Ο Διαφωτισμός που εξέπνευσε και το μήνυμα της Ανα-Γέννησης.

24/12/16 | 2 σχόλια | 0 απαντήσεις | 489 εμφανίσεις

imagesτου Αλέξανδρου Δρίβα*

 Οι ορθές ερωτήσεις, είναι εκείνες που σύμφωνα με τις δομές της Φιλοσοφίας (μητέρας κάθε νοητού, πνευματικού και εν τέλει επιστητού) ξεκινούν ένα ορθό στοχασμό που έχει ως στόχο την αναζήτηση (έρευνα, ερώτηση, έρωτας) του αληθούς ή του λιγότερου ψευδούς. Η Φιλοσοφία, ξεκινά με ερωτήσεις ή υποθέσεις εργασίας και όχι με βεβαιότητες. Μόλις, θέσαμε κάπως «χυδαία» τη διαφορά του Ελληνικού Στοχασμού και Τρόπου με τον δυτικό τρόπο σκέψης. Ο Ελληνικός Τρόπος έχει στόχο την αναζήτηση αυτή καθ’αυτή και τα όποια εξαγόμενα προκύψουν –πάλι «χυδαία»- θα είναι πολυτέλεια του στοχασμού και ευκαιρία για κάποια νέα στοχαστική αφετηρία. Σε αυτό, βοηθά πολύ η εννοιολογική υφή της Ελληνικής Γλώσσας η οποία μπορεί να καταστήσει μια έννοια, αντικείμενο διατριβής και αντίστροφα, μια ολόκληρη διατριβή πάνω σε μία έννοια να καταλήξει στην ίδια την έννοια.

Οι μέρες που ζούμε, αν μη τι άλλο θρυμματίζουν την όποια βεβαιότητα και καθιστούν για άλλη μια φορά τον Ελληνισμό του Έρωτος και της Έρευνας, «μάθημα υποχρεωτικό» για έναν τελματωδώς παρακμάζοντας κόσμο, τον δυτικό. Όταν λέμε πως ένα ζήτημα είναι «πολιτικό» και όχι οικονομικό (π.χ η κρίση) πάλι σφάλουμε καθώς η έννοια της πόλεως, είναι συγγενής με τον πολιτισμό. Όπου πολιτισμός, και τρόπος. Η πολιτική παρακμή της Δύσης για την οποία θα γίνει απόπειρα να απεικονιστεί, έχει ως σηπτικό υπόβαθρο την κατάρρευση ενός αυθαίρετου πολιτισμικού υποδείγματος (ένα άθροισμα-συνονθύλευμα υποδειγμάτων για την ακρίβεια) το οποίο με την εναλλαγή αιτίου-αιτιατού, προκαλεί όλη τη συμπτωματολογία (οικονομικές, πολιτικές, κοινωνικές κρίσεις). ‘Άλλωστε «κοινωνία», (επίτευξη Κοινού) είναι αυτή που κομίζει τον προύπάρχοντα πολιτισμό που μια συλλογικότητα έχει ασπαστεί. Αν το εκάστοτε πολιτισμικό υπόδειγμα που έχει υιοθετηθεί είναι σηπτικό (ήτοι κατά του ανθρώπου, μη εξυπηρετήσιμο από Άνθρωπο) τότε αυτό γίνεται επιδημία.

Δίνη ή Χίμαιρα;

Η στείρα χρήση της Ιστορίας και η μονόπλευρη ερμηνεία των γεγονότων που αυτή φέρει, είναι ίσως ο πρώτος λόγος για τον οποίον το θέσφατο με ισχύ γνωμικού «ο άνθρωπος δε μαθαίνει από την ιστορία», τείνει να γίνεται αυτεκπληρούμενη προφητεία. Δεν μπορείς να συλλάβεις ένα μάθημα αν αυτό ξεκινά εξ αρχής από λάθος αφετηρία. Ένα έξοχο παράδειγμα ακαδημαϊκής-πνευματικής αλαζονείας την οποία απλώχερα στήριξε αυτό το σύστημα αξιών (πνευματικών και επιστημονικών) που λέγεται Διαφωτισμός, βρίσκεται στην αρχή του έργου «Το Κεφάλαιο». Σύμφωνα με αυτό, η Ιστορία είναι η πάλη των τάξεων για την ύλη και τα μέσα παραγωγής. Ακόμη και για έναν οπαδό της θεωρίας –εν προκειμένω μαρξιστικής, προσέξτε, η θεωρία παίρνει το όνομα του υποκειμένου που την εκφράζει επομένως υπάρχει a priori επίκληση στην αυθεντία και στο αλάθητο αυτής- ένα τέτοιο θέσφατο, θα ήταν τουλάχιστον προκλητικό για τον ανθρώπινο νου που σύμφωνα με μελέτες νευρο-επιστημών κάνει περίπου 60 χιλιάδες σκέψεις τη μέρα.

Ο Διαφωτισμός, υπήρξε το ιδεολογικό και πολιτιστικό κίνημα του 18ου αιώνα., που επεκτάθηκε σχεδόν σε όλους τους πνευματικούς κύκλους της Ευρώπης, αλλά οι κύριοι εκπρόσωποί του ήταν αρχικά Βρετανοί και αργότερα, Γάλλοι. Ο Διαφωτισμός συμπυκνώνεται σε αυτό που έλεγε ένας κεφαλαιώδους σημασίας εκπρόσωπός του, ο Ιμάνουελ Καντ «Sapere Aude!», ήτοι, Τόλμησε να προκαλέσεις τη διάνοιά σου.[1] Τα περισσότερα πράγματα, διαβάζονται και ακούγονται εύηχα και ελευθεριακά καθώς στον Διαφωτισμό, πράγματι αποθεώνεται η κριτική ικανότητα, η οποία καταπιέστηκε πριν την Αναγέννηση στη δυτική Ευρώπη από τον ιεροεξεταστικό κληρικανισμό και την ουσιαστική θεοκρατία. Επομένως, με μεγάλη προσοχή, μπορούμε να βρούμε ήδη το πρώτο αίτιο εμφάνισης του Διαφωτισμού, που μπορεί να ενταχθεί –μεταφορικά μιλώντας- στον Νόμο της Φυσικής που αφορά τη Δράση και την Αντίδραση.

Οι ψευδαισθήσεις του Διαφωτισμού και η αυτο-υπονόμευσή του.

            Όπως αναφέρθηκε, ο Διαφωτισμός υπήρξε κίνημα. Τα κινήματα, έχουν μαζικό χαρακτήρα. Η επιρροή τους (ειδικά αν πρόκειται για διάδοση ιδεών) ακολουθεί τη διάχυση και το κύριο χαρακτηριστικό της, είναι η υιοθέτηση χωρίς αιρετικές (ήτοι, χωρίς την επιμέρους κριτική των προκείμενων συλλογισμών που συνθέτουν μια ιδεολογία) συνθήκες. Ένας από τους πνευματικούς εγκέλαδους του 20ου αιώνα και συστηματικός επικριτής των όσων επακολούθησαν σε πολιτικό (και κυρίως) κοινωνικό επίπεδο του Διαφωτισμού, ο Φρίντριχ Νίτσε, λέει: «Όλες οι αλήθειες, ξεκινούν είτε ως βλασφημίες, είτε ως αιρέσεις».

Σκοπός του Διαφωτισμού, είναι η εξακρίβωση μέσα από τη γνώση. Η εξακρίβωση μέσα από μια διαδικασία συνεπούς επαληθευσιμότητας. Αυτός ο σκοπός, φαίνεται πράγματι, γενναίος πνευματικά. Από τη στιγμή όμως που τίθεται ένας σκοπός, είμαστε υποχρεωμένοι να ελέγξουμε τις μεθόδους που χρησιμοποιούνται για να υλοποιηθεί. Η πνευματική χειραφέτηση του ανθρώπου από δεισιδαιμονίες και από την επιρροή του δυτικού κληρικανισμού, βρίσκονται στον πυρήνα της διαφωτιστικής σκέψης. Με την έννοια του όρου (και όχι με χρήση ηθικότροπου σχολιασμού) ο Διαφωτισμός αναδύθηκε ως αντιδραστικό κίνημα σκέψης. Σύμφωνα με αυτόν, κάθετί σκεπτό, όφειλε να περνά από την «Ιερά Εξέταση» του ανθρώπινου νου και μόνο. Για να αποφευχθεί ένας αυθαίρετος και γνωμολογικός υποκειμενισμός, ο Διαφωτισμός συμπορεύεται με τον λεγόμενο Ορθολογισμό.

Στην αγγλική γλώσσα, ο όρος Rationalism έχει μια πολύ διαφορετική απόδοση νοήματος από αυτό που σημαίνει ορθολογισμός. Rate=υπολογίζω/μετρώ/βαθμολογώ. Με άλλα λόγια, η απόδοση της αγγλικής λέξης βρίσκεται κοντά στην ποσοτικοποίηση. Ο Διαφωτισμός, ως αντιδραστικό κίνημα (με την κυριολεκτική έννοια του όρου όπως παραπάνω αναφέρθηκε) εναντίον της μετα-φυσικής και κυρίως, του παραμυθένιου κόσμου με τιμωρητικά στοιχεία που διέθετε ο κληρικανισμός της Δύσης, στηρίχθηκε στη φυσική. Έννοιες όπως το φυσικό δίκαιο, είναι απόρροια του νατουραλιστικού πυρήνα του διαφωτιστικού πνεύματος. Έτσι, ο άνθρωπος που δημιουργεί ο Διαφωτισμός, είναι εκ θεμελίων ένα άτομο που ενδιαφέρεται για τον κόσμο γύρω του ως διαπιστωτής φαινομένων και όχι ως ερευνητής.

Ο Διαφωτισμός, παύει ουσιαστικά να εξελίσσει την ηθική φιλοσοφία και την γνήσια οντολογία, παύει να θέτει το πρώτο και θεμελιώδες ερώτημα της Φιλοσοφίας, που είναι το ερώτημα της ύπαρξης του λόγου της ζωής και της υπόστασης (αν έχει) του δημιουργού. Να σημειώσουμε πως ο Διαφωτισμός που δημιούργησε τη νεωτερικότητα, χρησιμοποιεί τον ορθολογισμό, ο οποίος ως έννοια είναι ταυτολογική και συνάμα πλεονασματική (εννοιολογικο-γλωσσικά) για τον Ελληνικό πυρήνα σκέψης καθώς ο Λόγος, όπως αυτός αναφέρεται σε Ηράκλειτο, Πυθαγόρα, Αναξιμένη, Αναξίμανδρο κτλ., δεν μπορεί να είναι «ορθός» ή «εσφαλμένος». Είναι Λόγος. Πρόκειται κυρίως για μια ιδιότητα που δίδει ο Διαφωτισμός σε ένα νέο «καλώς σκέπτεσθαι» που ο ίδιος δημιουργεί, έναντι ενός άλλου, «κακώς σκέπτεσθαι» που ακολούθησε ο μεταφυσικός εκβιασμός του δυτικού κληρικανισμού στο Μεσαίωνα.

Η συνέπεια του Διαφωτισμού, οδήγησε στον μηδενισμό.

            Σύγχρονες μέθοδοι έρευνας της ανθρώπινης συμπεριφοράς, αποδεικνύουν οτι η συναισθηματική νοημοσύνη είναι πολύ ισχυρότερη και πολύ πιο προκλητική στην έρευνα (άγνωστοι οι θεμελιώδες κανόνες που τη διέπουν) από τη νοημοσύνη του καθαρού λογισμού. Με άλλα λόγια, ένας θεμέλιος λίθος του Διαφωτισμού και της απορρέουσας από αυτόν, νεωτερικότητας, καταρρίπτεται.

            Είναι γνωστό πως η ιερο-εξεταστική νοοτροπία είχε δημιουργήσει πλαίσια, τα οποία οδήγησαν σε μια λίστα απαγορευμένων βιβλίων (index librorum prohibitorum). Η Εκκλησία της Δύσης, ήταν η βασική αιτία που ο αντιδραστικός χαρακτήρας του Διαφωτισμού, στηρίχθηκε στο αισθητά-υπαρκτό (ό,τι γίνεται αντιληπτό από την αισθησιοκρατία που μας διέπει) και στο ποσοτικά, μετρήσιμο. Ποιοτικές μεταβλητές, παράγοντες ιδιοτήτων που δεν μπορούσαν να μπουν στις δύο αυτές κριτηριολογικές συνθήκες έρευνας, απορρίφθηκαν ή περιφρονήθηκαν. Ένα νέο «βιβλίο ύλης» δημιουργείται από τον Διαφωτισμό. Το αλάθητο του Πάπα, καταργείται αλλά μεταφέρεται στη δόξα του ατόμου και του λογισμού του. Το άτομο, αποκτά το δικαίωμα να θέτει τις αλήθειες του ως απόλυτες για εκείνο, με την προύπόθεση να σκέφτεται «ορθολογικά». Το κενό της μεταφυσικής, πρόχειρα, καλύπτεται από την τυχαιοκρατία. Ο άγνωστος θεός του μεσαιωνικού κληρικανισμού της Δύσης, αντικαθίσταται από κάτι εξίσου άγνωστο με τη μόνη διαφορά να είναι νομιναλιστική. Η τύχη, γίνεται ο νέος «θεός».

Το “Sapere Aude!” του Καντ, φαίνεται να αυθυπονομεύεται καθώς ο Διαφωτισμός αντιφάσκει στην τεχνητή ανεύρεση βεβαιοτήτων (λαμβάνει αυτές δανεικές από τη φύση και τις κομίζει στην ανθρώπινη ζωή) και από την άλλη, καταλήγει στην τυχαιοκρατία, στην παντελή έλλειψη βεβαιοτήτων δηλαδή. «Για όσα δεν ξέρουμε, οφείλουμε να σιωπούμε», που υποστήριζε ο Βίτγκενσταϊν, όταν η ελληνική πρόταση, φωνάζει μέσα από το στόμα του Φρίντριχ Νίτσε τον 19ο αιώνα πως «σκάβε πάντα βαθιά, και ας λένε οι άλλοι πως κάτω, βρίσκεται μόνο η κόλαση». Η παύση της έρευνας σε ορισμένες (κυρίως, καθορισμένες) πτυχές της ανθρώπινης νόησης, έρχεται από τον Διαφωτισμό και βέβαια, είναι κατά της φύσης του ανθρώπου.

Το ερώτημα της ύπαρξης του Θεού, στρεβλώνεται με κακή επιστημολογία. Από τη φιλοσοφική έρευνα, μεταφέρεται σε ένα επιστημονικό «εργαστήριο» και διατυπώνονται α-πριοριστικά αξιώματα για τη μη υπαρξή του, κατά τον ίδιο τρόπο που ο μεσαιωνικός κληρικανισμός της Δύσης, διατύπωνε βεβαιότητες όχι μόνο για την ύπαρξή του, αλλά και για τις ιδιότητές του (θεός με τιμωρητικές διαθέσεις στην ανυπακοή). Ο Βόλφγκανγκ Γκαίτε, υποστήριζε πως «Ποιός μπορεί να αποδείξει οτι υπάρχει ή οτι δεν υπάρχει Θεός». Συνεπής αγνωστικισμός που συμβαδίζει με τη φιλοσοφική τάση του ανθρώπου να θέτει ερωτήσεις που ακροβατούν στη θεωρία της διαψευσιμότητας.

Το μήνυμα της Γέννησης ως μεταφυσική και η άλλη «νέα τάξη πραγμάτων».

            Η λειτουργία της μνήμης στον ανθρώπινο εγκέφαλο, αποδεικνύει οτι οι άνθρωποι, δεν είναι καν υπεύθυνοι για τις σκέψεις που κάνουν. Δεν μπορούμε καν να επιλέξουμε τι θα θυμόμαστε και τι θα ξεχάσουμε. Η αυθόρμητη σκέψη και η συνοδεία της από συναισθήματα, αποδεικνύει οτι ο άνθρωπος συνδυάζει το θυμικό του με τον λογισμό του και δεν προκρίνει τον δεύτερο.

Ένας κόσμος ο οποίος φτιάχτηκε πάνω σε τέτοια σφάλματα με υποθέσεις εργασίας που αυθαίρετα γίναν βεβαιότητες, είναι σίγουρο πως δεν μπορεί να εξυπηρετήσει πλέον τον άνθρωπο. Από τη μια πλευρά, η νεωτερικότητα (ως γέννημα του Διαφωτισμού) μας μιλά για τα όρια της ανθρώπινης δυναμικής και από την άλλη, σε τομείς που στηρίχθηκε η επιτυχία του Διαφωτισμού, παραδέχεται το απειροστό των ανθρωπίνων ικανοτήτων (πχ η τεχνολογία).

Οι μέρες που διανύουμε μας θυμίζουν πως η Γέννηση του νέου (εν προκειμένω του Χριστού) είναι αναπόφευκτη όσο και αν οργίζεται ο εκάστοτε Ηρώδης, που ως σύμβολο, αποδελτιώνεται πάνω στον φόβο της απώλειας κυριαρχίας και στο φόβο μιας νέας επιρροής που φέρνει μια Γέννηση. Γυρνώντας στην κυριολεξία, ο νέος κόσμος που μας περιβάλλει, έχει χονδρικά τέσσερις ακμάζουσες πολιτισμικές προτάσεις. Η Κίνα, η Ρωσία, η Ινδία και ο ισλαμικός κόσμος (δεν αξιολογούμε τα πρτάγματα και δεν τα συγκρίνουμε) δίδουν στον νέο και πολυπολικό κόσμο ένα ένδυμα που ο δυτικός κόσμος αποφάσισε να απονηματοποιήσει. Ο κοινός παρονομαστής μεταξύ των τεσσάρων προτάσεων, είναι η θέση της μεταφυσικής. Σε οικονομικά επίπεδα, φαίνεται πως η οικονομική ανάπτυξη χωρών όπως της Κίνας και της Ινδίας, οφείλεται σε ένα οικονομικό παράδοξο-σκάνδαλο. Την έλλειψη οικονομισμού από τους λαούς. Κάποιος μαρξιστής θα μπορούσε με δυτική σκοπιά, να υποστηρίξει πως η μεταφυσική καλύπτει την ανάγκη μιας ελίτ που ελέγχει τα μέσα παραγωγής για να συνεχίσει να μειώνει το κόστος εργασίας. Η διαφορά είναι οτι οι προτάσεις που αναφέραμε, έχουν μια διάρκεια αιώνων, όταν το κομμουνιστικό μέτρησε ένα λυκαυγές που σε διάρκεια δεν ξεπέρασε τον έναν αιώνα. Η υποχώρηση της δυτικής επιρροής στον πλανήτη, είναι ένα πρωτόγνωρο ιστορικό γεγονός στην ανθρωπότητα και συνοδεύεται από την υποχώρηση των διαφωτιστικών ερμηνειών και της νοοτροπίας της νεωτερικότητας. Η Αμερική και η Ευρώπη, ασπάστηκαν τον Διαφωτισμό για να δημιουργήσουν πολίτες. Ήταν πράγματι για κάποια χρόνια, ο Διαφωτισμός μια πανάκεια για την ασθένεια της έλλειψης ταυτότητας και για το σπάσιμο των αλυσίδων του κληρικανισμού. Η αιτιώδης αυτή σχέση όμως, δεν επαρκεί για να έχουμε να κάνουμε με μια ολοκληρωμένη και ανθρώπινη πρόταση (εν προκειμένω, μιλάμε για τον Διαφωτισμό). Έτσι, η αλλαγή πλεύσης της Δύσης, έρχεται πάλι από την πολιτική. Ο κατακερματισμός της ευρωπαϊκής ενοποίησης, η εκλογή του Τραμπ στις ΗΠΑ και ο ολοένα και μεγαλύτερος αριθμός ανθρώπων που ασπάζονται δόγματα και αξίες των παραπάνω πολιτιστικών προτάσεων, αποδεικνύουν πως ο δυτικός κόσμος συρρικώνεται.

Πράγματι, πολιτιστικά προϊόντα που προέρχονται από τον κομφουκιανισμό, τον ινδουϊσμό και τον ισλαμικό κόσμο, καλύπτουν σε έναν όλο και αυξανόμενο δυτικό κοινό, τις μεταφυσικές ανάγκες του που ο δυτικός κόσμος τις «κρέμασε» στην τυχαιοκρατία (στη χειρότερη, σε έναν ακραίο και περιφρονητικό, μη γόνιμο αγνωστικισμό) και στην αιτιοκρατία ενός λογισμού που μοιάζει σειριακός και τείνει να αντιγράφει ένα δημιούργημά του, τον Η/Υ. Ο ανταγωνισμός που φύσει-θέσει υπάρχει κατά τα ρεαλιστικά υποδείγματα μελέτης των διεθνών σχέσεων, μας κάνει να αναμένουμε τη στροφή της Δύσης (για την επιβίωσή της) σε μια –τρόπον τινά- Αναγέννηση η οποία όπως βλέπουμε, πρέπει να περάσει από στάδια τα οποία είναι μάλλον επικίνδυνα για την ανθρωπότητα.

Η επιστροφή της Δύσης στις ερωτήσεις και η περιθωριοποίηση των δογματικών απαντήσεων, είναι η μόνη περίπτωση να αποφύγει το ιστορικό τέλμα παρακμής της. Ο φόβος οτι μπορεί να μην τα καταφέρει, εδράζεται πάλι στον Διαφωτισμό ο οποίος έχει στο βάθος της τυχαιοκρατίας του, μια άλλη αντίφαση. Την αντίφαση του ντετερμινισμού και των κύκλων που η ελεύθερη επιλογή, δεν μπορεί να αποτρέψει (π.χ ακμή και παρακμή).           

[1] Εγκυκλοπαίδεια Η Δομή, Τόμος 8ος, λήμμα: Διαφωτισμός., Εκδόσεις ΔΟΜΗ Α.Ε.

*Ο Αλέξανδρος Δρίβας είναι υποψήφιος διδάκτορας Διεθνών Σχέσεων.

Category: Πολιτισμός

( 2 σχόλια )

Trackback URL | Comments RSS Feed

  1. 1
    α.α. says:

    «Τότε, διάβασαν τον «Υπεράνθρωπο» του Φρίντριχ Νίτσε, το οποίο αναφέρεται στον άνθρωπο που διαθέτει εξαιρετικές ικανότητες και η ευφυΐα του του επιτρέπει να υπερβαίνει τον νόμο….»

    Διαβάστε όλο το άρθρο: http://www.mixanitouxronou.gr/i-fitites-pou-schediasan-to-telio-egklima-gia-na-apodixoun-oti-itan-iperanthropi-epnixan-ena-simmathiti-tous-ke-ton-ekripsan-se-baoulo-pos-apokalifthikan/

  2. 2
    Anisha says:

    That’s not just logic. That’s really seesnbli.

Back to Top

Leave a Reply

Το σχόλιο της ημέρας

    16/3/17 | (2 σχόλια)
    Ζαλισμένος από τα απανωτά χτυπήματα που δέχεται απο την πολιτική του Συριζα, και τον γκεμπελικό δημόσιο λόγο των προπαγανδιστών του, ο ελληνικός λαός αφήνει να περνούν απαρατήρητες καταγγελίες τεράστιας σημασίας που έχουν να κάνουν με την υπονόμευση της ...

Ροή ειδήσεων




Καιρός