Λευτέρης Τσουλφίδης: Το Ρούβλι, ο Χρυσός και οι Οικονομικές Ζώνες

Print Friendly, PDF & Email
spot_img

του Λευτέρη Τσουλφίδη*

Ο χρυσός αποτελεί το ύστατο καταφύγιο σε δύσκολες καταστάσεις, όπως πόλεμοι, οικονομικές κρίσεις, αποκλεισμοί, πανδημίες, μεταξύ άλλων δεινών. Φαίνεται αυτό να είναι πολύ καλά γνωστό για χώρες που χρόνια προετοιμάζονται για τέτοιες καταστάσεις και αυτό διαπιστώνεται από τη στάση τους απέναντι στον χρυσό. Όσο και περίεργο να φαίνεται στους αναγνώστες, η τεράστια σημασία του χρυσού στα νομισματικά ζητήματα ήταν άμεσα αντιληπτή, τουλάχιστον μέχρι το 1971. Το έτος που υπό το βάρος της στασιμοπληθωριστικής κρίσης του 1970 κατέρρευσε το σύστημα των σταθερών ισοτιμιών με βάση τον χρυσό, που συμφωνήθηκε το 1944 στο Μπρέτον Γουντς των ΗΠΑ. Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι ο χρυσός έπαψε να είναι σημείο αναφοράς για την οικονομία. Χαρακτηριστικά ότι από 35 δολάρια η ουγκιά το 1971 η τρέχουσα τιμή του χρυσού ανήλθε περίπου στα 1,871 δολάρια η ουγκιά, ενώ υπάρχουν  χώρες που ακολουθούσαν, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, τον κανόνα χρυσού (π.χ. η Ελβετία μέχρι το 1999 και το θέμα επανήλθε το 2014, χωρίς όμως συνέχεια).

Ας δούμε το θέμα πιο αναλυτικά. Γνωρίζουμε, ότι ιστορικά ο κανόνας χρυσού δεν λειτούργησε ποτέ βάσει εγχειριδίου. Σε ομαλές καταστάσεις, δεν υπήρχε καμιά ανάγκη για μαζικές αγορές χρυσού και σε έκτακτες καταστάσεις καταργείτο ο κανόνας χρυσού. Να μην πάμε πολύ πίσω, το 1971 καταργήθηκε ο κανόνας (συναλλάγματος) χρυσού, δηλαδή το δολάριο έπαυσε να ανταλλάσσεται με χρυσό καθώς στον πόλεμο του Βιετνάμ αυξήθηκε η έκδοση δολαρίων και τα διογκούμενα ελλείμματα των ΗΠΑ ανησύχησαν τις πλεονασματικές χώρες (κυρίως Γερμανία και Γαλλία), οι οποίες ζήτησαν από τις ΗΠΑ να ανταλλάξουν τα δολάρια που είχαν στην κατοχή τους σε χρυσό, όπως προβλεπόταν από τις συμφωνίες Μπρέτον Γουντς, πράγμα που θα οδηγούσε σε τεράστια μείωση των αποθεμάτων χρυσού των ΗΠΑ, απειλώντας την κυριαρχία του δολαρίου. Επομένως, η κατάργηση του κανόνα χρυσού του 1971 ήταν μια αναγκαστική επιλογή των ΗΠΑ, πράγμα που της έδωσε μια σειρά από πλεονεκτήματα.[1]

Εσχάτως, η Ρωσία υιοθέτησε κανόνα χρυσού. Με άλλα λόγια, από 28 Μαρτίου μέχρι τις 30 Ιουνίου 2022 η Κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας (ΚΤΡ) θα αγοράζει χρυσό στην τιμή 5.000 ρούβλια = 1 γραμμάριο χρυσού. Η εν λόγω ισοτιμία δεν είναι κατ’ ανάγκη κανόνας χρυσού, γιατί η ΚΤΡ αγοράζει μόνο στην ανωτέρω μέγιστη τιμή και δεν πουλά χρυσό στο κοινό ή σε άλλες τράπεζες. Επομένως, στις 28/3/22 η τιμή που αγοράζει σε ρούβλια (=ρ) εκτιμημένα σε δολάρια (η ισοτιμία ήταν 96,018ρ=1$) έχουμε: (5.000ρ/γρ)/(96,018ρ/$) =52,07$/γρ, ενώ η διεθνής τιμή την ίδια ημέρα ήταν 61,8$/γρ.  Στις 10 Ιουνίου, που γράφεται το παρόν σημείωμα, έχουμε συναλλαγματική ισοτιμία ρουβλιού-δολαρίου 57.62ρ/$ συνεπώς έχουμε (5000ρ/γρ.)/(57,62ρ/$)=86.77$/γρ., ενώ η διεθνής τιμή του χρυσού είναι μόνο 60,16$/γρ., άρα η νομισματική πολιτική Πούτιν αποδίδει![2] Με άλλα λόγια, το ρούβλι ανατιμήθηκε και η τιμή του χρυσού μειώθηκε κατά τι. Η ανατίμηση αυτή έχει να κάνει εν μέρει με τον διπλασιασμό των επιτοκίων από 10% σε 20% ένα μήνα πριν την πρόσδεση του ρουβλιού στον χρυσό, αλλά το σημαντικότερο είναι ότι οι πληρωμές για εισαγωγές φυσικού αερίου των χωρών της ΕΕ εφεξής θα γίνονται σε ρούβλια. Οπότε οι ευρωπαίοι εισαγωγείς μπορούν να καταθέτουν τα δολάρια ή τα ευρώ τους σε ρωσικές τράπεζες και στη συνέχεια να αγοράζουν ρούβλια με τα οποία τελικά θα ξεχρεώνουν. Η ζήτηση για ρούβλια χωρίς την επιβολή των δύο αναγκαστικών αγορών θα ήταν περιορισμένη, το ρούβλι μέχρι τις 28/2/22 διαρκώς υποτιμάτο λόγω των κυρώσεων. Επομένως, η Ρωσία πετυχαίνει αφενός να στηρίξει το νόμισμά της χάρη στη ζήτηση για ρούβλια κυρίως των ευρωπαίων και να εξασφαλίζει συναλλαγματικά διαθέσιμα για τις δικές της περιορισμένες εισαγωγές. Ταυτόχρονα οι εμπορικές τράπεζες και ιδιώτες που ενδεχομένως δεν ήθελαν να πουλήσουν χρυσό στην Κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας τώρα έχουν επιπλέον  κίνητρο να το κάνουν.

Υπάρχει όριο στην ανατίμηση του ρουβλιού; Εναλλακτικά, υπάρχει όριο στην υποτίμηση του ευρώ και του δολαρίου σε σχέση με το ρούβλι; Τέλος, υπάρχει άνω φράγμα στον πληθωρισμό στις ΗΠΑ και ΕΕ; Η απάντηση είναι ότι θεωρητικά υπάρχει και έχει να κάνει κυρίως με τις ρωσικές εξαγωγές φυσικού αερίου, όσο συνεχίζονται και όλα τα υπόλοιπα παραμένουν τα ίδια, η διαδικασία ανατίμησης του ρουβλιού και πληθωρισμού στις ΗΠΑ και ΕΕ δεν μπορεί παρά να συνεχίζεται. Ωστόσο, θεωρούμε ότι ο χρονικός ορίζοντας της ανάλυσης δεν μπορεί να είναι μακρός, καθώς απειλείται η κυριαρχία του δολαρίου με ότι αυτό συνεπάγεται, γι’ αυτό ο αρχικός σχεδιασμός των Ρώσων δεν ξεπέρασε τους τρεις μήνες. Επομένως, συνιστούμε υπομονή μέχρι τις 30/6/22, οπότε αναμένεται επαναξιολόγηση και ενημέρωσή μας για νέο σοκ. Φαίνεται όλοι και όλα προς το παρόν να δουλεύουν υπέρ της Ρωσίας και ενισχύουν αντί να αποδυναμώνουν τον προσοδοθηρικό χαρακτήρα (αποκομίζει κέρδη χωρίς να παράγει) της ρωσικής οικονομίας.[3]

Οι μεταβολές στα αποθέματα χρυσού μιας χώρας είναι πολλές φορές αποκαλυπτικές βαθύτερων προθέσεων της ηγεσίας της. Χώρες που προετοιμάζουν ή προετοιμάζονται για πολέμους και οικονομικά δεινά μπορούν να εντοπισθούν από τις κινήσεις στα διαθέσιμα αποθέματα χρυσού τους. Στο Σχήμα 1 παρουσιάζουμε τριμηνιαία στοιχεία αποθέματος χρυσού σε τόνους ενός δείγματος χωρών με ιδιαίτερη βαρύτητα στα οικονομικά και πολιτικά δρώμενα διεθνώς και συμπεριλαμβάνει τις ΗΠΑ, την Γερμανία και την Ιαπωνία. Θεωρήσαμε ότι η λίστα θα πρέπει να συμπληρωθεί και με την Ελλάδα προκειμένου αφενός να προσελκύσουμε το ενδιαφέρον των αναγνωστών, αφετέρου  να τροφοδοτήσουμε με υλικό προς περαιτέρω σκέψη και συζήτηση.

Σχήμα 1. Αποθέματα χρυσού ανά τρίμηνο σε τόνους, ΗΠΑ, Γερμανία, Ιαπωνία, και Ελλάδα, 2000-2022:1

Στο Σχήμα 1 διαπιστώνουμε στασιμότητα στα αποθέματα χρυσού που φαινομενικά συνάδει με την άποψη όλων όσων υποστηρίζουν την ορθόδοξη οικονομική θεωρία, σύμφωνα με την οποία ο χρυσός αποτελεί στην καλύτερη περίπτωση αντισταθμιστικό παράγοντα (hedging) στα περιουσιακά στοιχεία των Κεντρικών Τραπεζών ή στην χειρότερη περίπτωση, «λείψανο του παρελθόντος». Ετερόδοξοι οικονομολόγοι, εξακολουθούν να υποστηρίζουν την ιδιαίτερη σημασία που έχει ο χρυσός στα νομισματικά-οικονομικά και συνεπώς στα πολιτικά ζητήματα διεθνώς. Το ίδιο υποστηρίζουν (με τη στάση τους) και οι Κεντρικές Τράπεζες, καθώς δεν «αποχωρίζονται» τον χρυσό, τον οποίο φυλάσσουν με διακριτή προσοχή και επιμέλεια, όπως άλλωστε γίνεται αντιληπτό από μια ματιά στο Σχήμα 1.

Ωστόσο, δεν υπάρχει αμφιβολία πλέον ότι «εκεί έξω υπάρχει» και ένας άλλος υπό δημιουργία κόσμος που σχεδιάζει και δρα εντελώς διαφορετικά, πράγμα που  αντανακλάται στα αποθέματα χρυσού που συσσωρεύει. Με αυτό το πρίσμα το Σχήμα 2 που ακολουθεί είναι αποκαλυπτικό ενός αναμφίβολα μακροχρόνιου σχεδιασμού της Ρωσίας, η οποία «χτίζει» ένα ισχυρό αποθεματικό νόμισμα βασισμένο ευθέως στον χρυσό, ώστε να προχωρήσει στη δικής νομισματική ολοκλήρωση με τις πρώην Σοβιετικές Δημοκρατίες, ενδεχομένως με την Κίνα, ίσως την Ινδία και το Ιράν. Δυστυχώς, τα ακριβή στοιχεία για το Ιράν σταματούν το 1982, αν και γνωρίζουμε ότι τα αποθέματα χρυσού της χώρας αυτής εκτινάχτηκαν στα ύψη την πρόσφατη δεκαετία. Θεωρούμε, πράγμα που είναι εμφανές από το Σχήμα 2, ότι από το 2014 η Ρωσική ηγεσία είχε αφήσει να διαφανούν οι προθέσεις της υπερδιπλασιάζοντας τα αποθέματα χρυσού της Κεντρικής της Τράπεζας. Οι προθέσεις αυτές φαίνεται ότι δεν έγιναν αντιληπτές από τις ΗΠΑ και την ΕΕ, ή υπήρχαν πολιτικές (ανοιχτές ή κεκαλυμμένες)  που ξεφεύγουν από τον έλεγχο του γράφοντος. Προς την κατεύθυνση του «χτισίματος» υψηλών αποθεμάτων χρυσού κινούνται, τολμώ να πω, η Κίνα (τα διπλασίασε από το 2014) η Ινδία δεν απέχει από τον διπλασιασμό τους. Τέλος, η Τουρκία που μέχρι το 2014 τα αποθέματά της ήταν όσα περίπου και της Ελλάδας, τώρα σχεδόν τα έχει τετραπλασιάσει! Η κλιμακούμενη διεκδικητική ρητορική της ηγεσίας της χώρας αυτής δείχνει, αν μη τι άλλο, την ακαταμάχητη τάση φυγής από τις παραδοσιακές της συμμαχίες και διεκδίκησης μιας καθόλα ανεξάρτητης πορείας «παίζοντας την μια χώρα ενάντια άλλης». Στο πλαίσιο αυτό, η συμμετοχή σε νομισματικές ενώσεις με ένα νόμισμα «άγκυρα», όπως π.χ. το ρούβλι, προσδεμένο στον χρυσό, φαίνεται να μην είναι αντίθετο με τις φιλοδοξίες της τωρινής τουρκικής ηγεσίας.

Σχήμα 2. Αποθέματα χρυσού ανά τρίμηνο σε τόνους, Ρωσία, Κίνα, Ινδία, και Τουρκία, 2000-2022:1

 Ακριβώς λόγω της διαρκώς αυξανόμενης ζήτησης για χρυσό από τις εν λόγω χώρες, αλλά και από άλλες, διαπιστώνουμε μίαν αύξηση της τιμής του χρυσού την πρόσφατη δεκαετία. Βέβαια η κίνηση προς το χρυσό είναι χαρακτηριστικό όλων των μεγάλων κρίσεων ιδιαίτερα για χώρες με πλεονασματικό εμπορικό ισοζύγιο, όπως οι προαναφερθείσες. Ωστόσο χώρες επίσης πλεονασματικές όπως η Γερμανία ή η Ιαπωνία διατηρούν τα αποθέματα χρυσού τους χωρίς αξιόλογες μεταβολές. Ενδεικτικό ότι στις εν λόγω χώρες ο χρυσός είναι το ύστατο καταφύγιο σε έκτακτες περιστάσεις.

Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει το μέλλον, ωστόσο κάθε χώρα κάνει τους σχεδιασμούς της και οι σχεδιασμοί κατά κανόνα, αποτυπώνονται σε διεργασίες που ελάμβαναν χώρα στο παρελθόν. Η συσσώρευση χρυσού εκ μέρους αυτών των χωρών παραπέμπουν, κατά πάσα πιθανότητα, σε προσπάθεια δημιουργίας οικονομικής ζώνης. Είναι γεγονός ότι η αυτάρκεια στις ημέρες μας δεν (μπορεί να) έχει τα ίδια χαρακτηριστικά με αυτά του μεσοπολέμου. Σήμερα, αναγνωρίζεται, περισσότερο από ποτέ, η αλληλεξάρτηση και ο περιορισμός της δύναται να επιτευχθεί μέσω της δημιουργίας οικονομικών ζωνών, πράγμα που προϋποθέτει ένα κοινά αποδεκτό νόμισμα και ο συσσωρευμένος χρυσός είναι προϋπόθεση εκ των ων ουκ άνευ.

Σε μια αξιολόγηση της κατάστασης φαίνεται ότι τα μέτρα της Ρωσίας στις 28/2/22 και ιδίως στις 28/3/22 ήταν αμυντικού κυρίως χαρακτήρα και προφύλαξης τους ρουβλιού που βρισκόταν σε καθοδική πορεία χωρίς προηγούμενο. Οι κυρώσεις φαίνεται να είχαν αρχικά αποτελέσματα στα οποία απάντησε με σχετική επιτυχία η Ρωσική ηγεσία. Εδώ, να τονίσουμε δύο λάθη, ένα από κάθε πλευρά. Η μεν Ρωσία θεώρησε ότι θα τελειώσει με την Ουκρανία σύντομα (σε λίγες εβδομάδες) καταλαμβάνοντας εδάφη πλούσια σε πρώτες ύλες, εδραιώνοντας έτσι τις προσόδους της από πρώτες ύλες. Οι δε ΗΠΑ και ΕΕ θώρησαν ότι οι κυρώσεις είναι αρκετά ισχυρές ώστε να ανατρέψουν τα σχέδια τής Ρωσίας και να την αναγκάσουν, στη χειρότερη περίπτωση, να κάνει παραχωρήσεις. Από την ανάλυση προκύπτει ακόμη ότι υπάρχει έντονο ενδιαφέρον και ισχυρά κίνητρα για ένα νομισματικό σύστημα πολύ πιο αποκεντρωμένο που αν αυτό δεν είναι εφικτό, τότε οι οικονομικές ζώνες και η από-παγκοσμιοποίηση που βρίσκονται σε εξέλιξη θα έχουν εδραιωθεί τα επόμενα λίγα χρόνια.

[1] https://www.kathimerini.gr/economy/international/205037/to-elleimma-trechoyson-synallagon-ton-ipa-kai-oi-epiptoseis-toy/.

[2] Οι συναλλαγματική ισοτιμία ρ/$ δίνεται https://www.exchangerates.org.uk/USD-RUB-exchange-rate-history.html. Ενώ η διεθνής τιμή του χρυσού https://goldprice.org/gold-price-today/2022-03-28

[3] https://www.efsyn.gr/stiles/apopseis/344623_poio-mellon-tis-eyropis

*Ο Λευτέρης Τσουλφίδης είναι Καθηγητής Οικονομικών, ΠΑΜΑΚ

spot_img

Leave a Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Διαβάστε ακόμα

Stay Connected

2,900ΥποστηρικτέςΚάντε Like
2,750ΑκόλουθοιΑκολουθήστε
22,400ΣυνδρομητέςΓίνετε συνδρομητής
- Advertisement -spot_img

Τελευταία Άρθρα