του Δρ. Ηρακλή Γωνιάδη, Οικονομολόγου
Ο αχός και κονιορτός που προκαλεί ο πόλεμος δεν κρύβει μόνο την ανεπάρκεια (ή και την ηλιθιότητα των κατ’ επίφαση ταγών των εμπλεκόμενων), αλλά αποκαλύπτει και τις δομικές αδυναμίες του συστήματος καθώς η θεωρούμενη ως επιτυχής έκβασή του, εκτός από πυρομαχικά και οπλικά συστήματα, χρειάζεται στην εφοδιαστική του αλυσίδα να περιλαμβάνεται η διατροφή λαού και στρατού. Σημαντικότατος κρίκος της αλυσίδας αυτής είναι η μικρομεσαία επιχείρηση (ΜμΕ) η οποία από «ραχοκοκαλιά της οικονομίας» κατά την ειρηνική περίοδο μετεξελίσσεται-με μεγάλη ευελιξία- σε «νευρικό σύστημα επιβίωσης» κατά την πολεμική και σε «μοχλό επανεκκίνησης και ανασυγκρότησης» κατόπιν. Με άλλα λόγια, όντας καθρέφτης της ανθεκτικότητας μιας κοινωνίας οι ΜμΕ, διαθέτοντας υψηλό συντελεστή προσαρμογής, από πυλώνας σταθερότητας μεταλλάσσονται σε οργανισμούς επιβίωσης και, τελικά, σε μηχανισμούς αναθέρμανσης της οικονομίας και της ελπίδας της κοινωνίας αμέσως μετά την παύση των εχθροπραξιών.
Κατά την περίοδο της ειρήνης συνιστούν τον κύριο εργοδότη (στη χώρα μας άνω του 95%) και τροφοδότρα πηγή καινοτομίας (οι μικροί καινοτομούν, οι μεγάλοι οικειοποιούνται) η οποία τις καθιστά βιώσιμες μέσα σε συνθήκες έντονου ανταγωνισμού όπως αυτές διαμορφώνονται από το πλέγμα εξουσίας των μεγάλων επιχειρήσεων και των διαπλεκόμενων πολιτικών, ιδιαίτερα εδώ όπου χρησιμοποιούνται ως σάκοι του μποξ θεωρούμενες ως οι μόνες ικανές ενίσχυσης της παραοικονομίας, της λαμογιάς και της … ακρίβειας στην ολιγοπωλιακή μας αγορά! Γενικά, είναι εκείνες οι οποίες χτίζουν την οικονομική βάση, διατηρούν ζωντανές τις γειτονιές, τις μικρές πόλεις και την περιφέρεια, προμηθεύουν τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις και διατηρούν την οικονομική ροή, την ανάπτυξη και την κοινωνική συνοχή. «Μυρμήγκια» που δουλεύουν αθόρυβα-παρότι πιο ευάλωτα-χωρίς τα οποία τίποτα δεν λειτουργεί πραγματικά μέσα στο οικονομικοκοινωνικό οικοσύστημα.
Κατά τη διάρκεια του πολέμου ή της οικονομίας της επιβίωσης, ο ρόλος των ΜμΕ γίνεται στρατηγικής σημασίας για την εθνική άμυνα και την κοινωνία μεταφέροντας τεχνοτροπία ικανή να δημιουργεί παρά την-συνήθη-καταστροφή παραγωγικών υποδομών, ιδιαίτερα εκείνων της ψηφιακής τεχνολογίας. Όντας ευέλικτες και σε πείσμα του εξαιρετικά υψηλού κινδύνου οριστικού κλεισίματος, πολλές από αυτές αλλάζουν αντικείμενο για να καλύψουν ανάγκες του μετώπου (πχ., εργαστήρια παραγωγής εξαρτημάτων, υλικών, στρατιωτικού ρουχισμού, αρβυλών κλπ.), της διατήρησης βασικών αγαθών διασφαλίζοντας-σε ακραίες συνθήκες- μέσω ενός δικτύου αλληλεγγύης ότι τρόφιμα και είδη πρώτης ανάγκης φτάνουν στους μαχητές και στον άμαχο πληθυσμό. Θέτοντάς το διαφορετικά, η γνωστή ως διοικητική μέριμνα (Logistics) είναι εξίσου σημαντική για το μέτωπο και τα μετόπισθεν οπότε, όσο μεγαλύτερο ποσοστό τους κληροδοτείται από την ειρηνική προς την εμπόλεμη περίοδο, τόσο περισσότερο περιορίζεται ο μαυραγοριτισμός ώστε οι θάνατοι από πείνα να μην ξεπερνούν εκείνους των βομβαρδισμών!
Παρά τις επιπλέον δυσκολίες, όπως της έλλειψης πρώτων υλών και προσωπικών κεφαλαίων, των ζημιών σε υποδομές και της μείωσης του ηλικιακά αποδοτικότερου εργατικού δυναμικού κλπ. λόγω απωλειών πολέμου, μετά τη λήξη του διατηρούν την οικονομική δραστηριότητα-έστω και σε περιορισμένη μορφή-όχι μόνο για να μην καταρρεύσει πλήρως, αλλά και για να επανεκκινήσουν την οικονομία. Επενεργώντας ως καταλύτες συνδράμουν στην ανασυγκρότηση και την ανάκαμψη, όπως οι μικροοργανισμοί αποκαθιστούν την ισορροπία στο φυσικό οικοσύστημα, επαναδραστηριοποιούνται επενδύοντας και απορροφώντας ανέργους σηματοδοτώντας και την έναρξη της κανονικότητας-από κάτω προς τα πάνω- καθόσον είναι οι μόνες ικανές να κινηθούν γρήγορα στη μεταπολεμική όδευση προς την λαχταριστή ειρήνη κατά την οποία εμφανίζονται και νέες ανάγκες.
Θέτοντάς το συμπερασματικά, οι ΜμΕ πριν τον πόλεμο χτίζουν την οικονομική βάση, κατά τη διάρκειά του κρατούν την κοινωνία λειτουργική στηρίζοντας, συγχρόνως, την πολεμική προσπάθεια και, μετά από αυτόν, μεταλλάσσονται σε βασικό μοχλό ανάταξης οικονομίας και κοινωνίας.
Η Ελληνική περίπτωση
Η οικονομία μας βασίζεται, κυρίως, στην κατανάλωση και τον τουρισμό εξυπηρετούμενη από ένα μείγμα ΜμΕ των οποίων η κατανομή προσομοιάζει κατά τρόπο απόλυτο με τη γενική δομή της. Συγκεκριμένα, ο παραδοσιακός της προσανατολισμός στις υπηρεσίες επιβεβαιώνεται από τα δεδομένα (ΕΛΣΤΑΤ & ΓΣΕΒΕΕ) καθώς στον Τριτογενή τομέα δραστηριοποιείται πάνω από το 80% αυτών (λιανικό/χονδρικό εμπόριο, εστίαση, τουριστικά καταλύματα, μεταφορές και επαγγελματικές/τεχνικές υπηρεσίες) με πρωτοστάτες τις πολύ μικρές επιχειρήσεις (αυτοαπασχολούμενοι ή μέχρι 9 εργαζόμενοι). Δοθέντος ότι από τις «αναταράξεις» του διεθνούς συστήματος ισορροπίας πλήττεται πρώτα ο τουρισμός, αγωνιώδες ανακύπτει το ερώτημα κατά πόσον θα επηρεαστεί η τουριστική κίνηση στη χώρα λόγω του πολέμου, τόσο σε ό,τι αφορά στους επισκέπτες όσο και στην άρτια και ασφαλή κάλυψη των αναγκών τους με ένα κόστος ικανό να αφήσει κάποιο λογικό κέρδος.
Ο Δευτερογενής τομέας (μεταποίηση & κατασκευές) αποτελεί πεδίο δράσης για το 10%, περίπου, (βιοτεχνία, μεταποίηση τροφίμων και ποτών, κατασκευές και παραγωγή ενέργειας) με σημαντική συνεισφορά στην προστιθέμενη αξία και κύριο χαρακτηριστικό τη δημιουργία περισσότερων θέσεων εργασίας ανά επιχείρηση, κατά μέσο όρο, αλλά και λιγότερα κέρδη σε σχέση με εκείνες του Τριτογενή. Το ερώτημα που τίθεται εδώ είναι κατά πόσον οι υφιστάμενες ΜμΕ θα είναι ικανές να αναπληρώσουν τα κενά της προσφοράς υπό ένα βεβαρυμμένο καθεστώς λειτουργίας (κόστος ενέργειας και ψηφιακής συμμόρφωσης-MyDATA, Ηλεκτρονικό τιμολόγιο, ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ-και τους περιορισμένους πόρους τους σε μια αγορά ελεγχόμενη από λίγους παίκτες, κομματικούς ή διεθνείς.
Τελευταίος (και καταϊδρωμένος) ο Πρωτογενής τομέας (γεωργία, κτηνοτροφία, αλιεία) στον οποίο εντάσσεται κάτι λιγότερο από το 5% των ΜμΕ, παρά τις μεγάλες του δυνατότητες καθώς οι περισσότερες μονάδες θεωρούνται «εκμεταλλεύσεις» και όχι νομικές μορφές οργάνωσης. Δηλαδή, η επιχειρηματική δραστηριότητα του τομέα παραμένει χαμηλή παρότι είναι υψηλός ο αριθμός των βιοπαλαιστών στους τρεις κλάδους του. Στην προκειμένη περίπτωση δεν τίθεται θέμα ανταπόκρισης σε συνθήκες πολέμου καθώς λείπουν οι κατάλληλες δομές οι οποίες, δεκαετίες τώρα, απαξιώνονται ακόμη και κάτω από το επίπεδο της απόσβεσής τους, δηλαδή, ό,τι αποσβένεται ή καταστρέφεται δεν αποκαθίσταται ούτε και βελτιώνεται!
Με την οριζόντια διάχυση του πολέμου, τη δραματική συρρίκνωση του παραγωγικού ιστού και, συνεπώς, την εκ τούτου μείωση των ΜμΕ στη χώρα, θα δυσκολευθεί η τροφοδοσία της με αγροδιατροφικά προϊόντα από χώρες τις οποίες-εκτός από το άμεσα εμπλεκόμενο Ισραήλ- επηρεάζει η εν εξελίξει σύρραξη που απλώνεται σαν έρπητας …ζωστήρος στην περιοχή μας. Η ελληνική πολιτεία παρέχοντας συστηματικά προτεραιότητα στις εισαγωγές (ανεξέλεγκτες ποιοτικά και ποσοτικά) για την κάλυψη αναγκών της ειρηνικής περιόδου εισήγαγε, κατά το 2025, από την Αίγυπτο και την Τουρκία αγαθά της τάξης του 1δις €, αλλά και αξίας μερικών δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ από την Συρία και το Ισραήλ λόγω των εσωτερικών τους προβλημάτων, προφανώς.
Ως εκ τούτου, στην «όμορφη και παράξενη πατρίδα» της οποίας, σε πολλές ιστορικές περιπτώσεις, οι μικρομεσαίες κράτησαν «ζωντανή» την καθημερινότητα μέσα στο χάος στο οποίο είχε περιέλθει, είναι πιθανό να έχουμε περιορισμένη προσφορά λόγω μειωμένων εισαγωγών και της αποδεκατισμένης εγχώριας παραγωγής, με ανατιμήσεις πέραν των οφειλόμενων στο ενεργειακό κόστος. Η τρέχουσα κυβέρνηση, συναινώντας και σε αυτήν ακόμη την Γερμανικής έμπνευσης και μεθόδευσης συμφωνία με την Mercosur, ελπίζει να καλύψει τα κενά τροφοδοσίας συνεχίζοντας την παράδοση του δόγματος «ό,τι εισάγεται δεν παράγεται στη χώρα»;
