Επιστολή σε έναν συνωμοσιολόγο φίλο μου

2/12/20 | 1 | 0 | 423 εμφανίσεις

του Nicolas Celnik (*)

Ιδού η ιστορία, όπως επαναλαμβάνεται κάθε φορά. Ο Α λέει κάτι, ο Β απαντά πως είναι λάθος, ο Γ, που δεν έχει εμπιστοσύνη στον Β, πιστεύει αυτό που λέει ο Α ακριβώς επειδή ο Β διαφωνεί μαζί του.

Ένα παράδειγμα είναι αυτό που συμβαίνει με το συνωμοσιολογικό «ντοκιμαντέρ» Hold-up. Όταν τα μέσα ενημέρωσης καταρρίπτουν τα επιχειρήματα που αναφέρονται εκεί για τον κορονοϊό, αυτό θεωρείται απόδειξη ότι το ντοκιμαντέρ λέει αλήθειες που ενοχλούν.

Ισως, λοιπόν, αντί να προσπαθήσουμε να πείσουμε έναν φίλο μας που πιστεύει στις συνωμοσίες ότι κάνει λάθος, να είναι καλύτερα να του εξηγήσουμε μέσω ποιων μηχανισμών είναι πεισμένος ότι έχει δίκιο.

Αυτό που χαρακτηρίζει τις θεωρίες συνωμοσίας είναι ότι στηρίζονται σε δίκτυα επιχειρηματολογίας που δεν επιτρέπουν την αντιπαράθεση. Ας πάρουμε το παράδειγμα των πρώτων βημάτων του ανθρώπου στη Σελήνη. Σύμφωνα με δημοσκόπηση που έγινε το 2018 στη Γαλλία, το 16% των πολιτών πιστεύουν ότι ο άνθρωπος δεν πάτησε ποτέ το πόδι του στο φεγγάρι. Στις φωτογραφίες, λένε, φαίνεται η σημαία να κυματίζει, αλλά στη Σελήνη δεν υπάρχει αέρας. Αρα, οι φωτογραφίες τραβήχτηκαν σε στούντιο. Οποιος παρατηρήσει βέβαια τη σημαία θα διαπιστώσει ότι το πανί της είναι περασμένο στον κατακόρυφο ιστό, αλλά και σε μια οριζόντια άκαμπτη ράβδο. Αλλά αν πεις στον συνωμοσιολόγο ότι ο κυματισμός δημιουργήθηκε από τους αστροναύτες όταν την έστηναν, περνάει αμέσως στο επόμενο: «Εχεις δηλαδή αποδείξεις ότι ο άνθρωπος πήγε στη Σελήνη;»

Σε μια κανονική συζήτηση, όταν ο Α λέει κάτι, πρέπει εκείνος να το αποδείξει, όχι ο Β να αποδείξει το αντίθετο. Όπως είχε γράψει ο Μπέρτραντ Ράσελ σε ένα άρθρο του το 1952, «αν εγώ υποστηρίξω ότι ανάμεσα στη Γη και τον Αρη βρίσκεται μια πορσελάνινη τσαγιέρα σε ελλειπτική τροχιά γύρω από τον Ηλιο, κανείς δεν θα μπορεί να αποδείξει το αντίθετο αν εγώ διευκρινίσω ότι η τσαγιέρα είναι τόσο μικρή που δεν μπορούν να την εντοπίσουν και τα πιο ισχυρά τηλεσκόπια». Αντιστρέφοντας τη συζήτηση, εξασφαλίζεις ότι δεν θα έχεις άδικο ποτέ.

Ο συνωμοσιολόγος έχει κι ένα άλλο όπλο να υπερασπιστεί τη θεωρία του: την επίθεση εναντίον αυτού που την αμφισβητεί. Αν αρνείσαι μια συνωμοσία, ο λόγος είναι είτε πως είσαι αφελής είτε πως συμμετέχεις σε αυτήν.

Οι συνωμοσιολόγοι δεν θέλουν λοιπόν να μάθουν την αλήθεια; Μπορεί. Η αναζήτησή τους όμως καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ανακάλυψαν κάτι που έπρεπε να μείνει κρυμμένο, μια αλήθεια που ενοχλεί και εξηγεί όλα όσα δεν καταλαβαίναμε μέχρι τότε. «Είναι ανακουφιστικό να πιστεύεις ότι όλα τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε – και είναι πολλά – υπακούουν σε μια ενιαία λογική, την οποία είναι δυνατόν να κατανοήσουμε», παρατηρεί ο φιλόσοφος Ματιάς Ζιρέλ. Απέναντι σε ένα αίσθημα δυσφορίας και αδυναμίας, οι θεωρίες συνωμοσίας προσφέρουν την ψευδαίσθηση ότι γίνεσαι και πάλι κύριος της πραγματικότητας. Η «αλήθεια που ενοχλεί» σου επιτρέπει να αρνείσαι ότι η πραγματικότητα είναι σύνθετη και γεμάτη αποχρώσεις.

Στο Facebook, το Twitter ή το YouTube, όσο πιο αμφιλεγόμενη είναι μια ανάρτηση, τόσο περισσότερες αντιδράσεις προκαλεί – θετικές ή αρνητικές – , άρα τόσο μεγαλύτερη διάδοση θα έχει μέσω του αλγορίθμου της πλατφόρμας. «Το οικονομικό μοντέλο στο οποίο στηρίζονται αυτές οι πλατφόρμες έχει σχέση με την προσέλκυση της προσοχής», επισημαίνει ο δημοσιογράφος Τομά Ισόν, ειδικός για τα fake news. «Το σύμπαν αυτό είναι χτισμένο γύρω από την εκμετάλλευση των χειρότερων πλευρών της προσωπικότητάς μας.»

(*) Ο Νικολά Σελνίκ είναι αρθρογράφος της Libération

(Πηγή: Libération)

Category: Προτεινόμενα άρθρα, Το σχόλιο της ημέρας

( 1 )

Trackback URL | Comments RSS Feed

  1. 1
    Η μάσκα ως το enhancing , το αψέκαστον. says:

    Αδιαπραγμάτευτα (sic) επιστημονικά δεδόμενα, βεβαίως-βεβαίως.
    “Εφόσον λοιπόν αι δύο αντιλήψεις συμπίπτουν προς τρίτην, υποχρεωτικώς συμπίπτουν και μεταξύ των, βεβαίως-βεβαίως. ”

    Διαβάζουμε με έκπληξη:
    Η αναζήτησή τους όμως καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ανακάλυψαν κάτι που έπρεπε να μείνει κρυμμένο, μια αλήθεια που ενοχλεί και εξηγεί όλα όσα δεν καταλαβαίναμε μέχρι τότε. «Είναι ανακουφιστικό να πιστεύεις ότι όλα τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε – και είναι πολλά – υπακούουν σε μια ενιαία λογική, την οποία είναι δυνατόν να κατανοήσουμε»

    Αν για παράδειγμα η αστρονομική γνώση ήταν το επίδικο, είναι προφανές ότι, με βάση την ανάλυση αυτή, ο Γαλιλέος και ο Κοπέρνικος ήσαν πράγματι συνωμοσιολόγοι, αφού ανακουφιστικώς ανεκάλυπταν μια αλήθεια που ενοχλούσε, που έπρεπε να μείνει κρυμμένη, που εξηγούσε όλα όσα δεν καταλαβαίναμε μέχρι τότε και υπήκουε σε μια ενιαία λογική την οποία ήταν προσφυώς δυνατόν να κατανοήσουμε. Ιδίως αν αναλογισθούμε ότι η αλήθεια στην οποία αντετίθεντο ήταν η επίσημος ερμηνεία της εκκλησιαστικής αυθεντίας επί των σχετικών επιστημονικών θεωριών του Αριστοτέλους και του Πτολεμαίου, θα κατανοήσουμε πάραυτα ότι προφανώς δεν ήθελαν να μάθουν την αλήθεια.

    Όσο για τα επόμενα περί κυριότητος επί της πραγματικότητος και συνθέτου πραγματικότητος επαναλαμβάνουν σχεδόν κατά λέξη και πάντως κατά το πνεύμα τις αιτιάσεις και καταδίκες της διαβοήτου Ιεράς Εξετάσεως.

    Να ετοιμάζουμε σιγά-σιγά και τα ικριώματα. Καιρός είναι να επιβληθεί η τόσο παλαιόθεν καταγομένη “Νέα Κανονικότητα” ! Αυτονοήτως.

    Ad majorem scientiae gloriam. Ανυπερθέτως.

    ΥΓ
    Μην ψεκάζετε τις μάσκες, αλλάζουν ιδιότητες.

Back to Top

Leave a Reply

 characters available

 


Το σχόλιο της ημέρας

    16/1/21 | (0 σχόλια)
    Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν μπορούν να απαλλαγούν από το σύνδρομο του πραξικοπηματία. Στις δεκαετίες ΄60 και '70 έκαναν πραξικοπήματα σε άλλες χώρες. Τώρα, κάνουν πραξικοπήματα στο εσωτερικό τους. Ο ίδιος ο πρόεδρός τους επιχείρησε πραξικόπημα με την εισβολή στο Καπιτώλιο. Πραξικόπημα, ...

Ροή Ειδήσεων

    18/1/21 | (0 σχόλια)
    Μετά από τέσσερα χρόνια απειλών και πιέσεων από τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ η γερμανική οικονομία ελπίζει σε ένα καλύτερο κλίμα συνεργασίας με το διάδοχό του. Ειδικοί ωστόσο προειδοποιούν για υπερβολικές προσδοκίες.      «Δεν αναμένουμε στροφή 180 μοιρών από τον νέο ...

    18/1/21 | (0 σχόλια)
    Συγκρατημένη αισιοδοξία για τη φετινή τουριστική κίνηση από τη Γερμανία στην Ελλάδα, αν το επιτρέψει βέβαια η εξέλιξη της πανδημίας. Κρίσιμοι παράγοντες ο εμβολιασμός και τα πρωτόκολλα μετακίνησης εντός Ε.Ε.      Βρισκόμαστε στην εποχή που οι περισσότεροι Γερμανοί προγραμματίζουν τις ...

    18/1/21 | (1 σχόλια)
    Επίσκεψη του Γερμανού υπουργού Εξωτερικών στην Άγκυρα ενόψει της επανέναρξης των διερευνητικών συνομιλιών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Το Βερολίνο συνεχίζει τη διαμεσολάβηση. Τη Δευτέρα ο γερμανός υπουργός Εξωτερικών Χάικο Μάας θα επισκεφτεί την Άγκυρα, όπου θα συναντηθεί με τον ...

    18/1/21 | (0 σχόλια)
    Eίναι γνωστό εδώ και πέντε χρόνια: σειρά ληστειών φέρεται να έχει γεμίσει τα ταμεία παλαιών στελεχών της τρομοκρατικής οργάνωσης RAF. Δεν έχουν συλληφθεί, ενώ έρευνες διεξάγονται σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες.      Ένα αινιγματικό κεφάλαιο στην ιστορία της ακροαριστερής τρομοκρατικής οργάνωσης ...


Εορτολόγιο

Φωτογραφία της ημέρας