Ο EastMed δεν είναι πανάκεια

6/1/20 | 1 | 0 | 671 εμφανίσεις

Του Παναγιώτη Γκλαβίνη

Καθηγητή Διεθνούς Οικονομικού Δικαίου Νομικής Σχολής ΑΠΘ

Καθώς ο Πρωθυπουργός ετοιμάζεται για το ταξίδι του στις ΗΠΑ, είναι χρήσιμο να διερευνήσουμε τη στάση της υπερδύναμης απέναντι στην Τουρκία μετά τις τελευταίες εξελίξεις στην Αν. Μεσόγειο.

Οι ΗΠΑ χρησιμοποιούσαν ανέκαθεν την στρατηγική τους ισχύ για να προστατέψουν τους επενδυτές τους που επιχειρούν σε ασταθείς περιοχές στον κρίσιμο για την οικονομία τους τομέα των υδρογονανθράκων.

Ο Πρόεδρος Trump, μάλιστα, το ομολόγησε κυνικά στη συνέντευξη που παραχώρησε στις 27.10.2019 μετά το θάνατο του Αλ-Μπαγκντάτι, ότι σκοπεύει να χρησιμοποιήσει την ισχύ του για να προστατεύσει τα συμφέροντα των πετρελαϊκών εταιριών του στην περιοχή. Παρά το γεγονός ότι αποχωρεί από αυτήν, δεν προτίθεται ν’ αφήσει εκτεθειμένα τα ενεργειακά του συμφέροντα στην περιοχή. Αυτή η ομολογία του έχει τεράστια σημασία για τη στάση των ΗΠΑ στις τρέχουσες εξελίξεις στην Αν. Μεσόγειο.

Αμερικανικές εταιρίες δεν επιχειρούν στον τομέα της έρευνας και της εξόρυξης των υδρογονανθράκων της ευρύτερης περιοχής μόνο στην Βορειοδυτική Συρία, στην οποία αναφερόταν ειδικότερα ο κ. Trump στην παραπάνω συνέντευξη. Επιχειρούν και σε οικόπεδα των τριών δυνάμεων που συνήψαν τη συμφωνία για τον EastMed την περασμένη Πέμπτη 2.1.2020 στην Αθήνα: της Ελλάδος, της Κύπρου και του Ισραήλ. Όλη αυτή η περιοχή, μάλιστα, θα πρέπει να προσεγγίζεται ενιαία, διότι τα αμερικανικά ενεργειακά συμφέροντα έχουν τοποθετηθεί κατά μήκος όλου αυτού του τόξου.

Αυτή τη στιγμή, η Αμερική ξεκινάει μια (προμελετημένη ως φαίνεται) σύγκρουση με το Ιράν και σε καμιά περίπτωση δεν πρόκειται να τα βάλει (και) με την Τουρκία. Και ο νοών νοείτω για το ποια στάση θα κρατήσει απέναντί της στην υπόθεση που μας αφορά. Αυτό το γνωρίζει ο κ. Ερντογάν και ήδη στέλνει στρατό στη Λιβύη, παρά την φημολογούμενη αντίθεση των ΗΠΑ.

Οι ΗΠΑ, λοιπόν, θα πρέπει παρόλα αυτά να προστατεύσουν τις επενδύσεις τους στην περιοχή. Πώς θα το πετύχουν αυτό, όταν οι εταιρίες τους έχουν συμβάσεις με χώρες άλλες εκτός από την Τουρκία;

Κατά τη γνώμη μας, τα πράγματα είναι πολύ απλά στο μυαλό του κ. Trump. Επειδή ηττημένοι δεν μπορούν να βγουν από το συλλογικό bras de fer στην Αν. Μεσόγειο ούτε οι Ισραηλινοί, ούτε οι Αιγύπτιοι, γι’ αυτό κινδυνεύουν να την πληρώσουν οι Έλληνες και οι Κύπριοι, προκειμένου να κερδίσουν οι Τούρκοι τόσο, όσο θα επιτραπεί στον κ. Trump να εξασφαλίσει τις πολυπόθητες συνθήκες ασφάλειας των επενδύσεών του στην περιοχή χωρίς να συγκρουστεί μαζί τους. Ελλάδα και Κύπρος θα υποχρεωθούν τότε να διαπραγματευτούν με την Άγκυρα την ωφέλεια των συμβάσεων που έχουν συνάψει με τους ξένους επενδυτές. Αυτές, όμως, κανείς δεν πρόκειται, ούτε και μπορεί, να τις πειράξει.

Δείτε, λοιπόν, πόσοι θα ήταν ικανοποιημένοι από μια τέτοια εξέλιξη: όλοι, περιλαμβανομένων των Ευρωπαίων εταίρων μας και καταναλωτών (Ιταλικών και Γαλλικών ενεργειακών εταιριών μη εξαιρουμένων), πλην ημών των Ελλήνων και των Κυπρίων. Μέχρι και το Ισραήλ μπορεί να ικανοποιηθεί αν δεν δεχτεί να περάσει το αέριό του μέσα από την Τουρκία. Στην περίπτωση αυτή θα υλοποιηθεί ο EastMed, με την συμμετοχή ενδεχομένως και της Τουρκίας στην κατασκευή του (ίσως όχι στη λειτουργία του).

Ο EastMed, λοιπόν, δεν είναι πανάκεια. Επιπλέον δε, κινδυνεύει να καταντήσει και παγίδα. Διότι, τον προωθεί η χώρα μας με την παραδοχή ότι Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ κερδίζουν την Τουρκία, ενώ και ο διαιτητής είναι μαζί τους.

Είναι, όμως, έτσι; Θα είναι για πάντα έτσι; Θα είναι μέχρι τέλους έτσι;

Άραγε, ηττήθηκε η Τουρκία; Την απομονώσαμε οριστικά στα χωρικά της ύδατα; Αρκεί που είναι άκυρο το μνημόνιο που σύναψε με την Λιβύη; Το ακυρώσαμε εμείς εν τοις πράγμασι συνάπτοντας τη συμφωνία για τον EastMed;

Και καλά, όλα αυτά μπορεί να είναι ένα σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Δεν θάναι, όμως, η πρώτη φορά που οι σύμμαχοί μας θα μας έχουν κοιμίσει για να μας «κρεμάσουν» στη συνέχεια, βρίσκοντάς τα με την Τουρκία σε βάρος μας.

Δεν θέλω να χαλάσω την εθνική ευφορία που βιώνουμε μετά την υπογραφή του EastMed, μπορεί, όμως, κάποιος να μου πει πώς τελειώνει όλο αυτό; Με την ήττα της Τουρκίας στη Λιβύη, την πτώση του Σάραζ, την ακύρωση του μνημονίου με την Τουρκία, την ανακήρυξη της ΑΟΖ μας με την Κύπρο και την Αίγυπτο, την κατασκευή του EastMed και τον θρίαμβο του διεθνούς δικαίου, με ή χωρίς προσφυγή στη Χάγη;

Και καλά εγώ, μπορεί να βλέπω το ποτήρι μισοάδειο. Αυτοί που το βλέπουν μισογεμάτο, πώς σκοπεύουν να το τελειώσουν αυτό που άρχισαν, μπορούν να μας πουν;

Εύλογα θα με ρωτήσει κάποιος, κι εσύ τι θα πρότεινες να κάναμε;

Κατ’ αρχήν, δεν έπρεπε να βιαστούμε ν’ ανέβουμε στο Ισραηλινό άλογο για να αντιδράσουμε με αυτό τον τρόπο στην υπερβατική κίνηση της Τουρκίας να περάσει απέναντι, στη Λιβύη, κι από ’κει ν’ αντιμετωπίσει το πρόβλημα του θαλάσσιου αποκλεισμού της, όπως τον βιώνει η ίδια. Τι δουλειά έχουμε εμείς να εμπλακούμε στην αντιπαλότητα μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας για το ποια από τις δυο δυνάμεις θα επικρατήσει στη Μέση Ανατολή; Εμείς είμαστε καταδικασμένοι να συμβιώσουμε με την γείτονά μας, ενώ οι Ισραηλινοί έχουν την πολυτέλεια να την αντιμετωπίζουν με όση εχθρότητα επιθυμούν. Αν, δε, επιζητούσαμε να προβούμε σε μια πράξη «νομής» για να καταργήσουμε εν τοις πράγμασι το Μνημόνιο Τουρκίας-Λιβύης, δεν χρειαζόταν να συνάψουμε την τριμερή συμφωνία του EastMed. Αρκούσε που είχαμε νομίμως παραχωρήσει τις συμβάσεις έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων στα επίμαχα οικόπεδα, τα οποία τώρα διεκδικεί η Τουρκία.

Δεύτερον, οδηγούμε στα άκρα την Τουρκική αντίδραση όταν και οι συμβάσεις παραχώρησης και ο αγωγός μεταφοράς αποκλείουν την Τουρκία. Τη στιγμή που, αποδεδειγμένα, ο συντομότερος, τεχνικά βιώσιμος και οικονομικά συμφερότερος δρόμος μεταφοράς των ενεργειακών πόρων της Αν. Μεσογείου προς την Ευρώπη είναι μέσω Τουρκίας. Κάτι που όμως προϋποθέτει την επίλυση του Κυπριακού. Δεν θέλουμε να το λύσουμε αυτό επιτέλους; Πώς, όμως, θα το λύσουμε αν αποκλείουμε την διέλευση των ενεργειακών πόρων μέσω της Κύπρου προς την Τουρκία και από ’κει στην Ευρώπη μέσω TANAP και ΤΑP; Εάν υπήρχε η κινητικότητα στο Κυπριακό τα τελευταία χρόνια, σε αυτό ακριβώς οφειλόταν. Τώρα, δεν εξωθούμε την Τουρκία στα άκρα και στο ζήτημα αυτό;

Τρίτον, ενδεχόμενη απόπειρα εφαρμογής από την Τουρκία στην πράξη του αντικείμενου στο διεθνές δίκαιο Μνημονίου της με τη Λιβύη, θα έπρεπε (και πρέπει) να τύχει εκ μέρους μας της ίδιας δυναμικής αντίδρασης, την οποία είχαμε επιτυχώς και κατά το παρελθόν. Και χωρίς να μας στηρίζουν τότε –σημειωτέον– τα ενεργειακά συμφέροντα των ΗΠΑ, της Γαλλίας και της Ιταλίας όπως τώρα. «Μη βροντοχτυπάς τις χάντρες», λοιπόν…

Γενικώς, οι δρόμοι των αγωγών αντιμετωπίζονται από τα ενδιαφερόμενα κράτη ως ένα εξόχως πολιτικοποιημένο ζήτημα. Το 1998, ωστόσο, η Ε.Ε. και οι ΗΠΑ φτάσανε σε έναν συμβιβασμό, αποπολιτικοποιώντας τον ανταγωνισμό τους για την μεταφορά των πετρελαίων από την Κασπία στις διεθνείς αγορές. Santer και Clinton συμπέσανε τότε στο concept των «multiple pipeline routes». Με άλλα λόγια, θα μπορούσαν να κατασκευαστούν  τόσοι αγωγοί, όσοι θα ήταν βιώσιμοι. Τους δε αγωγούς, δεν θα τους κατασκεύαζαν τα κράτη, αλλά οι εταιρίες, οι οποίες και θα αναλάμβαναν τους σχετικούς κινδύνους (τεχνικούς, οικονομικούς, εμπορικούς, χρηματοδοτικούς, περιβαλλοντικούς και κοινωνικούς).

Σε μελέτη που κυκλοφόρησε πριν μια βδομάδα, μάθαμε ότι το κόστος της μεταφοράς Φ/Α από την Αν. Μεσόγειο στην Ευρώπη είναι (σε δολάρια ΗΠΑ ανά MMBtu):

  • EastMed: 2,81 ή 3,50 (ανάλογα με το capacity του αγωγού)
  • LNG Egypt: 3,65 – 4,50
  • Μέσω Τουρκίας: 0,97

Γιατί δεν αφήσαμε εδώ τις εταιρίες να μας πούνε ποιο δρόμο θεωρούν βιώσιμο κι αυτόν να επιλέγαμε, αντί να πολιτικοποιήσουμε το ζήτημα, επιβάλλοντας μάλιστα και τον αποκλεισμό της Τουρκίας ως χώρας διέλευσης των ενεργειακών πόρων από την Αν. Μεσόγειο στην Ευρώπη;

Θερμή παράκληση σε ορισμένους περισσότερο «υποψιασμένους» αναγνώστες, να μην μού κάνουν μάθημα γεωπολιτικής. Ας μου πουν μόνο αν άξιζε τον κόπο:

  • να εμπλακούμε στην αντιπαλότητα Τουρκίας – Ισραήλ για το ποια δύναμη θα κυριαρχήσει στη Μέση Ανατολή,
  • να εμπλακούμε σε μια ενδοαραβική διένεξη, παίρνοντας το μέρος μιας ομάδας Αράβων απέναντι σε μιαν άλλη στη Λιβύη,
  • να βάλουμε απέναντί μας τον Λίβανο και την Παλαιστινιακή Αρχή,
  • να διακυβεύσουμε την soft power που διαθέτουμε στον Αραβικό κόσμο,
  • να φέρουμε σε δύσκολη θέση την Αίγυπτο, κατά τα άλλα ενεργειακή σύμμαχό μας, που όμως δεν υποστηρίζει τον συγκεκριμένο αγωγό, και
  • να αποστασιοποιήσουμε την Ιταλία, που ως fiscus ήταν μαζί μας στο ζήτημα αυτό, αλλά ως imperium δίστασε να μας ακολουθήσει και να προσυπογράψει την συμφωνία αυτή.

Αφού δεν καταφέραμε να αποτρέψουμε την δυσμενή εξέλιξη της υπογραφής του Μνημονίου μεταξύ της Λιβύης και της Τουρκίας, χάσαμε την ψυχραιμία μας περνώντας στην αντεπίθεση με την υπογραφή μιας συμφωνίας, στην οποία ούτε η Ιταλία δέχτηκε να συμμετάσχει.

Είμαι βέβαιος ότι ο Πρωθυπουργός έλαβε διαβεβαιώσεις από τους συμμάχους μας πριν αποφασίσει να προσυπογράψει την τριμερή συμφωνία για τον EastMed. Και ο Ελευθέριος Βενιζέλος είχε λάβει…

Category: Προτεινόμενα άρθρα

( 1 )

Trackback URL | Comments RSS Feed

  1. 1
    Παναγιώτης Γκλαβίνης says:

    Δείτε το κρίσιμο απόσπασμα στην συνέντευξη Trump, στην οποία αναφέρομαι στο άρθρο, στο link που ακολουθεί:

    https://youtu.be/PT3v11OBrSY

    από λεπτό 25’30” και μετά.

Back to Top

Leave a Reply

 


Το σχόλιο της ημέρας

    31/3/20 | (6 σχόλια)
    ΤΟΥ ΠΑΝΤΕΛΗ ΣΑΒΒΙΔΗ   Επικίνδυνος ο πανικός αλλά επικίνδυνη και η νάρκη Όσο επικίνδυνος είναι ο πανικός μιας κοινωνίας, άλλο τόσο επικίνδυνη είναι και η νάρκη της. Δεν πρέπει να τρομοκρατηθούμε αναλύοντας την κρίση που βιώνουμε και τις επιπτώσεις της αλλά και ...

Ροή Ειδήσεων


Εορτολόγιο

Φωτογραφία της ημέρας