Ρεπορτάζ του Shamil Shams από το Καράτσι
Μετά από μια φονική επίθεση στο Ινδικά διοικούμενο Κασμίρ, το Νέο Δελχί έκλεισε τα σύνορα και διέκοψε σχεδόν κάθε δεσμό με το Πακιστάν. Θα ακολουθήσουν άραγε στρατιωτικά πλήγματα;
Οι απλοί πολίτες στο Καράτσι, τη μεγαλύτερη και πιο πυκνοκατοικημένη πόλη του Πακιστάν, αντέδρασαν με μεγάλη ανησυχία στις ειδήσεις ότι ένοπλοι επιτέθηκαν και σκότωσαν περισσότερους από 26 τουρίστες στην Πάαλγκχαμ, στο Ινδικά διοικούμενο Κασμίρ.
Ισλαμιστικές ομάδες έχουν πραγματοποιήσει στο παρελθόν φονικές επιθέσεις στην αμφισβητούμενη περιοχή, προκαλώντας συχνά τεταμένα επεισόδια και συγκρούσεις μεταξύ των στρατών της Ινδίας και του Πακιστάν.
Αυτήn τη φορά, το Νέο Δελχί φαίνεται ακόμη πιο αποφασισμένο να “διδάξει ένα μάθημα” στο Ισλαμαμπάντ, το οποίο κατηγορεί για υποστήριξη των αυτονομιστών στο Κασμίρ.
Ωστόσο, παρά την ένταση μεταξύ των δύο πυρηνικών δυνάμεων, λίγοι στο Πακιστάν πιστεύουν ότι θα ξεσπάσει ολοκληρωτικός πόλεμος με την Ινδία.
«Δεν νομίζω ότι είναι δυνατός ένας ολομέτωπος πόλεμος μεταξύ Ινδίας και Πακιστάν», δήλωσε στη DW ο Ιμτιάζ Γκιούλ, εκτελεστικός διευθυντής του Κέντρου Ερευνών και Μελετών Ασφαλείας με έδρα το Ισλαμαμπάντ. «Η πυρηνική δυνατότητα και των δύο χωρών λειτουργεί ως ισχυρός αποτρεπτικός παράγοντας για μια πλήρους κλίμακας σύγκρουση».
Αν και αυτό έχει αποδειχθεί αληθές στο παρελθόν, η αντιπαράθεση κλιμακώνεται.
Το Νέο Δελχί έχει λάβει σειρά αυστηρών μέτρων κατά του Πακιστάν μετά την επίθεση στην Πάαλγκχαμ, όπως η διακοπή σχεδόν όλων των διπλωματικών σχέσεων, το κλείσιμο των χερσαίων και εναέριων συνόρων, καθώς και αναστολή της Συνθήκης Υδάτων του Ινδού του 1960, η οποία ρυθμίζει τη διανομή του υδάτινου συστήματος του ποταμού Ινδού.
Σε απάντηση, το Ισλαμαμπάντ υποβάθμισε τις διπλωματικές σχέσεις με το Νέο Δελχί και ανέστειλε τις διμερείς εμπορικές συναλλαγές.
Τι μπορεί να ακολουθήσει;
Η στρατιωτική επιλογή
Το 2019, μια επίθεση αυτοκτονίας στην Πουλουάμα, επίσης στο Ινδικά διοικούμενο Κασμίρ, σκότωσε 40 Ινδούς παραστρατιωτικούς. Η Ινδία απάντησε τότε με αεροπορικά πλήγματα στο Πακιστάν, ωθώντας τις δύο χώρες στα πρόθυρα πολέμου – η κρίση, ωστόσο, κατέληξε σε αδιέξοδο.
Θα μπορούσε η Ινδία να πραγματοποιήσει εκ νέου τέτοια πλήγματα;
«Ο Ινδός πρωθυπουργός Ναρέντρα Μόντι και η κυβέρνησή του δέχονται τεράστιες πιέσεις να προβούν σε στρατιωτική απάντηση», δήλωσε στη DW ο Πραβίν Ντόντι, ανώτερος αναλυτής στη Διεθνή Ομάδα Κρίσεων (International Crisis Group), έναν παγκόσμιο μη κυβερνητικό οργανισμό πρόληψης συγκρούσεων με έδρα το Βέλγιο.
«Η διαρκής εχθρική ρητορική από την κυβέρνηση και το κυβερνών κόμμα Μπαρατίγια Τζανάτα (BJP) απέναντι στο Πακιστάν έχει διαμορφώσει τις προσδοκίες της κοινής γνώμης», πρόσθεσε.
«Αυτή η κυβέρνηση δίνει τεράστια σημασία στην εικόνα και είναι πιθανό να νιώσει υποχρεωμένη να προχωρήσει σε μια στρατιωτική ενέργεια που θα φανεί πιο “εντυπωσιακή” από τα αεροπορικά πλήγματα του 2019, για να ικανοποιήσει το υποστηρικτικό κοινό της».
Ο Ντόντι υποστήριξε ότι οι διπλωματικές κινήσεις «δεν έχουν την ίδια κατευναστική επίδραση στη συλλογική ψυχολογία της κοινής γνώμης όπως οι στρατιωτικές επιλογές». Προειδοποίησε ότι «η πιθανότητα μιας στρατιωτικής επιχείρησης είναι υψηλή».
Αλλά η Μαλίχα Λόντι, πρώην πρέσβειρα του Πακιστάν στις Ηνωμένες Πολιτείες, θεωρεί πως μια τέτοια ενέργεια από τον Μόντι “θα συναντούσε ισχυρή στρατιωτική απάντηση από το Ισλαμαμπάντ”.
«Θα είχε αβέβαιες και απρόβλεπτες συνέπειες και θα πυροδοτούσε μια πλήρους κλίμακας κρίση. Η ιδέα ενός περιορισμένου πολέμου κάτω από το πυρηνικό κατώφλι, που κυκλοφορεί ως σενάριο στην Ινδία, είναι γεμάτη αχαρτογράφητους κινδύνους. Ένα τέτοιο σενάριο πρέπει να αποφευχθεί με κάθε κόστος, λόγω του κινδύνου μιας ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης», υπογράμμισε.
Ο απόστρατος Ινδός στρατηγός Σαγιέντ Άτα Χασναΐν δήλωσε πως η αντίδραση της Ινδίας «δεν χρειάζεται να είναι χρονικά περιορισμένη» και «πρέπει να εκτελεστεί όταν η επιτυχία είναι εγγυημένη», καλώντας το ινδικό κοινό να εμπιστευτεί την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία της χώρας.
Πόσο ευάλωτο είναι το Πακιστάν στην πίεση της Ινδίας;
Οι διπλωματικές σχέσεις μεταξύ Ινδίας και Πακιστάν θα παραμείνουν παγωμένες και μια κατάσταση “οιονεί πολέμου” είναι πιθανό να συνεχιστεί στο άμεσο μέλλον, σύμφωνα με τον Ιμτιάζ Γκιούλ. Το Νέο Δελχί αναμένεται να συνεχίσει να ασκεί πίεση στο Ισλαμαμπάντ, αξιοποιώντας τη διεθνή του επιρροή.
«Η Ινδία θα προσπαθήσει να απομονώσει το Πακιστάν. Η μονομερής αποχώρηση από τη Συνθήκη Υδάτων του Ινδού αποτελεί μεγάλη απειλή για τη χώρα», δήλωσε, προσθέτοντας ότι η αναστολή εμπορίου και θεωρήσεων, μαζί με τη διεθνή απομόνωση του Ισλαμαμπάντ, «είναι τα πιο αποτελεσματικά όπλα στη διάθεση της Ινδίας».
Ο Γκιούλ επισήμανε πως τα μέτρα εξυπηρετούν περισσότερο τα συμφέροντα της Ινδίας, καθώς «οι επιλογές του Πακιστάν παραμένουν περιορισμένες — πρόκειται για χώρα που διψά για ξένες επενδύσεις».
Το Πακιστάν βρίσκεται αντιμέτωπο με μια οξεία οικονομική κρίση, με τον πληθωρισμό να πλήττει σοβαρά τους πολίτες. Αντιμετωπίζει επίσης τεράστιες προκλήσεις ασφαλείας λόγω της δράσης εξτρεμιστικών οργανώσεων στις δυτικές επαρχίες Μπαλοχιστάν και Χάιμπερ Παχτούνχβα.
Σε πολιτικό επίπεδο, ένας από τους πιο δημοφιλείς πολιτικούς της χώρας, ο πρώην πρωθυπουργός Ιμράν Χαν, παραμένει φυλακισμένος, ενώ οι υποστηρικτές του βρίσκονται σε ανοιχτή αντιπαράθεση με τον στρατιωτικό μηχανισμό. Μια παρατεταμένη σύγκρουση με την Ινδία για το Κασμίρ έχει τη δυνατότητα να αποσταθεροποιήσει περαιτέρω τη χώρα.
Ο γεωπολιτικός παράγοντας
Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών κάλεσε την Ινδία και το Πακιστάν να επιδείξουν «τη μέγιστη αυτοσυγκράτηση», ώστε τα ζητήματα να επιλυθούν «ειρηνικά μέσω ουσιαστικής αμοιβαίας εμπλοκής».
Παρόμοια θέση εξέφρασε και το Υπουργείο Εξωτερικών της Κίνας, καλώντας τους δύο περιφερειακούς αντιπάλους να «ασκήσουν αυτοσυγκράτηση, να κάνουν αμοιβαίες υποχωρήσεις» και να «διαχειριστούν τις διαφορές τους κατάλληλα μέσω διαλόγου».
Το Ιράν έχει ήδη προσφερθεί να μεσολαβήσει, ενώ η Σαουδική Αραβία δήλωσε ότι προσπαθεί να «αποτρέψει την κλιμάκωση».
Αν και ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ καταδίκασε αρχικά την επίθεση στην Πάαλγκχαμ, απέφυγε να πάρει θέση στη νεότερη δήλωσή του:
«Υπάρχουν εντάσεις στα σύνορα [του Κασμίρ] εδώ και 1.500 χρόνια. Ήταν πάντα έτσι, αλλά είμαι σίγουρος ότι θα βρουν μια λύση, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο. Γνωρίζω και τους δύο ηγέτες», είπε στους δημοσιογράφους την Παρασκευή.
Σύμφωνα με άρθρο του περιοδικού Newsweek, «οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να κινηθούν σε ένα περίπλοκο διπλωματικό τοπίο» μετά την επίθεση στο Κασμίρ. «Η στήριξη της Ουάσινγκτον προς την Ινδία, η αναπτυσσόμενη στρατηγική τους σχέση, και οι προσπάθειες εξισορρόπησης των σχέσεών της με το Πακιστάν –το οποίο έχει πλέον ισχυρότερους δεσμούς με την Κίνα– είναι κρίσιμες για τη διατήρηση της περιφερειακής σταθερότητας και την αποφυγή μιας γενικευμένης σύρραξης».
«Η Ουάσινγκτον πιθανόν να προωθήσει διπλωματικές λύσεις, με στόχο την αποκλιμάκωση της κρίσης και την αποτροπή περαιτέρω βίας. Το αποτέλεσμα της κατάστασης δεν θα επηρεάσει μόνο τη Νότια Ασία, αλλά ενδέχεται να αναδιαμορφώσει και το παγκόσμιο τοπίο ασφάλειας, ιδίως λόγω της αυξανόμενης επιρροής της Κίνας στην περιοχή».
Επιπλέον ρεπορτάζ από τον Haroon Janjua στο Ισλαμαμπάντ και τον Murali Krishnan στο Νέο Δελχί για τη DW.
Επιμέλεια: Keith Walker
Shamil Shams Αναπληρωτής Επικεφαλής και Σχεδιαστής του Γραφείου Ασίας της DW
Η κατάσταση δείχνει να μπαίνει σε μια ιδιαίτερα επικίνδυνη φάση, όπου η διπλωματία υποχωρεί έναντι της εσωτερικής πολιτικής πίεσης και των επιδείξεων ισχύος. Η κυβέρνηση Μόντι, με το βλέμμα στραμμένο στην κοινή γνώμη και τις εκλογικές ισορροπίες, μοιάζει διατεθειμένη να προχωρήσει σε εντυπωσιακές κινήσεις, ακόμα κι αν αυτές εμπεριέχουν υψηλό ρίσκο. Από την άλλη πλευρά, το Πακιστάν, οικονομικά αποδυναμωμένο αλλά στρατιωτικά ακόμη υπολογίσιμο, δεν μπορεί να δείξει αδυναμία — και η ηγεσία του γνωρίζει πως η παθητικότητα μπορεί να προκαλέσει εσωτερική αστάθεια και κρίση νομιμοποίησης.
Το επικίνδυνο εδώ είναι η ανάδυση ενός σεναρίου «ελεγχόμενης» κλιμάκωσης – το οποίο, ωστόσο, είναι εξ ορισμού οξύμωρο όταν μιλάμε για δύο πυρηνικές δυνάμεις. Οι ΗΠΑ και η Κίνα διατηρούν συμφέροντα και στις δύο πλευρές, άρα δεν θα ωθήσουν αποφασιστικά για λύση· απλώς θα επιχειρούν να διαχειριστούν το πρόβλημα όσο δεν «σπάει» το status quo.
Αν η κρίση αυτή δεν εκτονωθεί μέσω μιας διεθνούς διαμεσολάβησης ή διπλωματικού παγώματος, τότε το πιο πιθανό είναι να δούμε ένα είδος συμβολικού χτυπήματος από την Ινδία, συνοδευόμενο από αντίδραση που δεν θα ξεπερνά την κόκκινη γραμμή του ολικού πολέμου. Κι όμως, ακόμη κι αυτό, σε μια τόσο εύφλεκτη γεωπολιτική στιγμή, μπορεί να είναι αρκετό για να οδηγήσει τα πράγματα εκτός ελέγχου.
