Η Συρία δεν μπορεί να ελπίζει σε ανασυγκρότηση αν αποτύχει να αποτρέψει την έκρηξη των θρησκευτικών εντάσεων σε εκτεταμένη βία.
του Seth J. Frantzman | Συνεργαζόμενος Ερευνητής
Φωτογραφία: Κομπάνι, Συρία, όπως φαίνεται από την τουρκική πλευρά των συνόρων. (μέσω Shutterstock)
Στα τέλη Απριλίου, κυκλοφόρησαν στη Συρία φήμες για ηχητικό απόσπασμα που φερόταν να προσβάλλει τον Μουσουλμάνο Προφήτη Μωάμεθ. Μέσα σε λίγες μέρες, εξτρεμιστές επιτέθηκαν σε μέλη της μειονότητας των Δρούζων σε πανεπιστημιούπολη και στόχευσαν γειτονιές και χωριά Δρούζων κοντά στη Δαμασκό. Οι συγκρούσεις συνεχίστηκαν και στις αρχές Μαΐου. Πρόκειται για το δεύτερο σοβαρό επεισόδιο διαθρησκευτικής βίας στη Συρία από τότε που η νέα κυβέρνηση του Άχμαντ Αλ-Σαρά ανέλαβε την εξουσία μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ στις 8 Δεκεμβρίου 2024.
Οι πρώτες συγκρούσεις αυτού του τύπου σημειώθηκαν τον Μάρτιο και στόχευσαν μέλη της αλαουιτικής μειονότητας στην παραλιακή περιοχή της Λατάκειας. Είχαν προηγηθεί αναφορές ότι πρώην φιλοκαθεστωτικοί μαχητές επιτέθηκαν σε μέλη των νέων δυνάμεων ασφαλείας. Ως αντίποινα, ένοπλοι άνδρες συγκεντρώθηκαν σε πόλεις της Λατάκειας και επιτέθηκαν σε Αλαουίτες. Δεδομένου ότι πολλοί Αλαουίτες κατείχαν ανώτατες θέσεις στο καθεστώς Άσαντ, ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού ταυτίζει ολόκληρη την κοινότητα με τον μισητό πρώην δικτάτορα.
Οι επιθέσεις στους Δρούζους εντάσσονται σε ένα γνώριμο μοτίβο: μια εθνοθρησκευτική μειονότητα στοχοποιείται και κατηγορείται για κάποια προσβολή. Αυτόκλητοι τιμωροί κινητοποιούνται σε όλη τη χώρα και παίρνουν τον νόμο στα χέρια τους. Η συριακή κυβέρνηση, που αδυνατεί να ενοποιήσει το πλήθος των ένοπλων ομάδων που αναδείχθηκαν στην εξουσία τον Δεκέμβριο του 2024, δυσκολεύεται να αντιδράσει εγκαίρως. Η αντίδραση είναι πάντα καθυστερημένη. Μέχρι τότε, οι ζημιές έχουν γίνει και η οργή έχει διογκωθεί.
Η νέα κυβέρνηση της Συρίας βρίσκεται τώρα αντιμέτωπη με μια κρίσιμη δοκιμασία. Παρά την υποστήριξη που έχει από δυτικές χώρες και από κράτη που αντιτάχθηκαν στον Άσαντ, και παρότι απολαμβάνει την εύνοια της διεθνούς κοινότητας λόγω της συμπάθειας προς τον ταλαιπωρημένο συριακό λαό, κάθε νέα επίθεση σε μειονότητες υπονομεύει τη νομιμοποίηση και το πολιτικό κεφάλαιο που έχει συσσωρεύσει η κυβέρνηση της Δαμασκού. Αυτό μπορεί να προκαλέσει ρήξη με τις υπό κουρδική ηγεσία Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF), οι οποίες έχουν επιδιώξει την ενοποίηση των δυνάμεών τους με την κυβέρνηση εντός του έτους. Οι Ηνωμένες Πολιτείες στηρίζουν τις SDF και, παρόλο που έχουν δείξει ευελιξία απέναντι στη νέα κυβέρνηση, δεν είναι διατεθειμένες να ανεχτούν διώξεις μειονοτήτων στην ανατολική Συρία.
Υπάρχουν και άλλες προκλήσεις. Το Ισραήλ έχει διακηρύξει ότι θα προστατεύσει τη μειονότητα των Δρούζων. Μετά τις πρόσφατες επιθέσεις, εξαπέλυσε αεροπορικά πλήγματα εντός και γύρω από τη Δαμασκό στις αρχές του μήνα. Αυτά τα χτυπήματα μπορούν να αποδυναμώσουν περαιτέρω τη νέα κυβέρνηση. Η Δαμασκός γνωρίζει ότι δεν μπορεί να αντιπαρατεθεί με το Ισραήλ, και αυτό τη φέρνει σε εξαιρετικά δύσκολη θέση. Αν δεν καταφέρει να επιβάλει την τάξη σε περιοχές όπως η Λατάκεια ή η Σουουαϊντά, κινδυνεύει να χάσει τη νομιμοποίηση που χρειάζεται για να συνεχίσει το έργο της ανασυγκρότησης της χώρας.
Για παράδειγμα, η Συρία πρέπει να διασφαλίσει την περιοχή του Αφρίν στη βορειοδυτική Συρία και να ελέγξει τις περιοχές στα βόρεια που τελούν υπό τουρκική επιρροή. Αν κάθε περιοχή πιστεύει ότι μπορεί να λειτουργεί αυτόνομα, τότε η Συρία δεν πρόκειται να αναδειχθεί σε σταθερό και βιώσιμο κράτος.
Στις 5 Μαΐου, η Πρεσβεία των ΗΠΑ στη Δαμασκό κάλεσε τη συριακή κυβέρνηση να οδηγήσει τους υπεύθυνους της πρόσφατης βίας στη δικαιοσύνη. Η εν ενεργεία Πρέσβης των ΗΠΑ στον ΟΗΕ, Ντόροθι Σέα, δήλωσε:
«Ο συριακός λαός αξίζει ηγεσία που να είναι διαφανής, υπόλογη και απόλυτα δεσμευμένη σε ένα πιο ειρηνικό και ευημερούν μέλλον, μετά από 54 χρόνια καταστροφικής διακυβέρνησης υπό το καθεστώς Άσαντ. Οι Ηνωμένες Πολιτείες συνεχίζουν να παρακολουθούν στενά τις ενέργειες των συριακών αρχών».
Η Συρία βρίσκεται σε επιφυλακή. Μπορεί να αντλήσει διδάγματα από τις συγκρούσεις του Μαρτίου και του Μαΐου και να εγκαθιδρύσει ένα νέο μοντέλο επιβολής του νόμου, ικανό να προλαμβάνει τέτοιες κρίσεις. Ένα τέτοιο μοντέλο θα μπορούσε να περιλαμβάνει κινητή δύναμη ταχείας επέμβασης, δημιουργία προστατευτικών ζωνών, σημεία ελέγχου και ουδέτερες περιοχές γύρω από επίμαχα σημεία. Παράλληλα, θα μπορούσαν να ληφθούν μέτρα παρακολούθησης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης ώστε να εντοπίζονται και να προλαμβάνονται συγκρούσεις πριν κλιμακωθούν.
Το ευρύτερο πρόβλημα είναι ότι στη Συρία εξακολουθούν να δρουν πάρα πολλές καλά οπλισμένες και ανεξάρτητες πολιτοφυλακές. Οι περισσότερες από αυτές πολέμησαν στον εμφύλιο. Κάποιες υποστηρίζονται από την Τουρκία και τον Εθνικό Συριακό Στρατό, ενώ άλλες έχουν δεσμούς με τη Χαγιάτ Ταχρίρ αλ-Σαμ, την ομάδα που ηγείτο ο Σαρά πριν αναλάβει μεταβατικός πρόεδρος. Υπάρχουν ακόμη δυνάμεις όπως οι Δρούζοι μαχητές στη Σουουαϊντά και τα υπολείμματα της Όγδοης Ταξιαρχίας στη νότια Συρία – μια πρώην ομάδα ανταρτών που συμφιλιώθηκε με το καθεστώς Άσαντ και μετά στήριξε τη νέα κυβέρνηση. Η ταξιαρχία διαλύθηκε τον Απρίλιο, αλλά πιθανώς διατηρεί επιρροή στην επαρχία Ντεράα.
Η Συρία έχει προσπαθήσει να περισυλλέξει ελαφρύ οπλισμό, αλλά αυτό αποδείχθηκε ιδιαίτερα δύσκολο. Παράλληλα, η χώρα κατακλύζεται από περιστατικά λαθρεμπορίου όπλων, πολλά εκ των οποίων είναι ιρανικής κατασκευής και πιθανώς προορίζονται για τη Χεζμπολάχ. Μετά από 14 χρόνια εμφυλίου, η χώρα βρίθει από όπλα. Η ανάγκη περιορισμού των πολιτοφυλακών και εξτρεμιστών που υποδαυλίζουν τις διαθρησκευτικές εντάσεις είναι επιτακτική. Ο δρόμος για τη συγκρότηση ενός σταθερού κράτους δεν είναι εύκολος. Όμως οι συγκρούσεις του Μαρτίου και του Μαΐου δείχνουν καθαρά ότι η Δαμασκός χρειάζεται έναν νέο μηχανισμό διαχείρισης κρίσεων, ικανό να αποτρέψει την εκτροπή της πορείας ανασυγκρότησης της χώρας.
*Ο Seth Frantzman είναι συγγραφέας του βιβλίου “Drone Wars: Pioneers, Killing Machine, Artificial Intelligence and the Battle for the Future” (Bombardier, 2021) και συνεργαζόμενος ερευνητής στο Foundation for Defense of Democracies. Τον βρίσκετε στο Twitter: @sfrantzman.
