Steven Weinberg: πως να εξηγήσουμε τον κόσμο.

2/11/16 | 9 σχόλια | 0 απαντήσεις | 2,565 εμφανίσεις

%ce%b1%cf%81%cf%87%ce%b5%ce%af%ce%bf-%ce%bb%ce%ae%cf%88%ce%b7%cf%82του Κώστα Γαβρόγλου.

Από τις εκδόσεις «Ροπή», τις οποίες διευθύνει ο πολύ αξιόλογος νέος επιστήμονας και συνεργάτης του CERN Πάνος Χαρίτος, εκδόθηκε ένα εμβληματικό βιβλίο στο χώρο της επιστημολογίας. Τίτλος του: «Πώς να εξηγήσουμε τον κόσμο» και συγγραφέας του ο νομπελίστας φυσικός Steven Weinberg.

Είναι περιττό να επισημάνω πως το βιβλίο αξίζει να διαβαστεί όχι μόνο από τους ανθρώπους που διακονούν τη σχετική επιστήμη αλλά και από έναν ευρύτερο αριθμό είτε επιστημόνων είτε εραστών της προσπάθειας αναζήτησης της αλήθειας.

Σε καιρούς πολύ δύσκολους από κάθε άποψη και γενικότερης παραίτησης, ο Πάνος Χαρίτος ανήκει στο εξαιρετικό εκείνο είδος νέας γενιάς και, γενικώς, ανθρώπων, που νοιώθουν την ανάγκη να προσφέρουν στον τόπο τους και την κοινωνία που έζησαν, να αναδείξουν ζητήματα που αφορούν ολόκληρη την ανθρωπότητα.

Το κάνει με περισσή αγάπη, αφιλοκερδία και αγωνιώδη προσπάθεια. Γι αυτό και από τις στήλες αυτές, με την όποια απήχηση και εμβέλεια έχουν, προσπαθούμε να αναδείξουμε την προσπάθειά του και να συμβάλλουμε σε έναν δημόσιο διάλογο για θέματα που, δυστυχώς, στην Ελλάδα έχουν περιορισμένο ακροατήριο και πολύ μικρότερη συμμετοχή.

Επειδή η κρίση που μας μαστίζει δεν είναι μόνο οικονομική, δεν υπάρχει περίπτωση να βγούμε από αυτήν παρά μόνο με την επιμονή. Όσο περισσότερο η κρίση μας ωθεί στην ατομικότητα και στο σπίτι μας, εμείς θα διεκδικούμε δημόσιο λόγο. Όσο, η κρίση  πάντα, μας καλεί να εγκαταλείψουμε το ενδιαφέρον μας για τα αντίδοτά της εμείς θα τα επιζητούμε.

Στο τέλος, θα τη συντρίψουμε. Άλλωστε, το σύμπαν διαστέλλεται επιταχυνόμενο. Οι κεντρομόλες δυνάμεις έχασαν το παιχνίδι. Οι μόνοι που προσπαθούν να τις αναπαράγουν στο εργαστήριο ή, κυρίως, στο χαρτί, είναι οι θεωρητικοί επιστήμονες που αναζητούν πως ήταν ο κόσμος πριν εκραγεί. Αλλά ο κόσμος εξερράγη και χάνεται στην απεραντοσύνη του.

Παραθέτουμε στη συνέχεια, το εισαγωγικό κείμενο του βιβλίου το οποίο έγραψε και υπογράφει ο καθηγητής της Ιστορίας των Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Κώστας Γαβρόγλου.

Παντελής Σαββίδης

Ει σ α γ ω γ ή Κ ώ σ τ α ς  Γ α β ρόγ λ ο υ

Ο  Steven Weinberg, γεννημένος το 1933, είναι  καθηγητής φυσικής στο  Πανεπιστήμιο  του  Όστιν  στο  Τέξας  των  ΗΠΑ  και  το 1979, μαζί με τον Abdus Salam (1926-1996) και τον Sheldon Glashow, τιμήθηκε με το Βραβείο Νόμπελ για τις εργασίες του που συνέβαλαν στην ενο- ποίηση των ηλεκτρομαγνητικών και ασθενών αλληλεπιδράσεων των στοιχειωδών σωματιδίων.

Τα βιβλία του The First Three Minutes: A Modern View of the Ori- gin of the Universe (1977), Dreams of a Final Theory: The Search for the Fundamental Laws of Nature (1993), αλλά, κυρίως, το Facing Up: Science and Its Cultural Adversaries (2001), τον καθιέρωσαν σαν έναν από τους (σχετικά λίγους) φυσικούς με  δημόσιο  λόγο  για θέμα- τα που δεν άπτονται άμεσα με τις ερευνητικές τους ενασχολήσεις. Με αυτό το τελευταίο  βιβλίο, καθώς και μέσα από πολλά άρθρα, ο Weinberg έγινε ο πιο γνωστός υπερασπιστής του Alan Sokal, κα- θηγητή θεωρητικής φυσικής στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης, ο οποίος μετά από ένα άρθρο-φάρσα που δημοσιεύτηκε στο Social Context το 1996 «επιχειρηματολογούσε» σχετικά με το ότι η (κβαντική) βαρύτητα είναι μία κοινωνική και γλωσσολογική κατασκευή. Το   άρθρο δημοσιεύτηκε αφού «πέρασε» τις διαδικασίες κρίσης του περιοδικού και «δικαίωσε» τον Sokal, ο οποίος θέλησε να δείξει ότι οι «μεταμοντέρνοι» (στους οποίους συμπεριέλαβε αθώους και ενό- χους) είχαν πια «ξεφύγει».

Το ανά χείρας βιβλίο του Weinberg αποτελεί ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον εγχείρημα: μέσω της ανάγνωσης των κλασικών κειμένων αστρονομίας  και  φυσικής από  την  αρχαιότητα  μέχρι το τέλος της επιστημονικής επανάστασης του 16ου και του 17ου αιώνα, επιχει- ρείται  η  συγγραφή μιας ιστορίας των επιστημών  με τουλάχιστον δύο διακριτούς και αλληλοσυμπληρωνόμενους στόχους. Ο ένας είναι μία απόπειρα να αναδειχθεί η «συνέχεια» των επιστημονι- κών εξελίξεων, η κοπιαστική οικοδόμηση των τρόπων μελέτης της φύσης και ο σχολιασμός της σημασίας πολλών «δευτερευόντων» στοιχείων στα κείμενα. Ο δεύτερος είναι η ενσωμάτωση της τεχνικής υποδομής για τις εξελίξεις που διαμόρφωσαν την κλασική φυσική και  αστρονομία. Ο Weinberg καταφέρνει να μας πείσει ότι είναι δυ- νατόν να συνδυαστούν φιλοσοφικοί σχολιασμοί, ιστορικές ανασυ- γκροτήσεις και  τεχνικές λεπτομέρειες σε ένα βιβλίο με εντυπωσιακή συνοχή που  δεν απευθύνεται  μόνο  σε  φυσικούς, μαθηματικούς και αστρονόμους αλλά  σε ένα ευρύτερο κοινό που  θα  ήθελε να διαβάσει μία ιστορία των επιστημών γραμμένη από  έναν  σύγχρονο φυσικό που δεν αποφεύγει να αναμετρηθεί με τους «γίγαντες»  του  παρελ- θόντος μέσα από τα συχνά δυσνόητα και στρυφνά κείμενα τους.

Ι σ τ ο ρι ο γ ρ α φ ι κ έ ς  πρ ο σ ε γ γί σ ε ι ς

Πριν  αναφερθώ  σε  κάποιες επιπλέον ενδιαφέρουσες πλευρές του βιβλίου, θα ήθελα να σχολιάσω τις ιστοριογραφικές προσεγγίσεις του συγγραφέα.

Μετά την εμπλοκή του στην «υπόθεση Sokal», ο Weinberg άρ- χισε να αρθρογραφεί γύρω από θέματα φιλοσοφίας και ιστορίας των επιστημών. Μία αντίστοιχη λειτουργία έχουν, βέβαια, και πολ- λοί  άλλοι  φυσικοί  και επιστήμονες άλλων ειδικοτήτων. Συνήθως το  έργο  τους  αγνοείται από τους επαγγελματίες φιλοσόφους και ιστορικούς  των επιστημών.  Όχι, όμως, του Weinberg, παρά  το  ότι  οι ιστοριογραφικές του επιλογές  και  ο προκλητικός τρόπος υπεράσπι- σής τους βρίσκονται στους αντίποδες των καταστατικών στοιχείων της κοινότητας των ιστορικών και φιλοσόφων της επιστήμης.

Δυστυχώς, πολλοί επιστήμονες σήμερα  δεν  πιστεύουν  ότι η ιστορία και η φιλοσοφία των επιστημών μπορούν να συμβάλουν στην  πληρέστερη  κατανόηση των επιστημών από τους μαθητές και τους φοιτητές. Και, παρά το γεγονός ότι πολλοί επιστήμονες αποδέχονται τη γνωσιακή αλλά και θεσμική αυτονομία της ιστορίας και της φιλοσοφίας των επιστημών, ελάχιστοι κατανοούν με τι ακριβώς ασχολούνται αυτές οι πειθαρχίες, ποια είναι  τα  ερωτήματα που πραγματεύονται και ποιες απαντήσεις δίνουν. Ο Weinberg, όπως επιχειρηματολογεί στον παρόντα τόμο, πιστεύει μεν ότι η ιστορία και η φιλοσοφία των επιστημών συμβάλλουν στην αρτιότερη κατανόηση των επιστημών, αλλά, και αυτός, αρνείται να «συνομιλήσει» επί της ουσίας με τον προβληματισμό της κοινότητας των ιστορικών και φι- λοσόφων της επιστήμης. Η επιχειρηματολογία και η εμπλοκή του, όμως, με την ιστορία και τη φιλοσοφία των επιστημών εκφράζουν πολλές από τις αδυναμίες των αντίστοιχων εγχειρημάτων που θέ- λουν να αναδείξουν την «κόκκινη κλωστή» που συνδέει το παρελθόν με το παρόν της φυσικής. Σχεδόν  το  σύνολο  αυτών των έργων υιοθετεί μία θετικιστική προσέγγιση: παρουσιάζεται μία αφήγηση του παρελθόντος ώστε να «δοξαστεί» το παρόν μέσα από την «αγιοποίηση» όσων στο παρελθόν διατύπωσαν ριζοσπαστικές θεωρίες ή πραγματοποίησαν κρίσιμα πειράματα. Οι κοινωνικές συνθήκες, οι  ιδεολογικοί  προσανατολισμοί  των  ηρώων  τους,  η ίδια η καθημερινότητά τους, δεν αποτελούν ούτε μέρος της αφήγησης ούτε στοιχείο της μεθοδολογικής ή ιστοριογραφικής προσέγγισης, μιας και για τους συγγραφείς το σημαντικό είναι να συγκροτηθεί  η συνέχεια των επιστημονικών εξελίξεων. Παρά το ότι οι συγγραφείς αυτοί δεν έδειξαν μια κάποια επιείκεια σε ιστοριογραφικές προσεγγίσεις που έδιναν έμφαση στην κοινωνική ιστορία, ορισμένοι κατάφεραν μέσω ξεπερασμένων ιστοριογραφικών σχημάτων, όπως ο θετικισμός, να μας δώσουν εξαιρετικά δείγματα δουλειάς. Το βιβλίο του Weinberg είναι  ένα  τέτοιο έργο.

Ο  Weinberg   υπερασπίζεται  τον  αναχρονισμό  στην  ιστορία των επιστημών   με  έναν  σχεδόν  δογματικό τρόπο.  Σε  άρθρο του στο New York Review of Books τον Δεκέμβριο του 2015,* όπου αναφέρεται  στο βιβλίο του, εκφράζει  με  σαφήνεια  τη  θέση του για αυτό το καίριας σημασίας θέμα για τους ιστορικούς των επιστημών: θεωρεί ότι δεν πρέπει να γράφεται η ιστορία των επιστημών παρά μόνο εάν ο συγγραφέας έχει το δικαίωμα να κρίνει με κριτήρια του παρόντος το πόσο λάθος ή πόσο σωστές ήταν οι θεωρίες του παρελθόντος. Στο άρθρο του ο Weinberg υποστηρίζει ότι, ενώ δεν είναι δυνατόν να μιλήσει κανείς για σωστό ή λάθος στην ιστορία της τέχνης ή στην ιστορία της θρησκείας  ή στην πολιτική θεωρία, «Στην ιστορία των επιστημών  μπορούμε  να  ισχυριστούμε  ποιος είχε δίκιο και ποιος έκανε λάθος. […] Σε κάθε περίπτωση πρέπει να υποβάλλουμε τις ιδέες και τις πρακτικές [του παρελθόντος] σε δοκιμασία  με  τα σημερινά μας κριτήρια». Πολέμιος της κοινωνικής ιστορίας και υπερασπιστής μιας γενικότερης θετικιστικής αντίληψης για την ιστορία της επιστήμης, ο Weinberg δεν θεωρεί ότι έχουμε κάποιο λόγο να μελετάμε την ελληνιστική επιστήμη ή ακόμη και τις επιστήμες του 17ου  αιώνα, παρά μόνο εάν το κάνουμε δεχόμενοι εξαρχής πως ό,τι έγινε εκείνες τις εποχές οδήγησε στο σήμερα και αποτέλεσε την ιστορία της προόδου προς την αλήθεια.

Ένας από τους σημαντικότερους ιστορικούς των επιστημών, ο David Lindbergh, συνόψιζε το 1992 τη θέση του ως εξής:

Ο γνώμονας για κάθε επιστημονική θεωρία δεν είναι ο βαθμός που προέβλεψε τη σύγχρονη σκέψη, αλλά ο βαθμός της επιτυχίας που είχε στην αντιμετώπιση των προβλημάτων της εποχής του.* (* S. Weinberg, «Eye on the Present. The Whig History of Science», New York Review of Books, 17.12.15.)

Δεν  θα  ήταν υπερβολικό  να  ισχυριστεί κανείς ότι η διατύπωση αυτή εκφράζει τον  «κανόνα»  της κοινότητας των ιστορικών της επιστήμης.  Κληθείς  να  αποσαφηνίσει  τη  θέση του σχετικά με όσα έγραφε ο Lindbergh, o Weinberg δεν ήταν ιδιαίτερα  διπλωματικός στην απάντησή του:  « Για  μένα, όλα αυτά είναι ανοησίες. Η επιστήμη δεν πρέπει να στοχεύει στην απάντηση των ερωτημάτων που είναι  δημοφιλή  στην  εποχή  που  ζει  ένας  επιστήμονας,  αλλά  να  κατανοεί τον κόσμο».**

Προφανώς, ο Weinberg εννοεί την αντικειμενική κατανόηση του αντικειμενικού  κόσμου,  έννοιες  τις  οποίες  δεν  θεωρεί  ουδόλως προβληματικές και ας έχουν γραφτεί, κυρίως από φιλοσόφους, χιλιάδες σελίδες  γύρω  από  αυτό το ζήτημα. Αλλά και κάτι ακόμη: ένας τέτοιος ακραίος αναχρονισμός αγνοεί την ίδια την ιστορικότητα της φυσικής, η οποία μόνιμα επαναδιαπραγματεύεται     τις  έννοιες του σωστού και του λάθους, όχι μέσα από μικρές ή μεγάλες «διαταραχές» ή «διορθωτικές κινήσεις», αλλά μέσα από εντελώς νέες θεωρήσεις που μας αποκαλύπτουν νέους κόσμους. Η λογική της «κόκκινης   κλωστής»    είναι   ουσιαστικά  η  απεικόνιση   της  αντίληψης της συνέχειας στην εξέλιξη των επιστημονικών θεωριών και αποτελεί μία προσέγγιση όπου η θεωρία, σχεδόν αποκλειστικά, κατευθύνει τις επιστημονικές εξελίξεις. Υπάρχει, όμως, και   κάτι άλλο: η  τόσο έντονη πεποίθηση στη συνέχεια των επιστημονικών εξελίξεων οδηγεί τον (όποιο) συγγραφέα να κατασκευάζει, εκ των υστέρων κάθε φορά, αυτή τη συνέχεια, να αναδεικνύει όσα την εξασφαλίζουν και να    υποβαθμίζει    όσα την υπονομεύουν.

* David C. Lindberg, The Beginnings of Western Science: The European Scientific Tradition in Philosophical, Religious, and Institutional Context, 600 BC to AD 1450 (University of Chicago Press, 1992).

Και, βέβαια, να κατασκευάζεται  αυτή η συνέχεια με τη δυνατότητα του συγγραφέα να κρίνει το παρελθόν. Μία τέτοια αντίληψη θα μας έβαζε   στον πειρασμό να  απαντήσουμε σε ερωτήσεις του τύπου, «Πόσο λανθασμένος είναι ο ηλεκτρομαγνητισμός του Maxwell;» ή, «Πόσο λανθασμέ- νη είναι η κινητική θεωρία των αερίων από τη σκοπιά της Ειδικής Θεωρίας της Σχετικότητας και της Κβαντικής Θεωρίας;» Υπάρχουν πολλές  απαντήσεις σε τέτοιου είδους ερωτήσεις, απαντήσεις που, συνήθως, επικεντρώνονται στην ατέλεια του ηλεκτρομαγνητισμού και στη μη πλήρη εννοιολογική συγκρότησή του. Τις διαβάζουμε συνήθως   στα εκπαιδευτικά εγχειρίδια. Από την πλευρά όμως της ιστορίας της επιστήμης, δεν   είναι  σίγουρο ότι οι απαντήσεις αυτές αντιστοιχούν σε ερωτήματα που νομίμως μπορούν να τεθούν. Έτσι, λοιπόν, μία λιγότερο αγενής απάντηση από αυτήν που προκάλεσε το σχόλιο του Lindbergh, αλλά εξίσου κατηγορηματική, είναι ότι τέτοιες ερωτήσεις, από την πλευρά τουλάχιστον πολλών ιστορικών της επιστήμης, είναι (απολύτως) ανόητες.

Εδώ    και   πολλές  δεκαετίες οι ιστορικοί των φυσικών —κυρίως— επιστημών αντιμετωπίζουν ένα σοβαρό πρόβλημα: δεν έχουν καταφέρει να «πείσουν» τους επιστήμονες των φυσικών επιστημών να γίνουν μέρος του ολοένα διευρυνόμενου ακροατηρίου τους. Και, ενώ πολλοί επιστήμονες δηλώνουν ότι ενδιαφέρονται για την ιστορία της φυσικής, δεν φαίνεται να πείθονται για τη σημασία των συζητήσεων μεταξύ ιστορικών των επιστημών, για τα ερωτήματα που θέτουν ή και για τις πολύμορφες ιστοριογραφικές προσεγγίσεις τους. Οι επιστήμονες φαίνεται να αρκούνται σε ιστορικές αφηγήσεις όπου «ανασυγκροτείται» μια θαυμαστή πορεία της εξέλιξης των επιστημών η οποία πάντα «καταλήγει» στο σήμερα. Κανένας επιστήμονας  δεν  αμφισβητεί ότι η συγκρότηση   μιας  τέτοιας  ιστορίας είναι κάτι σύνθετο    και  ότι χρειάζεται    βαθιά  εξοικείωση με τις επιστημονικές εξελίξεις της εποχής.  Πολλοί, όμως, δεν μπορούν —ή δεν θέλουν— να εντάξουν τα εγχειρήματα των ιστορικών της επιστήμης στο πλαίσιο της συνολικής επιστημονικής τους παιδείας. Δυστυχώς, πολλά βιβλία, εκλαϊκευτικού κυρίως χαρακτήρα, θεωρούνται βιβλία ιστορίας των επιστημών και συχνά συγγραφείς με ιδιοσυγκρασια- κές «θεωρίες» για ένα σύνολο θεμάτων διανθίζουν τις απόψεις τους με στοιχεία από την ιστορία των επιστημών, ώστε να τις καταστή- σουν πιο έγκυρες.  Και  αυτά  τα   βιβλία   βρίσκουν  ανταπόκριση, όχι τόσο στους επιστήμονες, αλλά σε διαφορετικές κοινωνικές ομάδες. Ελάχιστοι, όμως, επιστήμονες ενδιαφέρονται για όλα όσα έχουν δώσει μία συγκεκριμένη ταυτότητα στην κοινότητα των ιστορικών της επιστήμης: τον ρόλο των διαφορετικών προσεγγίσεων για την επιστημονική επανάσταση στη συγκρότηση της κοινότητας των ιστορικών της επιστήμης, τη σύνθετη αλλά υπαρκτή σχέση των επιστημονικών εξελίξεων με τις κοινωνικές, ιδεολογικές και πολι- τισμικές εξελίξεις στις κοινωνίες όπου μελετάμε τις επιστημονικές εξελίξεις, τα θέματα της κοινωνικής κατασκευασιοκρατίας, την ενδεχομενικότητα στην εξέλιξη των επιστημών, το αν είναι δυνατόν να γίνεται ιστορία των επιστημών χωρίς αναφορά σε ζητήματα φιλοσοφίας, και το αν η ιστορία των επιστημών είναι η ιστορία μόνο της ιστορίας της έγκυρης γνώσης ή της γνώσης γενικότερα.

Ο ι  ε κ π α ι δ ε υ τ ι κ έ ς  αρ ε τ έ ς  τ ο υ  β ι β λ ί ο υ

Ας επανέλθουμε, όμως, στο βιβλίο. Ένας από τους πιο γνωστούς φυ- σικούς του καιρού μας γράφει ένα βιβλίο ιστορίας της φυσικής και της αστρονομίας από την αρχαιότητα μέχρι το τέλος του 17ου αιώνα, με μία ιστοριογραφική προσέγγιση που, ενώ δεν ανταποκρίνεται στις συζητήσεις που γίνονται ανάμεσα σε ιστορικούς των επιστη- μών, και παρά το «παλιακό» της ιστοριογραφικής του προσέγγισης, είναι εξαιρετικά χρήσιμο για να διευρύνει τον προβληματισμό μας ως ιστορικών και αποτελεί ένα —ενδεχομένως το καλύτερο— δείγ- μα  για  το  πώς  η  διδασκαλία  της  φυσικής  μπορεί  να  συνδυαστεί με την ιστορία της . Επιπλέον,  αποτελεί  ένα   βιβλίο  φιλικό  προς τους φυσικούς    και  όχι  μόνον.

Το βιβλίο του Weinberg, παρά τις ιστοριογραφικές του παρασπονδίες, έχει σημαντικές αρετές και, ως συνολική εκπαιδευτική πρόταση,  αποτελεί  μία  απολύτως επιτυχημένη και μοναδική προσέγγιση. Είναι  ένα   βιβλίο   γραμμένο    από   ένα  συγγραφέα που υποστηρίζει  με   σθένος   τις ιστοριογραφικές και φιλοσοφικές     του  απόψεις, χωρίς να νοιάζεται   αν θα γίνει αρεστός στους επαγγελματίες ιστορικούς και φιλοσόφους των επιστημών.

Είναι ένα βιβλίο που «μιλά»  σε  ακροατήριο επιστημόνων, και, κυρίως, σε ακροατήριο φυσικών και μαθηματικών. Είναι ένα βιβλίο που γράφτηκε μετά από ενδελεχή μελέτη των έργων πολλών διανοητών της Αρχαιότητας και του Μεσαίωνα, βασικά όμως όσων θεωρούνται ως οι βασικοί συντελεστές της επιστημονικής επανάστασης του 16ου και του 17ου αιώνα: του Κοπέρνικου, του Καρτέσιου, του Γαλιλαίου, του Κέπλερ, του Χόιχενς, του Νεύτωνα. Και, τέλος, είναι ένα βιβλίο με το οποίο οι φοιτητές των επιστημονικών ειδικοτήτων θα μπορούσαν να έχουν μία διεισδυτική  ματιά στην ιστορία  των  επιστημών  και  να μην αρκεστούν ούτε στην ιστορία που «μεταδίδεται» μέσω των επιστη- μονικών εγχειριδίων ούτε και στις ανεκδοτολογικές αναφορές από την ιστορία των επιστημών. Οι Τεχνικές Σημειώσεις στο τέλος του τόμου αποτελούν μία εξαιρετικά χρήσιμη προσθήκη που κάνει και τη μεγάλη διαφορά στον εκπαιδευτικό χαρακτήρα του βιβλίου.

Ο    Weinberg  απαντά με ένα συγκεκριμένο τρόπο σε ένα πρόβλημα που ταλανίζει τους εκπαιδευτικούς των φυσικών επιστημών: Είναι δυνατόν να διδάσκονται η φυσική, η αστρονομία, τα  μαθηματικά και οι υπόλοιπες φυσικές επιστήμες,   με εγχειρίδια  που θα αναδεικνύουν και την ιστορική διάσταση των επιστημών;  Συνήθως αυτό γίνεται συμπεριλαμβάνοντας στα διδακτικά εγχειρίδια μικρά

«ιστορικά σημειώματα» ή αναλύοντας ορισμένα φαινόμενα έτσι ώστε να αναφέρονται η ιστορική συγκυρία και οι τεχνικές δυνατότητες της εποχής. Η διαμόρφωση, όμως, ενός εγχειριδίου όπου η διδασκαλία των «τεχνικών» στοιχείων και της ιστορίας θα γίνεται με      ενιαίο  τρόπο  αποτελεί  ένα  από  τα  ανοικτά  ζητήματα   όσων έχουν σαν ερευνητικό πεδίο τη μεθοδολογία της διδασκαλίας. Μάλιστα, πολλοί έχουν αναπροσανατολίσει τους προβληματισμούς   τους, θεωρώντας ότι είναι πολύ πιο ρεαλιστική και αποτελεσματική, όχι τόσο η αναζήτηση μιας αφήγησης   όπου η ιστορία θα είναι εγγενές στοιχείο των τεχνικών  γνώσεων, αλλά  η  κατανόηση   και   προβολή της φύσης της   επιστήμης  μέσα    από    τα   φιλοσοφικά,  μεθοδολογικά και άλλα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της επιστήμης.

Το βιβλίο του Weinberg αποτελεί μία απάντηση σε αυτούς τους προβληματισμούς. Η εντυπωσιακή ικανότητά του να διαβάζει τα εξαιρετικά δυσνόητα έργα των πρωταγωνιστών της ιστορίας των επιστημών, από τον Αριστοτέλη μέχρι τον Νεύτωνα, καθιστά τον Weinberg έναν από τους πολύ λίγους επιστήμονες που είναι σε θέση, όχι  μόνον να      διαβάσουν   τα   έργα     αυτών         των   διανοητών, να   τα σχολιάσουν (έστω, ορισμένα από αυτά, με αναχρονιστικό τρόπο), αλλά   και  να   τα   ενσωματώσουν   σε   ένα  ενιαίο   αφήγημα για τη φυσική και την αστρονομία. Από παιδαγωγική άποψη έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον το γεγονός ότι μία κατά βάση ιστορική αφήγηση, μαζί με τα μαθηματικά      βοηθήματα  στο  τέλος  του έργου, δίνουν τη δυνατότητα να κατανοηθούν οι συγκεκριμένοι υπολογισμοί που έγιναν στα κλασικά έργα αλλά και να επιλυθούν συγκεκριμένες ασκήσεις. Μίατέτοια δομή βιβλίου και μία τέτοια αντίληψη δεν έχει, νομίζω, επιχειρηθεί άλλοτε για φοιτητές των επιστημονικών κλάδων με τόσο συστηματικό τρόπο. Έχουν υπάρξει κάποιες απόπειρες για φοιτητές που θέλουν να παρακολουθήσουν    ένα  εισαγωγικό  μάθημα  στη φυσική,  αλλά όχι     για   όσους  θέλουν    να    εξειδικευτούν   στη   φυσική.

Μάλιστα, το βιβλίο του Weinberg αποτελεί μία πειστική απάντηση και σε ένα άλλο σοβαρό πρόβλημα που παρουσιάζουν τα διδακτικά εγχειρίδια. Πολλά βιβλία, για λόγους παιδαγωγικούς, διαστρεβλώνουν την ιστορία. Συνήθως είναι πολύ πιο δύσκολο να γίνει κατανοητή η φυσική, αν ένα εγχειρίδιο ακολουθήσει πιστά την ιστορική εξέλιξη για την κατανόηση ενός φαινομένου, ενώ πολλά θέματα γίνονται πολύ πιο «εύπεπτα» αν επινοηθούν διαφορετικού τύπου συσχετίσεις ανάμεσα στα πειραματικά αποτελέσματα και τις θεωρητικές επεξεργασίες από αυτές   που   γνωρίζουμε   ότι  ισχύουν ιστορικά. Η κανονικοποίηση του περιεχομένου των διδακτικών εγχειριδίων είναι αποτέλεσμα του συνεχούς επανακαθορισμού τού τι συνιστά εγχειρίδιο, μέσα από συστηματικές συζητήσεις για το πώς πρέπει να γραφτεί ένα βιβλίο διδασκαλίας της φυσικής.   Αυτή, λοιπόν, η κανονικοποίηση αποτελεί και μία συγκεκριμένη επιλογή ιστορικής αφήγησης.

Το  βιβλίο  του  Weinberg  και  η  απόφαση   να   εκδοθεί   στα   ελληνικά, έξοχα μεταφρασμένο από την κ. Αιμιλία-Αλεξάνδρα Κρητικού, είναι μία ιδιαίτερα ευπρόσδεκτη πράξη, μιας και τώρα έχουμε και στη γλώσσα μας ένα διδακτικό βιβλίο που μας δείχνει έμπρακτα έναν από τους πολλούς τρόπους που μπορούν να διαβαστούν ορισμένα κλασικά έργα από την ιστορία των επιστημών, εντασσόμενα σε μία συνεπή ιστορική αφήγηση.*

Κώστας Γαβρόγλου

Καθηγητής Ιστορίας των Επιστημών Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

* Ευχαριστώ τον Θόδωρο Αραμπατζή και τον Πάνο Χαρίτο για τα σχόλιά τους.

 

 

 

Category: Βιβλιοκρισιες, Κυριο Θεμα, Πολιτισμός

( 9 σχόλια )

Trackback URL | Comments RSS Feed

  1. 1
    Μαρία Δ. says:

    Το χάρηκα το εισαγωγικό σας σημείωμα, anixneuseis, αποπνέει μια θετική επιμονή.
    Κατά τα άλλα δυσκολεύτηκα λίγο να καταλάβω τι ακριβώς πραγματεύεται το βιβλίο, μου κέντρισε όμως το ενδιαφέρον η «Υπόθεση Sokal», στην οποία ο συγγραφέας φέρεται να είναι αναμεμειγμένος.
    Θα ‘θελα να τη σχολιάσω αυτήν την υπόθεση για δυο κυρίως λόγους:
    Ο ένας είναι γιατί δικαιώνει και εσάς anixneuseis, και τη Μαρία Μ., στην ανησυχία σας, όσον αφορά την ισοπεδωτική επίδραση που μπορεί να έχει ένα κίνημα στοχασμού-το μεταμοντέρνο εν προκειμένω.
    Ο δεύτερος, γιατί αναδεικνύει μια δυναμική μέσα στις εκάστοτε κοινότητες, επιστημονικές ή κοινωνικές, που μπορεί να αναγνωρίζει και να υποδεικνύει τα αδιέξοδα, χωρίς να υποπίπτει στο άλλο άκρο, σε μελοδραματικές δηλαδή, και θρησκευτικοπατριωτικές κορώνες . Εδώ βλογάω τα γένια μου.
    Υπάρχει και ένας τρίτος λόγος: ότι έχει απλά πλάκα. Να γελάσει λίγο και το χειλάκι της ευαίσθητης βιοχλαπάτσας που κατοικοεδρεύει στο ιστολόγιο, με αρχηγό τον aspic, βεβαίως, βεβαίως.

    «Υπόθεση Sokal» λοιπόν, η ακόμα καλύτερα, «Η Απάτη του Sokal».
    Άκου aspic να μαθαίνεις.

    Ο Sokal ήθελε να αναδείξει την τεμπελιά που υπάρχει στην κριτική σκέψη εκδοτών και αναγνωστών, ιδιαίτερα κάτω από την ιδεολογική κάλυψη της μεταμοντέρνας θεώρησης. Έγραψε λοιπόν ένα ψευδοεπιστημονικό άρθρο, χρησιμοποιώντας φράσεις κλισέ δευτεροκλασάτων μεταμοντέρνων δημοσιεύσεων, γράφοντας ως επί το πλείστον τυχαίες ανοησίες, με την επίπαση πάντα της κυρίαρχης , της πιο δημοφιλούς έστω, σύγχρονης ιδεολογίας.

    Κάτω από τον πιασάρικο τίτλο « Προς μια μετασχηματιστική Ερμηνευτική της Κβαντικής Βαρύτητας», ο Sokal άρχισε να γράφει τις ασυναρτησίες του, σύμφωνα με τις οποίες «η φυσική πραγματικότητα δεν είναι παρά ένα γλωσσικό και κοινωνιολογικό κατασκεύασμα», και ότι «επειδή η επιστημονική έρευνα είναι αυτοαναφορική, δεν μπορεί πλέον να κατέχει ηγεμονική θέση στις αφηγήσεις των αντιφρονούντων και των περιθωροποιημένων κοινοτήτων». Έφτανε έτσι να απορρίπτει την τρέχουσα «επιστήμη της ελιτ» και να προτρέπει σε μιαν «απελευθερωτική επιστήμη» σε μια «μεταμοντέρνα επιστήμη που θα συντονιστεί με τον προοδευτικό πολιτικό σχεδιασμό» .

    Για να το πούμε με απλά λόγια, είναι σα να παίρνει κάποιος τα ψεκασμένα σχόλια του aspic της καρδιάς μας, και να τα στέλνει σε έναν έγκριτο, μεγάλου κύρους εκδοτικό οίκο. Και εκείνος να τα εκδίδει!!!! Σαν επιστημονικά άρθρα!!!! Παρασυρόμενος κατ’ αρχήν από την επιστημονική ιδιότητα του συγγραφέα, αλλά και από την πιασάρικη πολυπλοκότητα, και τον αριστερίστικο λιμπεραλισμό των εκφράσεων του.

    Εννοείται ότι επακολούθησε μεγάλο πανηγύρι. Ενοχλήθηκε πολύ και ο Derrida. Χαμός, λέμε.

  2. 2
    anixneuseis says:

    Πολύ καλό το σχόλιό σας αν και θίγετε τον καρδιακό μου φίλο aspic. Στον οποίο, απο ό,τι είμαι σε θέση να γνωρίζω, έγινε πρόταση να του εκδώσουν ένα βιβλίο.

  3. 3
    aspic says:

    Never mind που λένε και οι άγγλοι επειδή η μαρία δ με ειρωνεύεται και με κακολογεί πάλι.Αφού είναι πολύ καλό το σχόλιό της όπως λέει ο σαββίδης την συγχωρώ.Και δέν είχε καταλάβει κιόλας τι ακριβώς πραγματεύεται το βιβλίο όπως λέει η ίδια,σκέψου να είχε καταλάβει κιόλας,θα ήταν τέλειο το σχολιό της. Ή μήπως επειδή δέν κατάλαβε ήταν πολύ καλό;
    Τελος πάντων να κάνω και εγώ ένα σχόλιο και συγγνώμη άν θα είναι κακό επειδή κατάλαβα τι πραγματεύεται το βιβλίο.Δείξτε ανοχή και σε μάς που καταννοούμε τα πράγματα,εξάλλου δέν είμαστε όλοι επιστημονες (και δέν μπορεί και δέν πρέπει να είμαστε όλοι τέτοιοι).

    Κατ αρχήν μου κάνει εντύπωση η εισαγωγή του γαβρόγλου (πώς επέτρεψε ο φυσικός παοκτσής φίλος σου σαββίδη και συνεργάτης του νανόπουλου να κάνει την εισαγωγή ένας γαβρόγλου; ).Δέν ξέρεις άν θάβει τον συγγραφέα ή τον επαινεί. Άς πούμε για παράδειγμα σε ένα σημείο λέει πώς ο συγγραφέας ανήκει σε αυτούς που δίνουν εξαιρετικά έργα με ξεπερασμένες ιστοριογραφικές προσεγγίσεις,υπερασπιζόμενοι την ιστορία των επιστημών με έναν αναχρονιστικό και δογματικό τρόπο.
    Μας λέει ότι είναι ένα εξαιρετικό έργο; Ή ένα εξαιρετικά αναχρονιστικό έργο;
    Και πώς μπορεί να ειναι κάτι εξαιρετικό,όταν είναι μαζί και ξεπερασμένο,αναχρονιστικό και δογματικό;
    Πιο κάτω κατάλαβα τι γίνεται όταν διάβασα ότι ο γαβρόγλου είναι καθηγητής ιστορίας των επιστημών.
    Προφανώς δέν ήθελε να χάσει μιά καλή αμοιβη και δέχτηκε να κάνει την εισαγωγή παρότι το συγκεκριμένο βιβλίο του γύρναγε τα άντερα ανάποδα. Αλλά φρόντισε να θάβει τον συγγραφέα αποθεώνοντάς τον,με τέτοια μαεστρία το παραδέχομαι,που ξεπερνάει και τις δύο μαρίες εδώ με΄σα,την μου και την δου.
    Και είναι φυσικό να του γυρνάει τα άντερα αυτό το βιβλίο,γιατί ο γουέινμπεργκ (σωστά τον προφέρω;) ουσιαστικά προβάλλει την άποψη ότι οι θεωρητικές επιστήμες είναι περιττές και άχρηστες και πρέπει να παραμερίσουν να αφήσουν τις θετικές να κάνουν την δουλειά τους.
    Το βιβλίο ακυρώνει τον γαβρόγλου σάν επιστήμονα,αλλά τύφλα να έχει η κρίση που αναγκάζει και τους καλύτερους των επιστημόνων να καταπιούν το φαρμάκι για ένα κομμάτι ψωμί.
    Μάλλον δέν θα πρόσεξε ο σαββίδης που αποθεώνει το βιβλίο ότι ο γουέιμπεργκ λέει ουσιαστικά πώς δέν πρέπει να μελετάμε τις επιστήμες έως τον δέκατο έβδομο αιώνα βάζοντας και την αρχαιοελληνική περίοδο μέσα,παρά μόνο άν δεχτούμε πώς ότι έγινε τότε οδήγησε στην σημερινή επιστήμη.Δηλαδή να τις μελετάμε μουσειακά και όχι για το περιεχόμενό τους το οποίο δέν υφίσταται κάν για τον γουεινμπεργκ που το ξέρει γιατί έχει μιά εντυπωσιακή ικανότητα να διαβάζει τα δυσνόητα έργα απο τον αριστοτέλη έως τον νεύτωνα όπως μας λέει (ειρωνικά; ) ο γάβρογλου.
    Άμα το δεί η μαρία η μ σαββίδη αυτό και δεί και τα καλά λόγια που έγραψες για το βιβλίο,θα έχεις άσχημα ξεμπερδέματα.

    Βασικά το βιβλίο παίρνει θέση στην παλιά διαμάχη μεταξύ θετικών και θεωρητικών επιστημών (εκεί εντάσεται και το χαζό άρθρο του σοκαλ ) λέγοντας πώς οι θετικοί επιστήμονες πρέπει να έχουν την πρωτοκαθεδρία στην γνώση.
    Άν εσείς φιλόσοφοι,λέει ο γουέιμπεργκ,λέτε πώς μπορείτε να ελέγχεται την επιστήμη,να ελέγχετε εμάς τα υποκείμενα που ελέγχουμε τον αντικειμενικό κόσμο δηλαδή,τότε την βάψατε γιατί και εμείς θα ελέγχουμε εσάς με αντικειμενικά επιστημονικα κριτήρια για να σας καταργήσουμε.

    Για αυτό και το βιβλίο απευθύνεται σε φοιτητές και επιστήμονες των θετικών επιστημών όπως λέει ο γαβρόγλου.Οι θεωρητικοι που μελετάνε τις κοινωνικές,ιστορικές,ψυχοδιανοητικές,οικονομικές κλπ συνθήκες είναι άχρηστοι και τους παρεμποδίζουν τους θετικους με την ανόητη φαντασιομανία τους.Και το λένε ποιοι αυτό,οι θετικοι,που λένε ένα σωρό απίθανα πράγματα στις κβαντοφυσικές θεωρίες τους, αναζητώντας εξωπραγματικές οντότητες.
    Μάλλον επειδή αποτυγχάνουν να αποδείξουν κάτι τα ρίχνουν στους θεωρητικούς. Το γνωστό φαινόμενο στα καφενεία που όταν κάποιος δέν έχει ρέντα,τα ρίχνει σε αυτόν που κάθεται δίπλα του και του φέρνει γρουσουζιά.
    Και άμα δέν κάθεται κανείς δίπλα,φαντάζονται κάποιο ανύπαρκτο άτομο δίπλα τους να του τα φορτώσουν,το μεταμοντέρνο δηλαδή (ο σαββίδης δέν έχει εκσυγχρονιστεί επιστημονικά και τα ρίχνει ακόμη στον μαρξισμό).
    Αλλα όπως και ο παπαγιαννόπουλος που τα ρίχνει στον ξενίδη στην αθάνατη σκηνή και ο οποίος είχε το καφενείο για να κάνει τοκογλυφία και πονηρές αγοραπωλησίες,έτσι και αυτοί δέν παίζουν για την επιστήμη,αλλά για να τραβήξουν πελάτες να τους ακουμπήσουν τα κλοπιμαία τους. Και μετά βγαίνουν δημοσίως με διάφορους τρόπους και διαφημίζουν το εμπόρευμα.
    Πόσο μάλλον τώρα που η κρίση μας μαστίζει όπως λέει ο σαββίδης.Για αυτό,αντιθέτως με ότι λεει ο απο καρδιάς (αποκαρδιωτικός δηλαδή) επίσης φίλος σαββίδης,καθήστε σπίτι γιατί έξω γίνεται πόλεμος.Και άν θέλετε να πάρετε το βιβλίο πάρτε το μόνο για τον χαρίτο που είναι καλό παιδί.

  4. 4
    Panos Charitos says:

    Δεν ξέρω ποια είναι η σωστή στάση μέσα στην κρίση αλλά επιτρέψτε μου να επισημάνω πως ο κ. Γαβρόγλου ούτε ζήτησε ούτε και έλαβε κάποια χρηματική αμοιβή για την εισαγωγή (ούτε υπήρξε και καμία άλλη οικονομική συναλλαγή). Πράγματι στο παρελθόν έχει τοποθετηθεί κριτικά σε θέσεις του Weinberg γύρω από την ιστοριογραφία της επιστήμης. Ωστόσο θεωρεί πως το συγκεκριμένο βιβλίο συνοψίζει/αποτυπώνει εξαιρετικά τη θέση του Weinberg και η συγγραφή ενος προλόγου ήταν μια πρόκληση. Το αποτέλεσμα το κρίνει ο καθένας μας.

    Υ.Γ. Επίσης δεν είμαι συνεργάτης του Νανόπουλου (αυτό δεν κατάλαβα από που προέκυψε!).

  5. 5
    aspic says:

    Δέν είπα για σένα κύριε χαρίτο ότι είσαι συνεργάτης του νανόπουλου. Έναν άλλο φυσικό εννοούσα που έγραφε εδώ,ξέρει ο σαββίδης.

    Και για τον γαβρόγλου ένα αστείο ειπα γιατί με παραξένεψε η λίγο αντιφατική μερικές φορές εισαγωγή του. Το επιβεβαιώνεις τώρα και εσύ που λές ότι είχε τοποθετηθεί κριτικά παλιότερα στις θέσεις του γουεινμπεργκ.
    Αλλά και πάλι δέν καταλαβαίνω το σκεπτικό του να κάνει τώρα τον πρόλογο επειδή όλο και όλο το βιβλίο αποτυπώνει εξαιρετικά την θέση του συγγραφέα ,που μάλιστα διαφωνεί κιόλας με αυτήν.
    Είναι δογματικό,είναι αναχρονιστικό,έχει άδικες και σκληρές θέσεις,αλλά διαβάστε το γιατί όλα αυτά τα κάνει με εξαιρετικό τρόπο που αποτυπώνει τον εαυτό του ,λίγο πολύ μας λέει ο γαβρόγλου.
    Δηλαδή άμα γράψει ένα βιβλίο ο μιχαλολιάκος που θα είναι φασιστικό,που θα είναι εγκληματικό,που θα είναι ναζιστικό,και αποτυπώνει εξαιρετικά τις θέσεις του,θα πάει με το ίδιο σκεπτικό ο γαβρόγλου να το προλογίσει;
    Το αναγνωστικό κοινό στο οποίο απευθύνεται γιατί πρέπει περισσότερο και απο αυτές τις ίδιες θέσεις του βιβλίου,να νοιάζεται άν αυτές αποτυπώνουν εξαιρετικά τον συγγραφέα;
    Λίγο μεταμοντέρνο το βλέπω αυτό,μήπως ο κύριος γαβρόγλου παίρνει εκδίκηση με αυτή την εισαγωγή επιστρέφοντας το αστείο στον σοκαλ;

    ΥΓ Είμαι περίεργος πώς θα σχολιάσει το θέμα η μαρία μ και άν θα την πεί ή όχι στον σαββίδη.

  6. 6
    Μαρία Δ. says:

    Eντάξει aspic, τα δραματοποιείς πάλι τα πράγματα, και όταν συγχύζεσαι αρχίζεις τις λασπολογίες και τους ψεκασμούς. Εγώ τα καταλαβαίνω κάπως πιο απλά.

    Ας υποθέσουμε ότι έχουμε έναν καλλιτέχνη και το έργο του, μιαν εμβληματική ταινία πχ. Η ταινία είναι γεμάτη δυσεπίλυτους γρίφους και συμβολισμούς. Φαντασθείτε να υπήρχε μόνο η προβολή της, και κανένας απολύτως σχολιασμός, ή κριτική. Καμία αναφορά που να συνδέει το έργο με την εποχή του, ή τις παρελθοντικές κινηματογραφικές του αναφορές. Ο τεράστιος αυτός τομέας που λέγεται “κριτική κινηματογράφου”, θα αντικαθιστούνταν από μια σιωπή. Αυτή η διαμεσολάβηση ανάμεσα στο καλλιτεχνικό έργο και το κοινό του, μπορεί να είναι μια υπόθεση σοβαρότατη, στα όρια της τέχνης και η ίδια, αφού μια διεισδυτική ματιά σε ένα καλλιτέχνημα, μπορεί είναι ένα καλλιτέχνημα και αυτή. Μπορεί βέβαια να είναι και ατέλειωτα φούμαρα.

    Ας πάρουμε τώρα την επιστήμη. Η σύγχρονη επιστήμη, δεν παρουσιάζει πλέον τον κόσμο σαν έναν καλοκουρδισμένο μηχανισμό, αλλά πάρα πολλά “φαντάσματα” έχουν υπεισέλθει στις διερευνήσεις της.Με αυτήν την έννοια παραμένει ανοικτή σε διαφορετικές ερμηνείες και εκδοχές. Αυτό σημαίνει ότι τώρα περισσότερο παρά ποτέ, η αβεβαιότητα της επιστήμης τη φέρνει παράξενα κοντά στην Τέχνη, οπότε στις παρυφές της, αναπτύσσεται πάλι μια “διαμεσολάβηση”, μια προσπάθεια εμπλουτισμού της από διαφορετικές οπτικές, όπως η φιλοσοφία, η κοινωνιολογία και η ιστορία.

    Και όπως ακριβώς συμβαίνει με τους κριτικούς της Τέχνης, η Ιστορία των επιστημών, είναι η “άλλη ματιά” πάνω στο ίδιο το έργο της επιστήμης, που θα το κάνει επικοινωνήσιμο, αλλά και θα αποτελέσει τον άλλο πόλο μιας διάδρασης που θα επηρρεάσει και τις δυο μεριες.

    Τώρα, είναι προφανής και η ανάγκη που έχει ένας καλλιτέχνης από τους κριτικούς του, αλλά και πόσο πολύ τους μουντζώνει κατιδίαν στην προσπάθειά του να μείνει ανεπηρέαστος απ’ αυτούς, για να μη χάσει την προσωπική, καθαρή ματιά του, την ελευθερία του δηλαδή.

    Με την ίδια λογική, οι επιστήμονες, είναι επιφυλακτικοί απέναντι στην “ιστορία” ή τη “φιλοσοφία της επιστήμης”, διαφυλάσσοντας τον ζωτικό τους χώρο.

    Τι κατάλαβα ότι έκανε ο Weinberg. ‘Οντας ο ίδιος επιστήμονας, απήυδησε με τα πολλά, (μεταμοντερνισμούς, και Sokal hoax), και έκανε αυτός από μόνος του την ιστορικοφιλοσοφική αναδρομή, έγινε δηλαδή ιστορικός των επιστημών όπως περίπου ένας καλλιτέχνης, θα επιχειρούσε να “αναλύσει” μόνος του το έργο του ιδίου και των ομοίων του.

    Και ο Γαβρόγλου, που είναι original ιστορικός επιστημών, δεν ξέρει πως ακριβώς να αντιδράσει. Να του τα χώσει που μπήκε στα χωράφια του, ή να απολαύσει την απόπειρα, που μάλλον είναι καλή, γιατί θα ξέσπαγε ο άνθρωπος, ενώ είναι σαφές ότι αυτοσυγκρατείται.

    Αυτά όλα όμως , έκαναν το εισαγωγικό σημείωμα να φαίνεται μυστήριο και μπερδευτικό.

    Μαρία Δ.
    Αναλαμβάνουμε μυστήρια παντός τύπου.

  7. 7
    aspic says:

    Και εμείς αναλαμβάνουμε κατεδαφίσεις παντος τύπου.
    Και άς πάμε στον πατερναλιστικό τίτλο τώρα του βιβλίου,πώς να εξηγήσουμε τον κόσμο.Ολόιδιος με αμερικανιές βιβλίων του στυλ,πώς να αδυνατίσουμε,πώς να γίνουμε πλούσιοι,πώς να επισκευάζουμε τα υδραυλικά κλπ.
    Υποθέτω ο τίτλος θα είναι μετάφραση του ξένου και αποτυπώνει εξαιρετικά επίσης όχι τις θέσεις μόνο αλλά και την νοοτροπία του συγγραφέα.

  8. 8
    Mαρία Δ. says:

    Kαι πάλι διαστρεβλώνεις. Ο πρωτότυπος τίτλος είναι:
    To Explain the World: The Discovery of Modern Science

    to +verb είναι κάτι σαν το ελληνικό απαρέμφατο, δείχνει μια δυναμική εν εξελίξει δηλαδή, και όχι μια δεδομένη παθητική κατάσταση όπως μια έτοιμη “συνταγή”, ή ένα “δόγμα” κατά τη δική σου εκδοχή, aspic.

    Στην αντίστοιχη αγγλική έκδοση, το έργο προλογίζεται με το παρακάτω κείμενο, και καλό θα ήταν να επιχειρηματολογήσει κανείς χωρίς γελοίες προκαταλήψεις, για ποιον ακριβώς λόγο δεν παραμένει τουλάχιστον ουδέτερος ή αδιάφορος, αλλά γίνεται επιπλέον επιθετικός και διαστρεβλωτικός, χωρίς να έχει καν δει το οπισθόφυλλο, το οποίο προφανώς θα συνοδεύει και την ελληνική έκδοση.

    “A masterful commentary on the history of science from the Greeks to modern times, by Nobel Prize-winning physicist Steven Weinberg—a thought-provoking and important book by one of the most distinguished scientists and intellectuals of our time.

    In this rich, irreverent, and compelling history, Nobel Prize-winning physicist Steven Weinberg takes us across centuries from ancient Miletus to medieval Baghdad and Oxford, from Plato’s Academy and the Museum of Alexandria to the cathedral school of Chartres and the Royal Society of London. He shows that the scientists of ancient and medieval times not only did not understand what we understand about the world—they did not understand what there is to understand, or how to understand it. Yet over the centuries, through the struggle to solve such mysteries as the curious backward movement of the planets and the rise and fall of the tides, the modern discipline of science eventually emerged. Along the way, Weinberg examines historic clashes and collaborations between science and the competing spheres of religion, technology, poetry, mathematics, and philosophy.

    An illuminating exploration of the way we consider and analyze the world around us, To Explain the World is a sweeping, ambitious account of how difficult it was to discover the goals and methods of modern science, and the impact of this discovery on human knowledge and development.”

  9. 9
    aspic says:

    Όσα οπισθόφυλλα και να μου φέρεις γραμμένα σε τριάντα γλώσσες ο επιστήμονας δέν σώζεται.Στην πυρά…

Back to Top

Leave a Reply

Το σχόλιο της ημέρας

Ροή ειδήσεων




Καιρός