή ανατολικά σύνορα και να σταματήσει την επέκταση εποικισμών·
- από τους Παλαιστινίους, να σταματήσουν το σύνθημα «από τον ποταμό ως τη θάλασσα» και να αναγνωρίσουν μια οριοθετημένη συνύπαρξη.
Ο πόλεμος Ισραήλ–Ιράν ίσως να προσφέρει, παραδόξως, την καλύτερη ευκαιρία για έναν ηγέτη να εφαρμόσει αυτό που ο Ντένις Ρος αποκαλεί «διπλωματία με καταναγκασμό» (coercive diplomacy). Είναι, όμως, ο Τραμπ ικανός γι’ αυτό; Δεν ξέρω — αλλά σύντομα θα μάθουμε.
