Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις απο την πλευρά του CHP

 Η επιδέξια στρατηγική που ακολουθούν συντονισμένα η Ελλάδα και η ‘Νότια Κύπρος’ έχει οδηγήσει την Τουρκία σε απομόνωση στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά έχει επίσης φέρει τις χώρες της περιοχής του Κόλπου, όπου η Τουρκία προσπαθεί να ασκήσει επιρροή, πιο κοντά στην Ελλάδα και τη ‘Νότια Κύπρο’.

Η Τουρκία διανύει την πιο αδύναμη και ευάλωτη περίοδο στην ιστορία της εξωτερικής της πολιτικής. Έχω πει πολλές φορές τους λόγους για αυτό, αλλά αξίζει να τους επαναλάβω εν συντομία. Ο Erdoğan ξόδεψε τη δύναμη μιας χώρας όπως η Τουρκία για να παραμείνει στην εξουσία, αύξησε την εξάρτηση από το εξωτερικό με λανθασμένες οικονομικές αποφάσεις, περιόρισε το περιθώριο ελιγμών ως αποτέλεσμα συσσωρευμένων λαθών, προσπάθησε να περισώσει την κατάσταση αντί να επιδείξει αξιοπρέπεια και συνέπεια, αποδυνάμωσε τους θεσμούς, έρχεται σε σύγκρουση με την ίδια του την κοινωνία, δεν (μπορεί να) αναπτύξει μια στρατηγική κ.λπ.

Εκτός από όλους αυτούς τους παράγοντες, όλοι οι συνομιλητές του έχουν συνειδητοποιήσει ότι ο Erdoğan είναι ένας ηγέτης που είναι έτοιμος να κάνει κάθε είδους συμβιβασμούς τόσο εντός όσο και εκτός της χώρας προκειμένου να παραμείνει στην εξουσία. Είναι αδιανόητο οι κύκλοι του Παλατιού να μη γνωρίζουν πόσο αυτή η εικόνα αποδυναμώνει τη θέση της Τουρκίας στο εξωτερικό. Ωστόσο, εξακολουθούν να μην εγκαταλείπουν τη θέση τους και δεν πρόκειται να το κάνουν.

Δεδομένου ότι η κυβέρνηση αυτή βρίσκεται στη ρίζα του προβλήματος, δεν θα υπάρξει λύση χωρίς αλλαγή κυβέρνησης.

Σε αυτό το άρθρο, θα παρουσιάσω τη μεταμόρφωση και την εφαρμογή των στρατηγικών εξωτερικής πολιτικής της Ελλάδας και της ‘Ε/Κ Διοίκησης’ και θα προσπαθήσω να διευκρινίσω την έλλειψη πολιτικής που βιώνουμε υπό το AKP. Ελπίζω ότι θα γίνει καλύτερα κατανοητό το πλαίσιο της απόφασης ορισμένων χωρών της Κεντρικής Ασίας να ανοίξουν πρεσβείες στη ‘Νότια Κύπρο’, καθώς και η αδυναμία της κυβέρνησης AKP.

Υπάρχουν μικρά και μεσαία κράτη στον κόσμο που ακολουθούν πολιτική ισορροπίας και μπλοκ. Ενώ χώρες όπως η Βραζιλία, η Νότια Αφρική και το Αζερμπαϊτζάν είναι κοντά στην πολιτική ισορροπίας, χώρες όπως η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα και ο Καναδάς ακολουθούν αυστηρή πολιτική μπλοκ, δηλαδή προσπαθούν να ενεργούν σε πλήρη αρμονία με το μπλοκ στο οποίο ανήκουν. Μπορεί να υπάρχουν βαθμοί σε αυτό, ανάλογα με την κυβέρνηση και την περίοδο. Για παράδειγμα, η Ουγγαρία έχει απομακρυνθεί από την πολιτική των μπλοκ με την κυβέρνηση Orban. Η γειτονική μας Ελλάδα και η ‘E/K Διοίκηση’ ακολουθούν εδώ και καιρό μια αυστηρότερη πολιτική μπλοκ. Παρακάτω θα συζητήσω πώς λειτουργεί αυτή η στρατηγική εξωτερικής πολιτικής, χωρίς καμία ηθική αξιολόγηση.

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΜΠΛΟΚ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ‘ΝΟΤΙΑΣ ΚΥΠΡΟΥ’

Η Ελλάδα και η ‘Νότια Κύπρος’, σε συντονισμό, έχουν πραγματοποιήσει μια στρατηγική στροφή από τη δεκαετία του 2010.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, απομακρύνθηκαν από τη Ρωσία και άρχισαν να στρέφονται προς τις ΗΠΑ.

Σε περιφερειακό επίπεδο, πλησίασαν το Ισραήλ, με το οποίο οι σχέσεις της Τουρκίας είχαν επιδεινωθεί.

Βελτίωσαν τις σχέσεις τους με την Αίγυπτο και τις χώρες του Κόλπου, με τις οποίες η Τουρκία βρισκόταν σε διαμάχη εκείνη την περίοδο, και οι δεσμοί αυτοί έγιναν μόνιμοι.

Τόσο η Ελλάδα όσο και η ‘Νότια Κύπρος’ ήταν μέλη της ΕΕ και είχαν την υποστήριξη της ΕΕ. Σε αυτό προστέθηκε η υποστήριξη των ΗΠΑ από έξω και χωρών της περιοχής, όπως η Αίγυπτος και το Ισραήλ.

Ενώ η επιδέξια στρατηγική που ακολούθησαν οι δύο αυτές χώρες οδήγησε την Τουρκία σε απομόνωση στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου, έφερε επίσης τις χώρες του Κόλπου, όπου η Τουρκία προσπαθούσε να ασκήσει επιρροή, πιο κοντά στην Ελλάδα και τη ‘Νότια Κύπρο’. Το ότι πείστηκαν οι δημοκρατίες της Κεντρικής Ασίας να ανοίξουν πρεσβείες στη ‘Νότια Κύπρο’ και η δέσμευσή τους να μην αναγνωρίσουν την ‘ΤΔΒΚ’, που είδαμε τον Απρίλιο, ήταν συνέχεια αυτής της πολιτικής.

Δεν χρειάζεται να μας αρέσει, αλλά ήταν μια συνεκτική στρατηγική και απέφερε αποτελέσματα.

Πρώτα απ’ όλα, ενήργησαν με βάση μια συγκεκριμένη στρατηγική. Ξεκίνησαν από την πεποίθηση ότι, παρ’ όλες τις γεωπολιτικές μεταβολές στο παγκόσμιο σύστημα, η Δύση εξακολουθούσε να έχει καθοριστικό ρόλο στη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο. Και οι δύο παράγοντες κατάφεραν να κατευθύνουν την ΕΕ, της οποίας ήταν μέλη, σύμφωνα με τις δικές τους πολιτικές. Σε αυτό πρόσθεσαν και τις ΗΠΑ. Η νέα πολιτική απαιτούσε από τη Ρωσία να αποσυρθεί, και πήραν αυτό το ρίσκο.

Σε περιφερειακό επίπεδο, προσέγγισαν το Ισραήλ και την Αίγυπτο. Τον Μάιο του 2010, ένα μήνα μετά το περιστατικό του Mavi Marmara, ο Netanyahu βρισκόταν στην Αθήνα. Μετά από αυτό, οι σχέσεις άρχισαν να αναπτύσσονται ραγδαία, η Ελλάδα, η ‘Νότια Κύπρος’ και το Ισραήλ ξεκίνησαν μια διαδικασία στρατηγικού διαλόγου σε μορφή 3+1, με τη συμμετοχή των ΗΠΑ. Καθιέρωσαν τον ίδιο μηχανισμό με την Αίγυπτο.

Στη συνέχεια, η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα συνήψαν στρατιωτική και ενεργειακή συνεργασία με την Ελλάδα και τη ‘Νότια Κύπρο’. Έχουν ξεκινήσει κοινές ασκήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο, στις οποίες συμμετέχουν και οι ΗΠΑ.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες υπέγραψαν συμφωνία ασφάλειας και συνεργασίας με τη ‘Νότια Κύπρο’ τον Νοέμβριο του 2018, ενώ η Γαλλία υπέγραψε συμφωνία τον Μάιο του 2019 που επιτρέπει τη χρήση των λιμανιών της ‘Νότιας Κύπρου’. Το 2019, οι ΗΠΑ ήραν το εμπάργκο όπλων που είχαν επιβάλει στη ‘Νότια Κύπρο’ από το 1987 και στα μέσα του 2024 ανακοίνωσαν ότι θα αναβάθμιζαν τις σχέσεις τους με τη ‘Νότια Κύπρο’ σε «στρατηγικό» επίπεδο.

Η Τουρκία παρακολούθησε επίσης με ανησυχία τη στρατιωτική συνεργασία της Ελλάδας με τις ΗΠΑ. Καθώς οι ΗΠΑ ενίσχυαν τους δεσμούς ασφαλείας τους με την Ελλάδα, έστελναν επίσης ένα μήνυμα στην Τουρκία. Καθόριζαν τα όρια της στρατηγικής σημασίας της Τουρκίας έναντι της κυβέρνησης του ΑΚΡ και έδειχναν ότι θα μπορούσαν να υποστηρίξουν την Τουρκία αν χρειαζόταν. 

Ιδιαίτερα, η βάση της Σούδας στην Κρήτη, η οποία ήταν πολύ σημαντική για τον αμερικανικό στόλο στη Μεσόγειο, ενισχύθηκε και εγκαταστάθηκαν συστήματα αεροπορικής άμυνας σε συνεργασία με τη Γερμανία. Αναβαθμίστηκαν επίσης οι βάσεις της Λάρισας και του Βόλου.

Για την Τουρκία, επεκτάθηκε το λιμάνι της Αλεξανδρούπολης, το οποίο έχει αποτελέσει αντικείμενο δημόσιας αντιπαράθεσης λόγω της εγγύτητάς του στα σύνορα (οι ΗΠΑ ισχυρίζονται ότι δεν πρόκειται για δική τους βάση, αλλά για στρατιωτικό κέντρο διανομής εφοδιασμού που χρησιμοποιείται με την άδεια της Ελλάδας). Η Ελλάδα συνήψε επίσης στρατιωτική συνεργασία με τη Γαλλία σε μια περίοδο που η Τουρκία είχε συγκρούσεις με τη Γαλλία στην Ανατολική Μεσόγειο (και την Αφρική). Πραγματοποιήθηκαν κοινές ασκήσεις, αγορά μαχητικών αεροσκαφών και πολεμικών πλοίων. Εν τω μεταξύ, κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα, ο Υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ ευχαρίστησε τις ελληνικές αρχές για τη μείωση της ρωσικής επιρροής στην περιοχή.

Ωστόσο, η συνεργασία μεταξύ των δύο χωρών κάλυψε επίσης τους τομείς της ενέργειας, της τεχνολογίας και της πληροφορικής. Μεγάλες αμερικανικές εταιρείες όπως η Microsoft, η Pfizer, η Amazon, η Cisco, η JP Morgan Chase και άλλες επιβράβευσαν την Ελλάδα με την ίδρυση επιχειρησιακών βάσεων και την πραγματοποίηση επενδύσεων.

Τελικά, η Ελλάδα και η ‘Νότια Κύπρος’ έγιναν πιο αποτελεσματικοί δρώντες στην περιοχή, με περιορισμένη ικανότητα σε σχέση με την Τουρκία. Σε αυτή τη διαδικασία, η Ελλάδα και η ‘Νότια Κύπρος’ ξεκίνησαν πρώτα με χώρες με τις οποίες η Τουρκία είχε προβλήματα και στη συνέχεια εμβάθυναν τις σχέσεις τους με χώρες με τις οποίες η Τουρκία είχε καλές σχέσεις, όπως το Κατάρ και οι χώρες της Κεντρικής Ασίας. Από τη μία πλευρά, οι ‘Ε/Κ’ έπεισαν το Κατάρ, με το οποίο ο Erdoğan έχει πολύ στενές σχέσεις, στον τομέα της ενέργειας και έδωσαν στην αμερικανική ενεργειακή γίγαντα Exxon Mobil άδεια για γεωτρήσεις στα ανοικτά των ακτών της Κύπρου, και από την άλλη, ανέπτυξαν τις σχέσεις τους με τις δημοκρατίες της Κεντρικής Ασίας.

ΤΙ ΕΚΑΝΕ Η ΤΟΥΡΚΙΑ;

Η κυβέρνηση του ΑΚΡ αρκέστηκε να παρακολουθεί τις αλλαγές στις περιφερειακές ισορροπίες και τις συνεργασίες της Ελλάδας και της ‘Νότιας Κύπρου’, οι οποίες επεκτάθηκαν σε συμμάχους που θεωρούσε στενούς. Άσκοπα, χαρακτήρισε την αποτυχία της «πολύτιμη μοναξιά». Ήταν μια βαθιά απελπισία που επέβαλε σε μια τεράστια χώρα.

Ως αντίδραση, εμπλέχθηκε στον εμφύλιο πόλεμο στη Λιβύη. Η κίνηση αυτή ήταν αναποτελεσματική για τους εξής λόγους:

Η Λιβύη ήταν μια διαιρεμένη χώρα, αντί να ωφελήσει την Τουρκία στους συσχετισμούς της Ανατολικής Μεσογείου, η Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας στην Τρίπολη είχε ανάγκη την Τουρκία.

Στα τέλη του 2019, η Τουρκία υπέγραψε μνημόνιο κατανόησης με την Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας για τον καθορισμό των θαλάσσιων ζωνών δικαιοδοσίας. Η Ελλάδα αντέδρασε αμέσως στα μέσα του 2020, υπογράφοντας συμφωνία με την Αίγυπτο για την ακύρωση των θαλάσσιων διεκδικήσεων της Τουρκίας. Το αποτέλεσμα δεν ήταν μόνο η αβεβαιότητα σχετικά με τη θαλάσσια δικαιοδοσία, αλλά και η στενότερη προσέγγιση μεταξύ της Ελλάδας και της Αιγύπτου.

Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, συνέβη κάτι που δεν είχε ξανασυμβεί στην ιστορία της Τουρκίας και οι σχέσεις με την Ελλάδα, την Αίγυπτο, τη Συρία, τα ΗΑΕ, τη Σαουδική Αραβία και το Ισραήλ επιδεινώθηκαν ταυτόχρονα. Αυτό δεν μπορεί να εξηγηθεί με καμία λογική εξωτερικής πολιτικής.

Ως αποτέλεσμα αυτής της έλλειψης πολιτικής, της αδυναμίας καθορισμού ενός άξονα και μιας γραμμής και μιας σειράς λαθών, ήταν η Τουρκία που υποχώρησε. Η κυβέρνηση του AKP αναγκάστηκε να ρίξει τα μούτρα της και προσπάθησε να αποκαταστήσει πρώτα τις σχέσεις με τα ΗΑΕ και τη Σαουδική Αραβία και, μετά το 2020, ταυτόχρονα με την Ελλάδα, την Αίγυπτο και το Ισραήλ. Ωστόσο, δεν ήταν δυνατό να ανατραπούν οι απώλειες.

Ο διορισμός του Hakan Fidan ως T/Yπουργού Εξωτερικών δεν οδήγησε σε σημαντική αλλαγή στην εξωτερική πολιτική του AKP.

Η σημερινή κυβέρνηση δεν έχει ακόμη καταφέρει να καθορίσει πού βλέπει η Τουρκία τον εαυτό της στο διεθνές σύστημα, πώς ορίζει τον ρόλο και τη θέση της. Αντίθετα, έχει προσπαθήσει να μην αναφερθεί στις ήττες που έχει υποστεί, προτιμώντας να κλείσει τα αυτιά της στις κριτικές.

Όσο συνεχίζεται αυτό, θα έχουμε περισσότερα προβλήματα.