8 Απριλίου 2025
BESA Center Perspectives Paper No. 2,340, April 8, 2025
Εκτενής Σύνοψη
Στις 30 Μαρτίου 2025, ο Πρωθυπουργός της Ελλάδας Κυριάκος Μητσοτάκης συναντήθηκε στην Ιερουσαλήμ με τον Πρόεδρο του Ισραήλ Ισαάκ Χέρτζογκ και τον Πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου. Δεκαπέντε χρόνια μετά την ιστορική επίσκεψη του τότε Πρωθυπουργού Γιώργου Παπανδρέου στην ισραηλινή πρωτεύουσα – που άνοιξε τον δρόμο για τη σημερινή ελληνοϊσραηλινή φιλία – οι δύο χώρες συνεχίζουν να ενισχύουν τη στρατηγική τους συνεργασία. Η ανάγκη για στενότερους δεσμούς με το Ισραήλ έχει εξελιχθεί σε κρίσιμο στοιχείο της ελληνικής εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής, με διακομματική συναίνεση γύρω από τη σημασία της σχέσης. Στην παρούσα φάση εξετάζονται νέες αμυντικές συνέργειες που θα συμπληρώνουν υφιστάμενες συμφωνίες.
Η επίσκεψη του Κυριάκου Μητσοτάκη στο Ισραήλ τον Μάρτιο του 2025 υπογραμμίζει τη βούληση και των δύο χωρών να ενισχύσουν περαιτέρω τη στρατηγική τους σύμπραξη. Ο Μητσοτάκης είχε επισκεφθεί ξανά το Ισραήλ τον Οκτώβριο του 2023, δύο εβδομάδες μετά την πολύνεκρη τρομοκρατική επίθεση της Χαμάς. Κατά την πρόσφατη επίσκεψή του, επανέλαβε την ανάγκη άμεσης απελευθέρωσης των ομήρων. Η Ελλάδα εξακολουθεί να εκφράζει τη συμπαράστασή της στο Ισραήλ με συμβολικές κινήσεις.
Στις 25 Μαρτίου, για παράδειγμα, η Πρεσβεία της Ελλάδας στο Ισραήλ γιόρτασε την εθνική επέτειο στην τραπεζαρία του Κιμπούτς Μπεερί.
Τόσο o Πρόεδρος Χέρτζογκ όσο και ο Πρωθυπουργός Νετανιάχου υποδέχθηκαν θερμά τον Έλληνα ηγέτη, αποκαλώντας τον «καλό φίλο». Αν και η ελληνική στάση μετά τις 7 Οκτωβρίου υπήρξε ισορροπημένη, η Αθήνα δεν έχει αμφισβητήσει το δικαίωμα του Ισραήλ στην αυτοάμυνα και κατανοεί τόσο τη σύνθετη φύση των απειλών ασφαλείας όσο και τον ανθρώπινο πόνο που προκαλεί η τρομοκρατία. Σε μια συγκινητική στιγμή, ο Χέρτζογκ και ο Μητσοτάκης συζήτησαν τη δημιουργία υποτροφίας στη μνήμη του Ιωνά Καρούση, φοιτητή αρχιτεκτονικής που δολοφονήθηκε από τρομοκράτες στην Τζάφα τον Οκτώβριο του 2024. Οι γονείς του συμμετείχαν στη συνάντηση μετά από πρόσκληση του Ισραηλινού Προέδρου.
Η επίσκεψη του Έλληνα Πρωθυπουργού υπήρξε κορύφωση μιας ευρύτερης διπλωματικής κινητικότητας. Στις αρχές Φεβρουαρίου, ο Υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης ταξίδεψε στην Ιερουσαλήμ, ενώ λίγο αργότερα, ο Ισραηλινός ομόλογός του, Γκίντεον Σαάρ, επισκέφθηκε την Αθήνα. Η αμυντική συνεργασία είχε κεντρική θέση στην ατζέντα.
Ο Μητσοτάκης συμμετείχε σε στρατηγική σύσκεψη με τη Διεύθυνση Διεθνούς Αμυντικής Συνεργασίας (SIBAT) του ισραηλινού Υπουργείου Άμυνας, παρουσία κορυφαίων στελεχών της αμυντικής βιομηχανίας του Ισραήλ, μεταξύ των οποίων ο Μπόαζ Λεβί (Israel Aerospace Industries), ο Γιοάβ Τουρτζεμάν (Rafael) και ο Μίκι Έντελσταϊν (Elbit Systems).
Οι τρεις αυτές εταιρείες έχουν ήδη δραστηριότητα στην Ελλάδα. Η IAI εξαγόρασε την ελληνική Intracom Defense με αντίτιμο περίπου 60 εκατ. ευρώ. Η Rafael προμήθευσε την Ελλάδα με πυραύλους SPIKE σε συμφωνία αξίας 370 εκατ. ευρώ. Η Elbit Systems είναι ο βασικός ανάδοχος διαχείρισης και εκσυγχρονισμού της εκπαιδευτικής υποδομής της Πολεμικής Αεροπορίας στην Καλαμάτα, έργο ύψους 1,65 δισ. δολαρίων.
Νέες εξοπλιστικές συμφωνίες βρίσκονται υπό εξέταση. Η Ελλάδα επιδιώκει την ανάπτυξη ενός συστήματος αντιαεροπορικής και αντιπυραυλικής άμυνας αντίστοιχου του Iron Dome, καθώς και την απόκτηση εκτοξευτών PULS της Elbit. Παράλληλα, συνεχίζονται κοινές στρατιωτικές ασκήσεις. Παρά την εμπλοκή του Ισραήλ σε πολλαπλά μέτωπα, συμμετέχει (έως τα μέσα Απριλίου) στην πολυεθνική αεροπορική άσκηση «Ηνίοχος» στην Ανδραβίδα με αεροσκάφη G-550.
Υπάρχουν και άλλοι τομείς στους οποίους η ισραηλινή εμπειρία μπορεί να είναι χρήσιμη για την Ελλάδα. Το 2016, ο Σιμόν Πέρες είχε προτείνει στον τότε Πρωθυπουργό Αλέξη Τσίπρα να αξιοποιηθεί η στρατιωτική θητεία για την ενίσχυση της εθνικής έρευνας – πρόταση που ακόμα δεν έχει υλοποιηθεί. Επίσης, ο ελληνικός στρατός θα μπορούσε να μελετήσει το παράδειγμα του IDF, ο οποίος έχει εντάξει άτομα με αυτισμό στη Μονάδα 9990.
Σε στρατηγικό επίπεδο, οι δύο χώρες δεν συμμερίζονται την ίδια αντίληψη απειλών. Η Ελλάδα έχει ως κύρια προτεραιότητα την Τουρκία. Το Ισραήλ δεν παραγνωρίζει την τουρκική παράμετρο, αλλά αντιμετωπίζει πιο άμεσες απειλές, όπως οι τρομοκρατικές οργανώσεις και το Ιράν.
Η δημιουργία ενός επίσημου ελληνοϊσραηλινού στρατιωτικού συνασπισμού φαντάζει απίθανη, ωστόσο η ενίσχυση της συνεργασίας εξυπηρετεί τα συμφέροντα και των δύο. Η σύμπραξη αυτή εντάσσεται και στα συμφέροντα των ΗΠΑ. Παρότι η κυβέρνηση Τραμπ αυτή την περίοδο ασχολείται με άλλα μέτωπα, αναμένεται μελλοντικά να υποστηρίξει τον μηχανισμό «3+1», με τη συμμετοχή της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Οι καλές σχέσεις με το Ισραήλ είναι πλέον καθοριστικές για την ελληνική εξωτερική και αμυντική πολιτική. Όλα τα μεγάλα πολιτικά κόμματα της Ελλάδας, ανεξαρτήτως ιδεολογίας, συμφωνούν στην ανάγκη περαιτέρω ενίσχυσης των διμερών δεσμών. Έρευνα του European Leadership Network το 2024 κατέδειξε ότι η πλειοψηφία των Ελλήνων και Κυπρίων βουλευτών υποστηρίζει τη στενότερη σχέση με το Ισραήλ και την εμβάθυνση της συνεργασίας του με το ΝΑΤΟ.
Δεκαπέντε χρόνια μετά την ιστορική επίσκεψη Παπανδρέου στην Ιερουσαλήμ και τη συνάντησή του με τον Νετανιάχου, η ελληνοϊσραηλινή σχέση έχει αποκτήσει στρατηγικό χαρακτήρα, υπερβαίνοντας στερεότυπα και δυσπιστία δεκαετιών. Ο Μητσοτάκης ενισχύει αυτή την πορεία και η πρόσφατη επίσκεψή του στο Ισραήλ αποτελεί σαφές δείγμα της δέσμευσής του.
