Η Διπλωματία ως Πολιτικός Ακτιβισμός…

Η τάση προς τη μακρο-διαχείριση στην αμερικανική διπλωματία
Τζέιμς Γ. Κάρντεν
11 Ιουνίου

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ — Σε ένα κατάμεστο συνέδριο στην Τιφλίδα την περασμένη εβδομάδα, ο θρυλικός Αμερικανός διπλωμάτης Τζακ Μάτλοκ, ο οποίος υπηρέτησε ως πρεσβευτής των ΗΠΑ στην ΕΣΣΔ επί Ρόναλντ Ρέιγκαν (1987–1991) —και αργότερα βρέθηκε στο Ινστιτούτο Προηγμένων Μελετών του Πρίνστον (το οποίο φιλοξένησε, μεταξύ άλλων, τον Άλμπερτ Αϊνστάιν, τον Ρόμπερτ Οπενχάιμερ και τον Τζορτζ Φ. Κέναν)— δήλωσε ενώπιον της οικονομικής, πολιτιστικής και πολιτικής ελίτ της Γεωργίας:
«Οι ξένοι δεν μπορούν να χτίσουν δημοκρατία. Αυτό πρέπει να το κάνουν οι ίδιοι οι λαοί».

Το πρόβλημα που έχει αναδυθεί στα τριάντα πέντε χρόνια από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου είναι ότι τόσο οι αμερικανικές όσο και οι ξένες ελίτ (οι οποίες σπανίως δεν είναι απόφοιτοι αμερικανικών ή βρετανικών πανεπιστημίων) φαίνεται να πιστεύουν ακριβώς το αντίθετο από ό,τι υποστήριξε ο Μάτλοκ — ότι δηλαδή οι Ηνωμένες Πολιτείες οφείλουν να προωθούν τη δημοκρατία και τις αποκαλούμενες με ευκολία «δημοκρατικές αξίες» σε όλο τον κόσμο — ακόμα και 10.000 χιλιόμετρα μακριά, στον Καύκασο.

Στα μάτια των ακτιβιστών που στελέχωσαν την USAID, το NED και τις δεκάδες ξένες ΜΚΟ που χρηματοδοτούνταν από αυτούς τους οργανισμούς, οι ΗΠΑ είναι επίσης υπεύθυνες για την οικονομική ευημερία των άλλων εθνών. Δεν είναι τυχαίες, λοιπόν, οι έντονες αντιδράσεις όταν η κυβέρνηση Τραμπ ανακοίνωσε ότι θα αποψιλώσει τον προϋπολογισμό της USAID. Η Αμάντα Κλάσινγκ, διευθύντρια της Πρωτοβουλίας Δημοκρατίας των ΗΠΑ στο Human Rights Watch, δήλωσε ότι «είναι ψευτοδίλημμα να ισχυρίζεται κανείς πως η αμερικανική κυβέρνηση πρέπει να επιλέξει μεταξύ της κάλυψης των οικονομικών αναγκών των Αμερικανών και του αυξανόμενου κόστους ζωής στο εσωτερικό και της αναπτυξιακής και ανθρωπιστικής βοήθειας στο εξωτερικό». Πείτε το αυτό στους κατοίκους της Παλαιστίνης, Οχάιο ή του Τσίμνεϊ Ροκ, στη Βόρεια Καρολίνα.

Όταν χώρες παρεκκλίνουν από την προβλεπόμενη συνταγή των «ελεύθερων αγορών» και των «δημοκρατικών εκλογών» (οι οποίες συχνά διεξάγονται με την «παρέμβαση» της αμερικανικής κυβέρνησης — μια κακή συνήθεια που ξεκινά από την ανάμειξη Αμερικανών πρακτόρων στην Ιταλία του 1948), τότε απειλούνται — είτε με βία είτε με κυρώσεις.

Ωστόσο, η συνεχιζόμενη αμερικανική ανάμειξη στον μετασοβιετικό χώρο δεν έχει αποφέρει οφέλη σε αυτές τις χώρες. Η Ουκρανία δεν θα βρισκόταν σήμερα σε ερείπια (όχι, δεν «κερδίζουν» τον πόλεμο· και όχι, δεν ήταν «απρόκλητη» η σύγκρουση) αν δεν υπήρχε η αμερικανική και ευρωπαϊκή παρέμβαση σε μια εσωτερική διαμάχη για μια εμπορική συμφωνία τον χειμώνα του 2013–14. Πολλοί νέοι Γεωργιανοί σήμερα πειραματίζονται με την ίδια μοίρα, καλώντας τη Γεωργία να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ και να γίνει δυτικό προκεχωρημένο φυλάκιο στη γενικότερη προσπάθεια απομόνωσης και δαιμονοποίησης της Ρωσίας.

Οι Αμερικανοί πολιτικοί και διπλωμάτες έχουν υιοθετήσει τη συνήθεια να συναντούν δημόσια ηγέτες της αντιπολίτευσης άλλων χωρών και να εκφράζουν γνώμες για ζητήματα που αφορούν αποκλειστικά τους πολίτες των εν λόγω χωρών. Ο πρεσβευτής των ΗΠΑ στη Ρωσία κατά την περίοδο Ομπάμα, Μάικλ ΜακΦολ, έγινε το χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της μορφής «διπλωματίας». Και το πλήρωσε — ακριβά.

Αυτό που υποκινεί τη συμπεριφορά αυτή εκ μέρους των ΜΚΟ και των Αμερικανών διπλωματών είναι μια αντίληψη της διπλωματίας όχι απλώς ως διαχείρισης των σχέσεων με ξένες κυβερνήσεις, αλλά ως διαχείρισης και καθοδήγησης των πολιτικών και οικονομικών εξελίξεων ολόκληρων χωρών, για τις οποίες, θα προσέθετα, συνήθως γνωρίζουν ελάχιστα. Η τάση προς αυτό που θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε «μακρο-διαχείριση» στην αμερικανική διπλωματία άρχισε ουσιαστικά τη δεκαετία του 1990.

Όπως είχα γράψει πριν μερικά χρόνια στο δοκίμιό μου Ο Ψυχρός Πόλεμος ως Πολιτισμικός Πόλεμος, μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου,

…οι αναμφίβολα καλοπροαίρετοι σχεδιαστές πολιτικής στον Λευκό Οίκο του Κλίντον επιχείρησαν να αξιοποιήσουν την λανθάνουσα δυναμική της ρωσικής κοινωνίας των πολιτών (ή τουλάχιστον εκείνων των τμημάτων της που θεωρήθηκαν συμβατά με το σχέδιο «εκδυτικοποίησης» του πρώην σοβιετικού κράτους). Όπως παραδέχθηκε το 2002 ο Στρόουμπ Τάλμποτ, ο βασικός υπεύθυνος για τη ρωσική πολιτική της κυβέρνησης Κλίντον: «επενδύσαμε μεγάλο μέρος της διμερούς μας βοήθειας στην προσπάθεια να βοηθήσουμε ρωσικές ΜΚΟ, ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης και τοπικούς μεταρρυθμιστές να αλλάξουν τις κακές συνήθειες του παρελθόντος και να εγκαθιδρύσουν τους θεσμούς μιας σύγχρονης κοινωνίας, οικονομίας και πολιτικής κουλτούρας».

Κατ’ αυτόν τον τρόπο, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ των ΗΠΑ, αντί να λειτουργεί ως το κύριο διπλωματικό όργανο της αμερικανικής κυβέρνησης στην επαφή της με ένα κυρίαρχο κράτος, άρχισε να δρα περισσότερο ως ΜΚΟ, επιλέγοντας «νικητές» και «ηττημένους» ανάμεσα στους πολιτικούς, κοινωνικούς και θρησκευτικούς παράγοντες μιας χώρας — με προβλέψιμα οικτρές συνέπειες.

Η ουσία είναι ότι δεν οφείλουμε τίποτα άλλο στις χώρες που λέμε ότι θέλουμε να βοηθήσουμε, παρά την αλήθεια. Και η αλήθεια είναι ότι το «μεγάλο παιχνίδι» του να επιλέγουμε νικητές και ηττημένους μέσα στο πολιτικό σύστημα μιας χώρας —όπως επιχειρήθηκε στην Ουκρανία και στη Γεωργία— κάνει περισσότερο κακό παρά καλό.

Ο Τζέιμς Γ. Κάρντεν είναι αρχισυντάκτης του TRR.