της Daily Sabah με πληροφορίες του AA
Άγκυρα, 10 Ιουνίου 2025 – 11:09 π.μ. (GMT+3)
Η Τουρκία επιταχύνει τις προσπάθειες για τη δημιουργία θαλάσσιων πάρκων στο Αιγαίο και σε γειτονικές θαλάσσιες περιοχές, παρακολουθώντας στενά την αναμενόμενη ανακοίνωση της Ελλάδας για χαρακτηρισμό περιοχών θαλάσσιας προστασίας έως τα τέλη Ιουνίου. Η τουρκική κινητοποίηση έρχεται ως απάντηση σε ανησυχίες της Άγκυρας ότι η ελληνική πρωτοβουλία μπορεί να συνδέεται με τις διαχρονικές διμερείς διαφορές στο Αιγαίο.
Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, η Τουρκία εξετάζει με προσοχή κατά πόσο τα θαλάσσια πάρκα που αναμένεται να ανακηρύξει η Ελλάδα στο Ιόνιο και το Αιγαίο ενδέχεται να επικαλύπτονται με αμφισβητούμενες θαλάσσιες ζώνες. Αν και η Άγκυρα δηλώνει υπέρμαχος της περιβαλλοντικής προστασίας και της βιώσιμης διαχείρισης των θαλάσσιων πόρων, επισημαίνει ότι μονομερείς ενέργειες με πρόφαση την οικολογική διατήρηση δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται για την προώθηση πολιτικών σκοπιμοτήτων ή την αλλοίωση του εύθραυστου status quo στο Αιγαίο.
«Εξετάζονται προληπτικά μέτρα έναντι ενδεχόμενων μονομερών ενεργειών», ανέφεραν πηγές στο Πρακτορείο Anadolu (AA), προσθέτοντας ότι η Τουρκία αξιολογεί ευρύτερες πρωτοβουλίες περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις θάλασσές της – περιλαμβανομένων του Αιγαίου, της Ανατολικής Μεσογείου, του Εύξεινου Πόντου και της Θάλασσας του Μαρμαρά.
Η παρούσα κινητικότητα ερμηνεύεται ως συνέχεια της ελληνικής στρατηγικής να διεθνοποιεί διμερή ζητήματα με την Τουρκία. Ήδη από το 2023, το τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών είχε επικρίνει την Αθήνα, κατηγορώντας την ότι εργαλειοποιεί τις περιβαλλοντικές ατζέντες για διπλωματικά οφέλη.
«Παρά την πρόσφατη τάση εξομάλυνσης των διμερών σχέσεων, η Ελλάδα καταφεύγει και πάλι στην κατάχρηση περιβαλλοντικών θεμάτων για να αποκομίσει διπλωματικούς πόντους», ανέφερε το τουρκικό ΥΠΕΞ.
Νομικό και θεσμικό πλαίσιο
Η Τουρκία πάντως δεν μένει αδρανής. Τον Σεπτέμβριο του 2024 υπέγραψε τη συμφωνία “Biodiversity Beyond National Jurisdiction (BBNJ)” κατά τη διάρκεια της 79ης Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ. Η διαδικασία κύρωσης της συμφωνίας σε εθνικό επίπεδο βρίσκεται σε εξέλιξη. Η ιστορική αυτή διεθνής συμφωνία στοχεύει στη διατήρηση και βιώσιμη χρήση της θαλάσσιας βιοποικιλότητας σε περιοχές εκτός εθνικής δικαιοδοσίας.
Παράλληλα, η Τουρκία αναπτύσσει το πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού Θαλασσών (MSP), το οποίο παρουσιάστηκε επίσημα στις 16 Απριλίου. Το σχέδιο αποσκοπεί στη βιώσιμη και ισορροπημένη διαχείριση των θαλάσσιων πόρων σε όλες τις τουρκικές θάλασσες. Οι αρμόδιες αρχές εργάζονται για την ενίσχυση του περιεχομένου και της τεχνικής πληρότητας του σχεδίου, ενώ έχουν ήδη υποβληθεί οι απαραίτητες αιτήσεις για την καταχώρισή του στα Ηνωμένα Έθνη.
Στο πλαίσιο αυτό, η Τουρκία συμμετέχει και στη Διάσκεψη του ΟΗΕ για τους Ωκεανούς, που διεξάγεται στη Νίκαια της Γαλλίας. Η Άγκυρα εκπροσωπείται από την Αναπληρώτρια Υπουργό Περιβάλλοντος, Αστικοποίησης και Κλιματικής Αλλαγής Φάτμα Βαράνκ, η οποία ηγείται της τουρκικής αντιπροσωπείας και προβάλλει τη δέσμευση της χώρας στην προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Η Τουρκία αναμένεται να απευθύνει και επίσημη τοποθέτηση στη διάσκεψη.
Η Αθήνα προχωρά με τα σχέδια για θαλάσσια πάρκα – Εντείνονται οι ανησυχίες της Άγκυρας
Ο Πρωθυπουργός της Ελλάδας Κυριάκος Μητσοτάκης, μιλώντας στην ίδια Διάσκεψη του ΟΗΕ για τους Ωκεανούς στη Νίκαια, επιβεβαίωσε τη δέσμευση της Αθήνας να ανακηρύξει νέα θαλάσσια πάρκα στο Ιόνιο και στο Αιγαίο Πέλαγος έως τα τέλη Ιουνίου. Τα εν λόγω πάρκα, τα οποία είχαν αρχικά ανακοινωθεί στη Διάσκεψη “Our Ocean” που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα το 2024, αναμένεται να απαγορεύσουν την αλιεία με βυθότροχα εργαλεία (deep-sea trawling) και να θέσουν αυστηρότερες ρυθμίσεις για την αποτροπή της υπεραλίευσης.
Αν και η ελληνική πρωτοβουλία παρουσιάζεται ως οικολογικής φύσεως, η Τουρκία εκτιμά ότι ενέχει γεωπολιτικές προεκτάσεις, δεδομένων των χρόνιων διαφορών ανάμεσα στις δύο νατοϊκές χώρες σε ζητήματα όπως τα θαλάσσια σύνορα, η υφαλοκρηπίδα, ο εναέριος χώρος και τα αποστρατιωτικοποιημένα νησιά του Αιγαίου.
Η Άγκυρα τονίζει ότι οι διεθνείς περιβαλλοντικοί κανόνες δεν πρέπει να εργαλειοποιούνται για την υπονόμευση των δικαιωμάτων των παράκτιων κρατών ή την αλλοίωση της ισορροπίας δυνάμεων σε αμφισβητούμενες περιοχές. Οποιαδήποτε απόπειρα δημιουργίας ζωνών προστασίας που ενδέχεται να επηρεάσουν το καθεστώς εδαφών υπό διαφωνία θεωρείται απαράδεκτη.
Ευρύτερες στρατηγικές ανησυχίες
Η προληπτική στάση της Τουρκίας ως προς τον χωροταξικό σχεδιασμό των θαλασσών εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική για την κατοχύρωση των θαλάσσιων δικαιωμάτων της και τη διατήρηση του διεθνούς νομικού πλαισίου, απέναντι σε πρωτοβουλίες της Ελλάδας που η Άγκυρα εκλαμβάνει ως παραβίαση του στάτους κβο.
Τούρκοι αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι οι πρωτοβουλίες για την προστασία των θαλασσών πρέπει να διέπονται από διαφάνεια, ισοτιμία και συνεργασία – ιδιαίτερα σε ημίκλειστες θάλασσες όπως το Αιγαίο, όπου τα όρια θαλάσσιας δικαιοδοσίας παραμένουν αδιευκρίνιστα.
Καθώς η Τουρκία επιδιώκει να θεσμοθετήσει τη θαλάσσια στρατηγική της εντός διεθνών πλαισίων, προσπαθεί παράλληλα να αποτρέψει προσπάθειες που –μέσα από το περιβαλλοντικό αφήγημα– θα μπορούσαν να επαναπροσδιορίσουν μονομερώς τη θαλάσσια κυριαρχία στην περιοχή. Το ευρύτερο μήνυμα από την Άγκυρα είναι σαφές: η προστασία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων είναι ζωτικής σημασίας, αλλά δεν μπορεί να τίθεται υπεράνω της γεωπολιτικής σταθερότητας ή των κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Παρά το γεγονός ότι Τουρκία και Ελλάδα έχουν προσφάτως ξεκινήσει έναν διάλογο αποκλιμάκωσης για την ενίσχυση της εμπιστοσύνης, η υπόθεση των θαλάσσιων πάρκων αναδεικνύει πόσο εύκολα ακόμη και παγκόσμια κοινά ζητήματα, όπως η περιβαλλοντική προστασία, μπορούν να εξελιχθούν σε πεδία σιωπηρής αντιπαράθεσης σε μια ιστορικά τεταμένη περιοχή.
Μετά από μια μακρά περίοδο εντάσεων που χαρακτηρίστηκε από διαφωνίες για τη μεταναστευτική πολιτική, το Κυπριακό, την ενεργειακή εξερεύνηση και την κυριαρχία στο Αιγαίο, Άγκυρα και Αθήνα έχουν προχωρήσει από τα τέλη του 2023 σε βήματα οικοδόμησης εμπιστοσύνης με στόχο μια εύθραυστη κανονικοποίηση των διμερών σχέσεων.
